Tham vọng về suất ăn miễn phí cho 80 triệu người Indonesia biến thành thảm họa

Chương trình suất ăn miễn phí đầy tham vọng của Tổng thống Indonesia Prabowo Subianto, dự án từng hứa hẹn sẽ nuôi dưỡng gần 80 triệu trẻ em và phụ nữ mang thai, đang phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng vô cùng nghiêm trọng.

Chỉ chưa đầy 18 tháng kể từ khi chính thức ra mắt vào tháng 1/2025, chương trình trọng điểm trên - một trong những cam kết then chốt giúp ông Prabowo giành chiến thắng trong cuộc bầu cử tổng thống - đã nhanh chóng biến thành một gánh nặng lớn về cả tài chính lẫn chính trị đối với chính quyền đương nhiệm.

Hoen ố bởi các bê bối tham nhũng

Nguyên nhân cho cuộc khủng hoảng trên xuất phát từ làn sóng bắt giữ hàng loạt quan chức cấp cao vì hành vi tham nhũng, đi kèm với hàng chục nghìn ca ngộ độc thực phẩm xảy ra liên tiếp.

Sáng sớm ngày 4/6, Bộ Tư pháp Indonesia đã tiến hành bắt giữ ông Dadan Hindayana, nguyên Giám đốc Cơ quan Dinh dưỡng Quốc gia, cùng 2 phó giám đốc dưới quyền là Sony Sonjaya và Lodewyk Pusung.

Các quan chức cấp cao này bị cáo buộc gây thiệt hại nghiêm trọng cho ngân sách nhà nước, thao túng các quy trình đấu thầu nhằm ưu ái các quỹ tư nhân do họ ngầm kiểm soát gián tiếp, đồng thời dính líu đến việc câu kết thổi giá hàng loạt mặt hàng mua sắm công như hơn 21.000 xe máy điện, 32.000 đôi giày và 5.400 chiếc TV.

Dadan Hindayana, nguyên Giám đốc Cơ quan Dinh dưỡng Quốc gia Indonesia, bị bắt cùng 2 phó giám đốc với các cáo buộc tham nhũng. Ảnh: M Risyal Hidayat/bar

Trước đó một ngày, Tổng thống Prabowo đã ký quyết định sa thải bộ 3 quan chức trên với lý do vi phạm quy trình quản lý và buông lỏng kiểm soát chất lượng thực phẩm. Chiến dịch khám xét đột xuất văn phòng cơ quan diễn ra vào rạng sáng 4/6 khiến toàn bộ hoạt động tại đây bị đình trệ, nhân viên không thể vào nơi làm việc và gây ra sự xáo trộn sâu sắc.

Theo kết quả điều tra ban đầu, nhiều quỹ tư nhân dù hoàn toàn không đủ năng lực và tiêu chuẩn vẫn được lựa chọn làm đối tác, qua đó đút túi các khoản "tiền thưởng" béo bở lên tới hàng tỷ rupiah mỗi ngày. Dù cơ quan chức năng vẫn đang tiếp tục tính toán mức độ thiệt hại cụ thể đối với ngân sách quốc gia, các chuyên gia nhận định con số thất thoát này là vô cùng lớn.

Cái giá của những "bữa trưa miễn phí"

Chương trình suất ăn miễn phí từng được kỳ vọng sẽ trở thành đòn bẩy giúp cải thiện tình trạng suy dinh dưỡng thể thấp còi ở trẻ em - một bài toán nan giải đang ảnh hưởng tới hơn 20% trẻ em tại Indonesia - đồng thời hỗ trợ tiêu thụ các sản phẩm của nông dân địa phương.

Tuy nhiên, bức tranh thực tế lại diễn ra hoàn toàn trái ngược với những mong đợi ban đầu. Theo báo cáo từ Tổ chức Giám sát Giáo dục (Network for Education Watch), tính đến tháng 4/2026, đã có ít nhất 33.000 trẻ em bị ngộ độc sau khi sử dụng các suất ăn từ chương trình này, thổi bùng làn sóng phẫn nộ dữ dội trong dư luận Indonesia.

Không dừng lại ở đó, chương trình còn vấp phải nhiều chỉ trích gay gắt khi Chính phủ Jakarta quyết định cắt giảm ngân sách từ 2 lĩnh vực cốt lõi là giáo dục và y tế để bù đắp chi phí, dẫn đến tình trạng thiếu hụt giáo viên nghiêm trọng và làm suy giảm chất lượng các dịch vụ trường học.

Sự hoài nghi của công chúng Indonesia đối với bộ máy quản lý Cơ quan Dinh dưỡng Quốc gia càng tăng cao khi nhìn lại hồ sơ cá nhân của những người đứng đầu. Cựu Giám đốc Dadan Hindayana, vốn là một nhà côn trùng học, từng gây tranh cãi lớn khi đưa ra đề xuất người dân nên uống 2 lít sữa mỗi ngày và đưa các loại côn trùng cùng đuông dừa vào thực đơn bữa ăn.

Chương trình suất ăn miễn phí nhanh chóng biến thành một gánh nặng lớn về cả tài chính lẫn chính trị đối với chính quyền đương nhiệm của Indonesia. Ảnh: Getty Images

Trong khi đó, người vừa được bổ nhiệm thay thế ông là bà Nanik Sudaryati Deyang - một cựu nhà báo và là thành viên trong đội ngũ tranh cử của Tổng thống Prabowo - cũng đang phải đối mặt với làn sóng nghi ngờ lớn về năng lực cũng như kinh nghiệm chuyên môn thực tế trong lĩnh vực này.

Trước áp lực bủa vây từ dư luận, chính phủ Indonesia buộc phải có những bước lùi khi cắt giảm tần suất phục vụ suất ăn từ 6 ngày xuống còn 5 ngày mỗi tuần, đồng thời giảm bớt 20% nguồn ngân sách dự chi cho năm 2026.

"Quả bom nổ chậm" với tương lai của ông Prabowo

Giữa bối cảnh nền kinh tế quốc gia đang phải gánh chịu thâm hụt ngân sách lớn cùng những áp lực nặng nề từ thị trường quốc tế, tổng chi phí dự kiến cho chương trình suất ăn miễn phí - ước tính lên tới hàng chục tỷ USD tính đến năm 2029 - đang trở thành một bài toán tài chính vô cùng nan giải.

Trong một bài phát biểu mới đây, Tổng thống Prabowo Subianto ngậm ngùi thừa nhận ông buộc phải quyết định thay thế những người mà mình từng yêu quý và đặt trọn niềm tin, đồng thời kiên quyết khẳng định không cho phép một chương trình dân sinh bị biến thành công cụ làm giàu cho các cá nhân.

Người đứng đầu Indonesia vẫn khẳng định dự án nhận được sự ủng hộ mạnh mẽ từ tầng lớp bình dân và nông dân như một biện pháp cốt lõi để chống nạn suy dinh dưỡng, song các nhà phân tích chính trị cảnh báo vụ bê bối này đang trở thành một "quả bom nổ chậm" đe dọa trực tiếp đến tương lai chính trị của ông.

Tình thế này buộc nhà lãnh đạo 74 tuổi phải cân nhắc kỹ lưỡng giữa việc tiếp tục duy trì cam kết khi tranh cử và việc kiểm soát tối đa các thiệt hại phát sinh.

Dù ban lãnh đạo mới của Cơ quan Dinh dưỡng Quốc gia đã lên tiếng cam kết sẽ vận hành dự án một cách minh bạch, dư luận đất nước vạn đảo vẫn đặt dấu hỏi lớn về khả năng cứu vãn một chương trình từng được ví như biểu tượng cho khát vọng xóa đói giảm nghèo nhưng nay lại chìm sâu trong vòng xoáy tham nhũng và quản lý yếu kém.