Thẩm phán và thân nhân sẽ được bảo vệ tính mạng, sức khoẻ, tài sản nếu bị đe doạ xâm phạm

Chánh án Toà án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng báo cáo tại phiên họp (Ảnh: Media Quốc hội)

Ngày 24/9, dưới sự chủ trì của Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn, sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Khắc Định, Uỷ ban Thường vụ Quốc hội xem xét, thông qua dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán.

Tại phiên họp, Chánh án Toà án nhân dân tối cao Nguyễn Văn Quảng cho biết, việc ban hành Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán là cần thiết nhằm kịp thời phòng ngừa, ngăn chặn, xử lý các hành vi xâm phạm; bảo đảm an toàn cho Thẩm phán, bảo vệ tính độc lập của hoạt động xét xử, giữ gìn sự tôn nghiêm của Tòa án và củng cố niềm tin của nhân dân đối với hoạt động tư pháp.

Dự thảo Nghị quyết quy định về nguyên tắc, nội dung, biện pháp, trình tự, thủ tục bảo vệ Thẩm phán khi thi hành công vụ hoặc trong trường hợp cần thiết; bảo vệ thân nhân của Thẩm phán trong trường hợp bị xâm phạm hoặc đe dọa xâm phạm tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác vì lý do công vụ của Thẩm phán. Quy định trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc bảo vệ Thẩm phán và thân nhân của Thẩm phán.

Dự thảo Nghị quyết gồm 27 điều, được bố cục thành 4 chương, quy định 3 nhóm nội dung về chế độ bảo vệ Thẩm phán, bao gồm: Bảo vệ vị trí công tác và thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán; bảo vệ uy tín, danh dự, nhân phẩm và bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của Thẩm phán; bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp của Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán. Để đảm bảo thực hiện các nội dung bảo vệ Thẩm phán, dự thảo Nghị quyết đã quy định 3 nhóm biện pháp bảo vệ tương ứng, được quy định ở các Điều 6, Điều 7 và Điều 8 của dự thảo Nghị quyết.

Đối với bảo vệ vị trí công tác và việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán, Điều 6 dự thảo Nghị quyết quy định các biện pháp gồm: Buộc chấm dứt hành vi cản trở, can thiệp trái pháp luật vào hoạt động xét xử; xử lý hoặc kiến nghị xử lý hành vi can thiệp, trả thù, trù dập, xâm phạm vị trí công tác của Thẩm phán; hủy bỏ, sửa đổi các quyết định trái pháp luật hoặc quyết định xử lý oan, sai; khôi phục chức vụ, vị trí công tác và các quyền, lợi ích hợp pháp của Thẩm phán; buộc xin lỗi công khai, phục hồi danh dự, uy tín và bồi thường thiệt hại; chấm dứt việc yêu cầu giải trình, cung cấp thông tin trái quy định và kiến nghị cơ quan có thẩm quyền xử lý các trường hợp xem xét trách nhiệm hình sự trái pháp luật; và các biện pháp bảo vệ khác theo quy định của pháp luật.

Chánh án Nguyễn Văn Quảng cũng cho biết, dự thảo quy định về cơ quan có thẩm quyền quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ Thẩm phán; chủ thể đề nghị áp dụng biện pháp bảo vệ Thẩm phán; về trình tự, thủ tục xem xét quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ; về thi hành quyết định áp dụng biện pháp bảo vệ và xem xét giải quyết các văn bản kiến nghị. Dự thảo Nghị quyết quy định trách nhiệm của Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán; trách nhiệm của Tòa án nhân dân tối cao, Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Ủy ban nhân dân các cấp, các trường học, cơ quan, tổ chức có liên quan; và trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức trong việc thực hiện chế độ bảo vệ Thẩm phán và thân nhân của Thẩm phán.

Thẩm tra dự thảo Nghị quyết, Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp tán thành sự cần thiết ban hành Nghị quyết với những lý do được nêu tại Tờ trình của Toà án nhân dân tối cao. Cụ thể, về phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết, đa số ý kiến Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp tán thành với phạm vi điều chỉnh của dự thảo Nghị quyết.

Theo đó, cụ thể hóa khoản 7 Điều 102 của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân quy định bảo vệ Thẩm phán khi thi hành công vụ và trong trường hợp cần thiết, bảo vệ danh dự, nhân phẩm, uy tín của Thẩm phán, bảo vệ tính mạng, sức khỏe, tài sản, quyền và lợi ích hợp pháp khác của Thẩm phán, thân nhân của Thẩm phán khi Thẩm phán thi hành công vụ hoặc vì lý do công vụ.

Đồng thời, thể chế hóa Quy định số 183-QĐ/TW, dự thảo Nghị quyết còn quy định: Bảo vệ vị trí công tác, việc thực hiện nhiệm vụ, quyền hạn của Thẩm phán; bảo vệ bí mật, an toàn thông tin, dữ liệu cá nhân của Thẩm phán. Với phạm vi điều chỉnh như trên, các nội dung về bảo vệ Thẩm phán sẽ được quy định toàn diện, tập trung, thống nhất trong một văn bản quy phạm pháp luật.

Một số ý kiến Uỷ ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị cân nhắc quy định theo hướng dự thảo Nghị quyết chỉ cụ thể hóa khoản 7 Điều 102 của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân, còn các nội dung khác về bảo vệ Thẩm phán được quy định trong Quy định số 183 sẽ được thể chế hóa trong văn bản quy phạm pháp luật khác. Như vậy, vừa bảo đảm thể chế hóa Quy định số 183, vừa phù hợp với phạm vi quy định của Luật Tổ chức Tòa án nhân dân.

Tại phiên họp, 100% thành viên Ủy ban Thường vụ Quốc hội có mặt biểu quyết thông qua về mặt nguyên tắc dự thảo Nghị quyết quy định về chế độ bảo vệ Thẩm phán.

 Theo số liệu thống kê của Tòa án nhân dân tối cao, từ khi Luật Tổ chức Tòa án nhân dân năm 2014 có hiệu lực thi hành đến ngày 31/8/2024, toàn ngành có 17/67 Tòa án nhân dân ghi nhận trường hợp Thẩm phán bị xâm phạm, chiếm khoảng 25,4%. Trong đó, có 20 Thẩm phán bị hành hung, xâm phạm tính mạng, sức khỏe; 29 Thẩm phán bị xâm phạm danh dự, nhân phẩm; 13 trường hợp Thẩm phán có yêu cầu được áp dụng biện pháp bảo vệ. Những số liệu này cho thấy nguy cơ xâm phạm đối với Thẩm phán là hiện hữu, không chỉ là phản ứng cá biệt mà đã phát sinh tại nhiều địa phương, nhiều cấp Tòa án.