Tham vọng xuất khẩu tiêm kích J-35: Khi Trung Quốc thách thức vị thế của F-35

Trong những năm qua, bầu trời thế giới vốn được xem là sân chơi riêng của các dòng chiến đấu cơ phương Tây, đặc biệt là sự hiện diện áp đảo của F-35 Lightning II từ tập đoàn Lockheed Martin (Mỹ).

Tuy nhiên, tại triển lãm hàng không Singapore vừa qua, sự xuất hiện của mô hình J-35A, biến thể dành cho không quân của Trung Quốc - đã gửi đi một thông điệp mạnh mẽ về ý định thay đổi trật tự này. Được phát triển bởi tập đoàn Máy bay Thẩm Dương, J-35 là kết quả của hơn một thập kỷ nghiên cứu và thử nghiệm, đánh dấu việc Trung Quốc trở thành quốc gia thứ hai trên thế giới sau Mỹ sở hữu đồng thời hai dòng tiêm kích tàng hình thế hệ thứ năm.

Bước tiến từ bản vẽ đến thực địa của Không quân Trung Quốc

J-35A không còn là một dự án nằm trên giấy hay những lời đồn đoán của giới quan sát phương Tây. Sau khi chính thức gia nhập biên chế quân đội Trung Quốc (PLA) vào năm ngoái, dòng máy bay này đã nhanh chóng được đưa vào chiến dịch quảng bá rầm rộ tại các sự kiện quốc tế từ Paris đến Dubai. Sự nôn nóng của Trung Quốc trong việc tìm kiếm khách hàng nước ngoài cho thấy một chiến lược rõ ràng: J-35 không chỉ phục vụ mục tiêu phòng thủ quốc gia mà còn là công cụ để gia tăng ảnh hưởng địa chính trị.

Tiêm kích J-35 - Ảnh: Reuters

Khác với J-20 - dòng tiêm kích tàng hình hạng nặng vốn được Trung Quốc giữ kín như một "bảo bối" chiến lược và không xuất khẩu, J-35 được thiết kế với sự linh hoạt cao hơn để tiếp cận thị trường quốc tế. Các chuyên gia quân sự đánh giá J-35 sở hữu những thông số kỹ thuật ấn tượng với hệ thống điện tử hàng không tiên tiến, khả năng tàng hình ưu việt và hệ thống vũ khí đa dạng. Đây được coi là lời đáp trả trực diện nhất mà Trung Quốc dành cho F-35 của Mỹ, vốn đang là tiêu chuẩn vàng cho các lực lượng không quân hiện đại.

Cuộc so găng công nghệ và khả năng tương thích hệ thống

Dưới góc nhìn của các nhà phân tích quốc tế, J-35 sở hữu những lợi thế nhất định nhưng cũng đối mặt với những rào cản mang tính hệ thống. Bà Liselotte Odgaard, chuyên gia cao cấp tại Viện Hudson, nhận định rằng J-35 là một lựa chọn hấp dẫn cho các quốc gia đang nỗ lực giảm bớt sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng của phương Tây. Với các điều khoản tài chính linh hoạt và ít ràng buộc chính trị hơn so với các hợp đồng vũ khí từ Mỹ, J-35 có thể trở thành cứu cánh cho những quốc gia có ngân sách quốc phòng hạn chế hoặc không nằm trong danh sách đồng minh thân thiết của Mỹ.

Tiêm kích J-35 của Trung Quốc - Ảnh: Yicai Global

Tuy nhiên, khoảng cách về công nghệ vẫn là một thực tế khó phủ nhận. Dù Trung Quốc đã thu hẹp đáng kể cách biệt trong việc chế tạo khung thân và động cơ, nhưng sức mạnh thực sự của một chiếc tiêm kích thế hệ thứ năm nằm ở khả năng kết nối và xử lý dữ liệu. F-35 của Mỹ không đơn thuần là một máy bay chiến đấu; nó là một trung tâm dữ liệu trên không, có khả năng tích hợp hoàn hảo với hệ thống tình báo, giám sát và mạng lưới điều khiển chỉ huy của các nước đồng minh. Khả năng liên thông này tạo ra một hệ sinh thái tác chiến mà hiện tại J-35 vẫn chưa thể bắt kịp do thiếu đi mạng lưới đối tác rộng khắp.

Thế cờ tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương

Thị trường mục tiêu của J-35 chính là các quốc gia tại khu vực Châu Á - Thái Bình Dương và Trung Đông, nơi nhu cầu hiện đại hóa không quân đang tăng cao. Tuy nhiên, đây cũng chính là nơi Mỹ đang củng cố vững chắc "pháo đài" F-35 của mình. Những đồng minh chủ chốt như Úc, Nhật Bản, Hàn Quốc và Singapore đều đã sở hữu hoặc đang mở rộng phi đội F-35. Đặc biệt, việc Nhật Bản đưa vào vận hành biến thể F-35B có khả năng cất cánh trên đường băng ngắn và hạ cánh thẳng đứng từ các tàu sân bay trực thăng đã tạo ra một ưu thế chiến thuật rõ rệt trước các thách thức từ Trung Quốc.

Tiêm kích F-35 của Mỹ - Ảnh: Reuters

Tại khu vực Đông Nam Á, nơi bài toán ngân sách thường quan trọng hơn cuộc đua công nghệ thuần túy, J-35 lại vấp phải sự cạnh tranh từ những đối thủ nhẹ cân nhưng hiệu quả hơn. Nhiều quốc gia như Philippines đang ưu tiên dòng FA-50 giá rẻ của Hàn Quốc, trong khi Thái Lan duy trì sự tin tưởng vào JAS 39 Gripen của Thụy Điển. Thêm vào đó, dự án KF-21 của Hàn Quốc - một dòng tiêm kích có khả năng nâng cấp lên thế hệ thứ năm - đang nổi lên như một đối thủ đáng gờm, có thể "hớt tay trên" những khách hàng tiềm năng của Trung Quốc nhờ sự kết hợp giữa công nghệ phương Tây và giá thành cạnh tranh.

So sánh thông số F-35 và J-35

Về động cơ, các biến thể F-35 sử dụng một động cơ Pratt & Whitney F135 với lực đẩy tối đa khoảng 191 kN khi bật chế độ tăng lực (tương đương khoảng 19 - 20 tấn lực đẩy). Trong khi đó, J-35 được cho là trang bị hai động cơ WS-19, mỗi động cơ có lực đẩy ước tính khoảng 100 - 110 kN (tương đương 10 - 11 tấn). Như vậy, tổng lực đẩy của J-35 có thể cao hơn nhờ cấu hình hai động cơ. Thiết kế này cũng giúp tăng mức độ an toàn nếu một động cơ gặp sự cố. Tuy nhiên, máy bay hai động cơ thường tạo ra tín hiệu nhiệt lớn hơn, dễ bị phát hiện bằng cảm biến hồng ngoại. F-35 với động cơ đơn đã được sử dụng rộng rãi nhiều năm, được đánh giá cao về độ tin cậy và hiệu quả khai thác.

Về kích thước, J-35 dài và nặng hơn do sử dụng hai động cơ. Tuy nhiên, F-35 có trọng lượng cất cánh tối đa khoảng 31,8 tấn, cao hơn mức ước tính 28 - 30 tấn của J-35. Điều này cho phép F-35 mang nhiều nhiên liệu và vũ khí hơn khi cần thiết. Tốc độ tối đa của F-35 vào khoảng Mach 1.6 (xấp xỉ 1.900km/giờ), trong khi J-35 được cho là có thể đạt Mach 1.8 (khoảng 2.200km/giờ). Dù vậy, F-35 được thiết kế ưu tiên giảm bộc lộ radar và duy trì độ bền khung thân, thay vì theo đuổi tốc độ cao nhất.

F-35 vẫn có lợi thế rõ rệt về mức độ hoàn thiện và kinh nghiệm khai thác, trong khi J-35 được xem là đối thủ đang nổi lên trong tương lai gần - Ảnh: Reuters

Về tầm hoạt động, hai mẫu máy bay có bán kính chiến đấu tương đương, khoảng 1.200km khi sử dụng nhiên liệu trong thân mà không cần thùng phụ. Tải trọng vũ khí tối đa của F-35 khoảng hơn 8 tấn, trong khi J-35 được ước tính mang được 7 - 8 tấn. Một số nguồn cho rằng J-35 có thể bố trí nhiều tên lửa hơn trong khoang vũ khí bên trong, song thông tin này chưa được kiểm chứng độc lập.

Ở lĩnh vực cảm biến và điện tử hàng không, F-35 được đánh giá cao nhờ radar mảng pha chủ động, hệ thống cảm biến bao quát toàn hướng và khả năng xử lý, kết hợp dữ liệu từ nhiều nguồn thành một bức tranh chiến trường thống nhất cho phi công. Hệ thống này đã được kiểm nghiệm qua nhiều năm vận hành. J-35A được cho là trang bị radar hiện đại và cảm biến hồng ngoại, tuy nhiên mức độ tích hợp và hiệu quả thực tế vẫn chưa được công bố đầy đủ.

Về khả năng tàng hình, các ước tính độc lập cho thấy F-35 có diện tích phản xạ radar phía trước rất thấp. Phía Trung Quốc cho rằng J-35A đạt mức tương đương hoặc tốt hơn, nhưng hiện chưa có dữ liệu kiểm chứng từ bên thứ ba. Theo Wikipedia, đến năm 2026, F-35 đã được sản xuất hơn 1.300 chiếc và tham gia nhiều nhiệm vụ thực tế. J-35 mới ở giai đoạn đầu của quá trình sản xuất và biên chế.

Bài toán địa chính trị

Quyết định mua một chiếc tiêm kích thế hệ mới chưa bao giờ chỉ đơn thuần là vấn đề kỹ thuật hay tài chính. Đó là một quyết định chính trị mang tính chiến lược. Các quốc gia chọn J-35 có thể phải chấp nhận việc tách rời khỏi hệ thống an ninh do Mỹ dẫn dắt. Ngược lại, việc chọn F-35 thường đi kèm với các cam kết quốc phòng chặt chẽ với Mỹ.

Theo chuyên gia Bence Nemeth từ Đại học King’s College London (Anh), ưu điểm lớn nhất của Trung Quốc nằm ở sự linh hoạt. Bắc Kinh sẵn sàng bán vũ khí mà không kèm theo các yêu cầu khắt khe về nhân quyền hay các điều kiện chính trị phức tạp. Tuy nhiên, nhược điểm chí mạng lại nằm ở hệ thống bảo trì và cập nhật phần mềm. Vũ khí hiện đại cần một vòng đời hỗ trợ liên tục, và Trung Quốc vẫn cần thời gian để chứng minh rằng họ có thể cung cấp một dịch vụ hậu mãi bền vững như cách Mỹ đã làm trong nhiều thập kỷ qua.

Kết quả của cuộc đua này sẽ không chỉ xác định ai là người làm chủ bầu trời, mà còn phản ánh sự thay đổi của các khối liên minh toàn cầu. J-35 có thể không thay thế được F-35 ở những thị trường truyền thống của Mỹ, nhưng nó đang tạo ra một cực phát triển mới, mang lại lựa chọn cho những quốc gia muốn đi trên con đường tự chủ hơn. Cuộc đối đầu giữa J-35 và F-35 vì thế sẽ còn tiếp tục tốn nhiều giấy mực của giới phân tích khi các đơn hàng đầu tiên chính thức được ký kết.

Hoàng Vũ