Thắng kiện nhưng vẫn mỏi mòn chờ quyền lợi

Quang cảnh buổi làm việc. (Ảnh: THANH NGA)

Ngày 12/11, Đoàn giám sát của Ban Thường trực Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh đã làm việc với Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh và các phòng Thi hành án dân sự Khu vực 2, 9, 16, 17, 18 về việc tổ chức thi hành bản án, quyết định của Tòa án nhân dân thành phố đối với các vụ án tranh chấp giữa doanh nghiệp và người lao động trên địa bàn.

Buổi làm việc do ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn thành phố, Phó Trưởng đoàn giám sát, chủ trì.

Thi hành án về lao động còn gặp nhiều khó khăn

Báo cáo tình hình thi hành án đối với các bản án, quyết định về lao động, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh cho biết từ 1/7/2025 đến ngày 30/9/2026, Thi hành án dân sự Thành phố giải quyết thi hành án 6.617 việc. Trong đó, số việc có điều kiện thi hành là 3.260; số chưa có điều kiện thi hành là 2.237 việc. Số đã thi hành xong là 2.062 việc; đạt tỷ lệ 63,25%.

Đối với 147 bản án, quyết định do Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn thành phố đề nghị (chủ yếu liên quan đến vấn đề nợ lương, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế…), Thi hành án dân sự Thành phố cho biết các Phòng thi hành án dân sự khu vực đã tổ chức thi hành với tổng số việc thi hành là 272 việc tương ứng với số tiền là hơn 3,1 tỷ đồng. Số có điều kiện thi hành án là 271 việc tương ứng với số tiền là 3,05 tỷ đồng. Đến nay, các Phòng Thi hành án dân sự khu vực đã thi hành xong 130 việc và đang thi hành 141 việc.

Riêng đối với các bản án, quyết định liên quan đến quyền lợi về tiền lương, bảo hiểm xã hội của người lao động tại Công ty Trách nhiệm hữu hạn Sản xuất Thương mại Dịch vụ Vinh Thông (Khu Công nghiệp Tân Bình), đến nay Phòng thi hành án dân sự khu vực 9 đã thi hành xong 130 quyết định thi hành án theo yêu cầu về việc trả lương cho người lao động, tương đương 1,9 tỷ đồng. Hiện còn đang thi hành 136 quyết định thi hành án theo yêu cầu về việc đóng các khoản bảo hiểm cho người lao động với số tiền khoảng 558 triệu đồng.

Chị Nguyễn Thị Kiều Loan, công nhân tại Công ty Vinh Thông cho biết, hoàn cảnh gia đình khó khăn, hiện nuôi 3 con nhỏ. Dù biết mình đã thắng kiện, nhưng chị Loan vẫn rất lo lắng khi mình chưa nhận được chế độ thai sản theo quy định dù hiện nay hai bé sinh đôi của chị đã 21 tháng. Chị Loan mong các cơ quan chức năng tiếp tục hỗ trợ để sớm có kết quả, giúp chị có điều kiện trang trải cuộc sống.

Liên quan đến vụ việc này, ông Nguyễn Hồng Quang, Trưởng phòng Thi hành án dân sự khu vực 9 cho biết đã rất nỗ lực để đòi lại tiền lương cho người lao động tuy nhiên việc thi hành án về yêu cầu đóng các khoản bảo hiểm còn nhiều khó khăn. Đơn vị đã phối hợp các cơ quan, ban ngành, chính quyền địa phương tiến hành xác minh điều kiện thi hành án đối với Công ty Vinh Thông. Hiện tại, quyền thuê quyền sử dụng đất, nhà xưởng và một số tài sản khác của Công ty đang thế chấp tại ngân hàng. Chấp hành viên đã xác minh thông tin các tài khoản của Công ty mở tại các ngân hàng, kết quả có số dư chỉ để duy trì tài khoản. Bên cạnh đó, Ngân hàng Thương mại cổ phần Việt Nam Thịnh Vượng cũng đang thực hiện thủ tục khởi kiện Công ty này đến Tòa án nhân dân Khu vực 9.

Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam thành phố, Chủ tịch Hội trọng tài Thành phố Hồ Chí Minh phát biểu tại buổi làm việc. (Ảnh: THANH NGA)

Thời gian qua, Chấp hành viên đã phối hợp các cơ quan, ban ngành, chính quyền địa phương tiến hành mời Công ty Vinh Thông làm việc nhiều lần và yêu cầu đóng các khoản bảo hiểm cho người lao động theo quy định, nhưng đến nay Công ty Vinh Thông vẫn không thực hiện.

Ông Quang cho biết Phòng thi hành án dân sự khu vực 9 sẽ tiếp tục xác minh điều kiện thi hành án khác của Công ty để tổ chức thi hành các bản án, quyết định theo quy định của pháp luật để bảo vệ người lao động.

Từ thực tế, Thi hành án dân sự thành phố và các Phòng thi hành án dân sự khu vực cho biết việc thi hành án về lao động còn nhiều khó khăn do một số doanh nghiệp chưa tự nguyện chấp hành bản án, quyết định của tòa án. Bên cạnh đó, vẫn còn lỗ hổng trong quy định về vốn điều lệ và tài sản doanh nghiệp, nhiều công ty đăng ký vốn hàng chục tỷ đồng nhưng tài sản thực tế không có gì ngoài vài bộ bàn ghế và máy tính văn phòng. Khi có phán quyết của tòa án buộc bồi thường cho người lao động, cơ quan thi hành án tiến hành xác minh thì thấy tài sản hợp pháp của công ty bằng 0. Bên cạnh đó, với các án liên quan đến nợ bảo hiểm xã hội, các doanh nghiệp nợ bảo hiểm xã hội thường có hoạt động kinh doanh thua lỗ, hoặc ngừng hoạt động; không bảo đảm điều kiện thi hành án.

Bên cạnh đó, chế tài xử lý chủ doanh nghiệp bỏ trốn hiện nay quá yếu. Khi gặp khó khăn tài chính hoặc thua kiện lao động, nhiều chủ doanh nghiệp chọn cách đóng cửa kinh doanh, ngắt liên lạc và "biến mất" mà không khai báo với cơ quan quản lý và không thực hiện thủ tục giải thể hay phá sản theo luật định.

Cần có những chế tài đủ sức răn đe

Từ thực tế hiện nay, Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh đề xuất đoàn giám sát kiến nghị các cơ quan Trung ương rà soát, sửa đổi, bổ sung các quy định về thi hành án dân sự và quy định về bảo hiểm xã hội để thống nhất trong việc tổ chức thi hành các bản án, quyết định có hiệu lực thi hành án. Rà soát các quy định trong Luật Doanh nghiệp để gắn trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật, chủ doanh nghiệp đối với việc hoạt động của doanh nghiệp để bảo đảm tiền lương, tiền bảo hiểm xã hội, quyền và lợi ích chính đáng của người lao động.

Tiếp tục nghiên cứu, hỗ trợ kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan như thuế và Cơ sở dữ liệu quốc gia về đăng ký doanh nghiệp với cơ quan Thi hành án dân sự thành phố, thông tin nhà đất, công chứng… để tạo điều kiện cho Chấp hành viên kịp thời tra cứu, xác minh thông tin về tình trạng hoạt động của doanh nghiệp, tài khoản, tài sản, phần vốn góp và các giao dịch liên quan đến tài sản của người phải thi hành án; qua đó rút ngắn thời gian xác minh, nâng cao hiệu quả tổ chức thi hành án.

Ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh, Giám đốc Trung tâm Tư vấn và Hỗ trợ người lao động Công đoàn thành phố phát biểu kết luận buổi làm việc. (Ảnh: THANH NGA)

Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh cũng kiến nghị bảo hiểm xã hội thành phố nghiên cứu quy định để ưu tiên chốt sổ bảo hiểm cho người lao động có bản án, quyết định có hiệu lực thi hành. Đồng thời kiến nghị Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố và tổ chức Công đoàn Thành phố tiếp tục phát huy vai trò giám sát quá trình giải quyết các vụ án tranh chấp lao động và tổ chức thi hành các bản án, quyết định của tòa án; đồng thời hướng dẫn, hỗ trợ người lao động thực hiện quyền yêu cầu áp dụng biện pháp khẩn cấp tạm thời đối với tài sản của doanh nghiệp theo quy định pháp luật trong giai đoạn tố tụng, góp phần bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.

Tại buổi làm việc, thành viên đoàn giám sát đã trao đổi nhiều vấn đề liên quan đến ứng dụng chuyển đổi số trong tổ chức, thực hiện thi hành án với các bản án, quyết định trong lĩnh vực lao động; trao đổi về các giải pháp và phản biện đối với các kiến nghị ý kiến, kiến nghị của Thi hành án dân sự Thành phố và các Phòng thi hành án dân sự khu vực. Trong đó có ý kiến đề xuất quy đổi nghĩa vụ nhận người lao động trở lại làm việc thành khoản tiền bồi thường 6-12 tháng khi người lao động bị đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật…

Theo Luật sư Nguyễn Văn Hậu, Ủy viên Ủy ban Mặt trận Tổ quốc Việt Nam Thành phố, Chủ tịch Hội trọng tài Thành phố Hồ Chí Minh, thành viên đoàn giám sát nếu quy đổi, các doanh nghiệp có tiềm lực về tài chính sẽ chủ động sa thải người lao động và sau đó họ sẽ chi trả thêm tiền để không phải nhận người lao động trở lại làm việc. Do vậy, các thành viên trong đoàn giám sát cho rằng cần áp dụng đúng và đầy đủ biện pháp cưỡng chế theo Khoản 3 Điều 94 Luật Thi hành án dân sự năm 2025 để bảo vệ người lao động.

Về vấn đề này, ông Lại Anh Thắng, Phó trưởng Thi hành án dân sự Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh Thi hành án dân sự Thành phố đặc biệt quan tâm đến việc tổ chức thi hành án đối với người lao động. Thông qua buổi giám sát, các Phòng thi hành án khu vực cần xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm, cần nỗ lực nâng cao hiệu quả công tác tổ chức thi hành án, không để người lao động chịu thiệt thòi.

Đối với các bản án liên quan đến nợ bảo hiểm xã hội, Thi hành án dân sự Thành phố cho rằng nên có sự ràng buộc trách nhiệm của cơ quan bảo hiểm xã hội. Ông Thắng đề nghị việc thực hiện giám sát với hoạt động của tòa án nên đưa cơ quan bảo hiểm xã hội thành phố vào cơ quan, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhằm tăng cường công tác phối hợp và thực hiện trách nhiệm, vì quyền lợi của người lao động.

Phát biểu kết luận tại buổi giám sát, ông Phùng Thái Quang, Phó Chủ tịch Liên đoàn Lao động Thành phố Hồ Chí Minh đã ghi nhận sự nỗ lực của cơ quan thi hành án trong việc tổ chức thực hiện thi hành án với các bản án, quyết định trong lĩnh vực lao động nhằm bảo đảm quyền lợi hợp pháp, chính đáng của người lao động.

Nhằm nâng cao hiệu quả thi hành án về lao động trong thời gian tới, ông Quang cũng đề nghị tiếp tục rà soát, phân loại từng bản án lao động, xác định rõ những vụ việc đã thi hành, đang thi hành và chưa thi hành, tìm hiểu nguyên nhân và đề xuất hướng xử lý. Những vấn đề ngoài thẩm quyền cần có sự tham gia của các bên liên quan thì tiếp tục sẽ kiến nghị. Đoàn giám sát sẽ có sự trao đổi với Bảo hiểm xã hội thành phố và Thi hành án dân sự thành phố để thống nhất thông tin cũng như quy trình xử lý các vấn đề có liên quan.

Đối với các vụ việc kéo dài, ảnh hưởng đến người lao động, qua buổi giám sát, các bên sẽ có đầu mối theo dõi, mốc thời gian xử lý kết hợp thông tin thường xuyên để làm sao giải quyết triệt để các nội dung này. Ông Phùng Thái Quang nhấn mạnh: “Quá trình khởi kiện không đơn giản, khi có bản án thì việc thi hành án lại khó khăn, điều này rất thiệt thòi cho người lao động. Vì vậy, cần phải tăng cường các biện pháp chế tài, phải đủ mạnh và kịp thời, đủ sức răn đe để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng và củng cố niềm tin của người lao động”.