Thẩm phán Mỹ ra phán quyết bất ngờ với dự án khải hoàn môn của Tổng thống Trump

Hình minh hoạ dự án khải hoàn môn của Tổng thống Donald Trump. Ảnh: Ủy ban Mỹ thuật Mỹ

Theo truyền thông Mỹ, lệnh trên được đưa ra sau khi dự án trên được thông qua trong cuộc bỏ phiếu cuối cùng vào tối 5/11.

Ủy ban Quy hoạch Thủ đô Quốc gia (NCPC) đã chính thức đồng ý cho xây dựng công trình cao khoảng 76 m này tại cuộc họp trực tuyến ngày 5/11. Quyết định được đưa ra bất chấp hơn 120 người dân, trong đó có nhiều cựu quân nhân, lần lượt lên tiếng kêu gọi ủy ban này bác bỏ dự án.

Sau hơn 8 giờ lắng nghe ý kiến công chúng, ủy ban đã thông qua dự án với tỷ lệ 8 phiếu thuận và 4 phiếu chống vào khoảng 22h29.

Chưa đầy một giờ sau cuộc bỏ phiếu, Thẩm phán liên bang Mỹ Tanya Chutkan (người được cựu Tổng thống Barack Obama bổ nhiệm và đang thụ lý vụ kiện đình chỉ dự án xây dựng) đã ra phán quyết cấm chính quyền (bị đơn trong vụ kiện) khởi động, thực hiện hoặc tiến hành dưới bất kỳ hình thức nào các hoạt động liên quan đến xây dựng tại khu vực gần địa điểm dự kiến xây dựng khải hoàn môn.

Sau đó, bà ban hành bản ghi nhớ giải thích một số cơ sở của phán quyết, trong đó đề cập những tác động kinh tế tiềm tàng và tình trạng ùn tắc giao thông.

Trước đó, chính quyền Tổng thống Trump tuyên bố có thể bắt đầu xây dựng ngay sau khi cuộc bỏ phiếu cuối cùng kết thúc.

Những người phản đối lên án công trình này là dự án phô trương, đồng thời phản đối quy trình triển khai do chưa được Quốc hội thông qua.

Việc NCPC phê duyệt dự án đánh dấu bước cuối cùng trong nỗ lực thúc đẩy một trong những dự án trọng điểm thuộc kế hoạch của Tổng thống nhằm định hình lại diện mạo thủ đô Washington theo ý muốn cá nhân. Nhà Trắng muốn nhanh chóng triển khai dự án trước khi Quốc hội khóa mới do đảng Dân chủ kiểm soát bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027. Ông Trump cho biết mục tiêu là hoàn thành khải hoàn môn trước khi kết thúc nhiệm kỳ trong 2 năm tới.

Tuy nhiên, tiến độ triển khai đầy tham vọng này nhiều khả năng tiếp tục gặp trở ngại do các thách thức pháp lý, trong đó có vụ kiện đáng chú ý do các cựu quân nhân và những người hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn di tích lịch sử khởi kiện. Những người phản đối cho rằng quy mô và vị trí của công trình sẽ phá vỡ tầm nhìn hướng tới hàng loạt địa danh lịch sử quốc gia, trong đó có Đài tưởng niệm Lincoln, Arlington House và Đài tưởng niệm Robert E. Lee. Họ cũng cảnh báo công trình đồ sộ này sẽ phá vỡ không khí trang nghiêm trong các lễ tang tại Nghĩa trang Quốc gia Arlington.

Những người phản đối lập luận rằng dự án trái pháp luật do chưa được Quốc hội phê chuẩn, viện dẫn Đạo luật về các công trình tưởng niệm, theo đó yêu cầu phải có sự chấp thuận của Quốc hội đối với các tượng đài mới tại Washington.

Các cuộc biểu tình gần địa điểm dự kiến xây dựng công trình diễn ra trong suốt ngày 5/11. Tại một cuộc biểu tình sáng cùng ngày với sự tham gia của các cựu quân nhân và những người phản đối dự án, nghị sĩ đảng Dân chủ Don Beyer (đại diện khu vực bao gồm Nghĩa trang Quốc gia Arlington) đã chỉ trích công trình này.

Tuy nhiên, trước khi cuộc họp diễn ra, Chủ tịch NCPC tuyên bố sẽ bỏ phiếu ủng hộ dự án, đồng thời gọi đây là một nỗ lực mang tính lịch sử của ông Trump.

Dự án mang dấu ấn cá nhân của Tổng thống

Khải hoàn môn chỉ là một trong những ví dụ về nỗ lực của Tổng thống Trump nhằm tạo dựng di sản tại thủ đô Washington. Các dự án xây dựng và cải tạo trên khắp thành phố, từ hồ phản chiếu tại Đài tưởng niệm Lincoln đến Trung tâm Kennedy, đã trở thành trọng tâm trong nhiệm kỳ thứ hai của ông.

Tại Phòng Bầu dục hồi tháng 10/2025, thời điểm ý tưởng xây dựng khải hoàn môn lần đầu được đề xuất, ông Trump đã giới thiệu nhiều mô hình công trình với các kích thước khác nhau. Theo thiết kế dự kiến, đây sẽ là khải hoàn môn lớn nhất thế giới.

Tổng thống Mỹ cho biết khải hoàn môn sẽ là công trình kỷ niệm 250 năm thành lập nước Mỹ, tôn vinh tinh thần Mỹ, quân đội Mỹ và năng lực của nước này.

Gần đây hơn, ông lập luận rằng khải hoàn môn (dự kiến được xây dựng tại một vòng xuyến giao thông đông đúc gần sông Potomac) vừa có thể trở thành điểm thu hút khách du lịch vừa là cơ sở quân sự để lưu trữ thiết bị bay không người lái (UAV) và đạn dược.

Mặc dù các bản thiết kế cuối cùng được trình lên NCPC ngày 5/11 không bao gồm những hạng mục quân sự mà ông Trump từng đề cập, nhưng các quan chức chính quyền cho biết những hạng mục này không đòi hỏi phải điều chỉnh kết cấu công trình và có thể được tích hợp hoàn toàn vào thiết kế hiện tại.

Chính quyền Mỹ đã xây dựng kế hoạch thi công đầy tham vọng, theo đó tổ chức hai ca làm việc mỗi ngày, mỗi ca kéo dài 10 giờ, nhằm duy trì hoạt động xây dựng gần như suốt ngày đêm.

Trong ngày 5/11, Cơ quan Công viên Quốc gia Mỹ (NPS) thừa nhận trước tòa rằng công ty xây dựng được thuê đã tự ý đánh dấu ranh giới khu vực dự án mà không được phép. Cơ quan này cho biết sẽ chấm dứt các hoạt động chuẩn bị mà không thông báo trước.

Phát biểu phản đối dự án tại cuộc họp của NCPC ngày 5/11, ông Michael Lemmon, nguyên đơn chính trong vụ kiện nhằm ngăn chặn công trình, đặt câu hỏi về tính minh bạch của quy trình thẩm định. Ông cho rằng quá trình này đã bị đẩy nhanh và có kết quả được định trước.

Những tác động tiêu cực

Trong báo cáo đánh giá được NPS công bố hồi tháng 8/2026, chính quyền Mỹ thừa nhận khải hoàn môn sẽ gây ra những tác động tiêu cực tới 42 địa điểm lịch sử, trong đó ảnh hưởng nghiêm trọng nhất tập trung tại 6 địa điểm gần công trình. Những địa điểm này bao gồm Nghĩa trang Quốc gia Arlington, trục cảnh quan dẫn tới Đài tưởng niệm Lincoln và Arlington House.

Về những tác động tiêu cực đối với các địa danh xung quanh, báo cáo nhận định khải hoàn môn sẽ làm thay đổi tính liên tục trong thiết kế của những không gian mang tính biểu tượng tại Washington, đồng thời làm biến đổi tầm nhìn hướng tới các công trình tưởng niệm xung quanh. Khi hoàn thành, khải hoàn môn có thể được nhìn thấy từ nhiều địa điểm, trong đó có Đồi Capitol, khu vực ven sông Georgetown và Lầu Năm Góc.

NPS cho biết đã xem xét các phương án thay thế nhưng cuối cùng kết luận khải hoàn môn phải được xây dựng tại địa điểm dự kiến bên bờ sông Potomac, bởi dự án phụ thuộc về bản chất vào địa điểm và không thể thay thế bằng bất kỳ vị trí nào khác.

Đánh giá này, được gọi là quy trình thẩm định theo Điều 106, là yêu cầu bắt buộc theo Đạo luật Bảo tồn Di tích Lịch sử Quốc gia. Quy trình này yêu cầu các tổ chức độc lập có lợi ích hoặc chuyên môn liên quan đến công tác bảo tồn lịch sử của dự án phải tham gia thẩm định và thông qua.

Tháng trước, chính quyền Mỹ tuyên bố sẽ chấm dứt quy trình thẩm định theo Điều 106, đồng nghĩa với việc kết thúc quá trình tham vấn, về cơ bản từ bỏ nỗ lực đạt được thỏa thuận và giúp ông Trump vượt qua một trở ngại lớn trong quy trình phê duyệt xây dựng công trình.

Chỉ trong vòng nửa giờ sau khi NCPC thông qua dự án, Bộ Nội vụ Mỹ, cơ quan quản lý NPS, tuyên bố sẽ tiếp tục triển khai kế hoạch.