Thẩm phán cùng người thân được bảo vệ nếu bị đe dọa khi thi hành công vụ

Ủy ban Thường vụ Quốc hội (UBTVQH) sáng nay cho ý kiến về dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ thẩm phán.

Chánh án TAND tối cao Nguyễn Văn Quảng trình bày tờ trình của TAND tối cao. Theo đó, dự thảo Nghị quyết quy định 3 nhóm nội dung về bảo vệ thẩm phán.

Thứ nhất là bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của thẩm phán.

Thứ hai, bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của thẩm phán, trong đó có việc bảo vệ thẩm phán trước các hành vi đưa tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín, danh dự, nhân phẩm...

Chánh án TAND tối cao Nguyễn Văn Quảng trình bày tờ trình. Ảnh: Media QH

Thứ ba là bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của thẩm phán, thân nhân của thẩm phán. Thân nhân của thẩm phán gồm vợ (chồng), cha đẻ, mẹ đẻ, cha vợ (chồng), mẹ vợ (chồng), cha nuôi, mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi theo quy định của pháp luật.

Thẩm phán và thân nhân được bảo vệ trước các hành vi xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm có liên quan đến việc thi hành công vụ của thẩm phán cũng được bảo đảm các chế độ, chính sách về chăm sóc sức khỏe, bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp, hỗ trợ, bồi thường và các chế độ, chính sách khác khi thẩm phán bị tổn hại về tính mạng, sức khỏe, tài sản hoặc quyền, lợi ích hợp pháp do thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ; cùng các nội dung bảo vệ khác theo quy định của pháp luật.

Dự thảo cũng quy định các biện pháp loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán. Theo đó, thẩm phán được xem xét loại trừ trách nhiệm khi thực hiện nhiệm vụ theo quyết định, kết luận của cấp có thẩm quyền mà đã có ý kiến từ chối bằng văn bản trong tình thế cấp thiết, sự kiện bất ngờ, phòng vệ chính đáng hoặc khi thiệt hại phát sinh hoàn toàn do nguyên nhân khách quan.

Thẩm phán được xem xét miễn, giảm trách nhiệm khi đã tuân thủ quy trình, không có lỗi cố ý, động cơ vụ lợi; đã chủ động ngăn chặn, khắc phục hậu quả hoặc thực hiện theo yêu cầu, quyết định của người có thẩm quyền mà không biết là trái pháp luật.

Trường hợp chủ động xin thôi chức vụ, nghỉ công tác hoặc thực hiện đề xuất đổi mới, sáng tạo vì lợi ích chung thì có thể được xem xét giảm nhẹ, loại trừ, miễn hoặc giảm trách nhiệm theo quy định.

Bảo vệ thẩm phán không phải là đặc quyền

Trình bày thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu cho biết, dự thảo quy định thẩm phán được bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp. Đa số ý kiến trong Ủy ban đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng việc quy định này. Qua rà soát, pháp luật hiện hành chưa có quy định về bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp, chỉ quy định bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.

Tuy nhiên, Luật Kinh doanh bảo hiểm và các luật có liên quan chỉ quy định cá nhân, tổ chức hành nghề có tính chất “tư” (tổ chức hành nghề luật sư và luật sư…) phải mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp. Các luật hiện hành không quy định cán bộ, công chức (trong đó có thẩm phán) là đối tượng mua bảo hiểm trách nhiệm nghề nghiệp.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp Phan Chí Hiếu trình bày thẩm tra. Ảnh: Media QH

Việc quy định bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp là vấn đề mới, quan trọng, cần tiếp tục được nghiên cứu, đánh giá tác động, bảo đảm thống nhất, đồng bộ trong hệ thống pháp luật.

Theo Ủy ban Pháp luật và Tư pháp, việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm hình sự thuộc phạm vi điều chỉnh của Bộ luật Hình sự và thuộc thẩm quyền của Quốc hội. Việc loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm kỷ luật thuộc phạm vi quy định của Luật Cán bộ, công chức.

Ủy ban đề nghị các cơ quan nghiên cứu, đề xuất quy định về loại trừ, miễn, giảm trách nhiệm của thẩm phán và các chức danh tư pháp khác trong các luật có liên quan, bảo đảm phù hợp với thẩm quyền của Quốc hội và tính thống nhất trong pháp luật.

Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn tại phiên họp. Ảnh: Media QH

Cho ý kiến tại phiên họp, Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn nói nguy cơ thẩm phán bị hành hung, xúc phạm là có thật, nên việc ban hành nghị quyết là cần thiết. Thẩm phán được bảo vệ tốt hơn, chất lượng xét xử cũng theo đó được nâng cao. Ông nhấn mạnh việc bảo vệ thẩm phán không phải là đặc quyền dành cho một chức danh mà hướng đến bảo vệ sự độc lập của hoạt động xét xử và sự tôn nghiêm của tòa án.

Lưu ý thêm, Chủ tịch Quốc hội nói rủi ro trong hoạt động tố tụng không chỉ đặt ra với thẩm phán mà còn nhiều chức danh tư pháp khác, cần rà soát để đảm bảo tính đồng bộ, tránh cùng một rủi ro nhưng mức độ bảo vệ lại khác nhau.

Phát biểu kết luận, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định cho biết, UBTVQH thống nhất sự cần thiết ban hành nghị quyết. Về quy định thẩm phán được bảo hiểm rủi ro nghề nghiệp, Ủy ban Thường vụ Quốc hội nhìn nhận đây là nội dung mới, các luật hiện hành chưa có quy định, chưa có sự đồng thuận cao giữa các cơ quan và cũng chưa thể thực hiện được ngay.

Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định phát biểu. Ảnh: Media QH

Vì vậy, UBTVQH đề nghị chưa quy định nội dung này trong dự thảo nghị quyết. Tuy nhiên, Phó Chủ tịch Quốc hội lưu ý, đây là việc cần làm sớm để thể chế hóa Quy định 183 của Bộ Chính trị.

Dự thảo Nghị quyết quy định chung về việc loại trừ, miễn trách nhiệm của thẩm phán trong quá trình thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định pháp luật, Phó Chủ tịch Quốc hội cho biết, việc loại trừ trách nhiệm này sẽ thực hiện theo các luật của Quốc hội và quy định khác có liên quan.

Kết thúc phiên họp, 100% thành viên UBTVQH biểu quyết về mặt nguyên tắc dự thảo nghị quyết.