Tháng sáu trên quê hương nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến

Nhà báo đầu tiên ngã xuống vì Tổ quốc

Giữa những ngày tháng Sáu, ngôi nhà lưu niệm nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến tại xã Tứ Mỹ (tỉnh Hà Tĩnh) đón nhiều đoàn khách từ khắp nơi về dâng hương, tưởng niệm. Trong không gian trang nghiêm, những câu chuyện về người cán bộ thông tấn đầu tiên hy sinh trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp được nhắc lại với niềm kính trọng và xúc động sâu sắc.

Nhà báo liệt sĩ Trần Kim Xuyến (1921-1947). Ảnh Tư liệu

Nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến là người có công xây dựng nền móng cho Thông tấn xã Việt Nam và Đài Tiếng nói Việt Nam. Ông cũng là cán bộ thông tấn đầu tiên ngã xuống vì độc lập, tự do của dân tộc. Bà Nguyễn Thị Cưu (81 tuổi), em dâu của liệt sĩ Trần Kim Xuyến, người nhiều năm chăm sóc hương khói tại nhà lưu niệm, xúc động chia sẻ: “Qua lời kể của các bậc tiền bối, chúng tôi luôn tự hào về anh - một cán bộ đa tài, một nhà báo tận tâm, đã hy sinh vì Tổ quốc”.

Sinh năm 1921 trong một gia đình nông dân nghèo ở xã Sơn Mỹ (nay là xã Tứ Mỹ), Trần Kim Xuyến sớm bộc lộ tư chất thông minh, lòng yêu nước và ý chí cách mạng. Sau khi tốt nghiệp Trường Quốc học Vinh với thành tích xuất sắc, ông từ chối làm việc cho chính quyền thực dân để dấn thân vào hoạt động cách mạng.

Năm 1944, ông bị thực dân Pháp bắt giam tại nhà tù Hỏa Lò. Sau khi vượt ngục thành công, ông tiếp tục tham gia chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa Tháng Tám lịch sử. Sau ngày đất nước giành độc lập, Trần Kim Xuyến được Đảng và Bác Hồ tin tưởng giao nhiều trọng trách quan trọng. Ông tham gia xây dựng cơ sở vật chất cho Đài Tiếng nói Việt Nam và trực tiếp chỉ huy việc truyền đi toàn thế giới bản Tuyên ngôn Độc lập ngày 2/9/1945 bằng ba thứ tiếng Việt, Anh, Pháp cùng danh sách Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Năm 1945, ông giữ chức Đổng lý Văn phòng Bộ Tuyên truyền, Phó Giám đốc Nha Thông tin - lãnh đạo đầu tiên của Việt Nam Thông tấn xã. Đầu năm 1946, ông được bầu làm đại biểu Quốc hội khóa I và là một trong những đại biểu trẻ tuổi nhất lúc bấy giờ.

Bà Nguyễn Thị Cưu trò chuyện về cuộc đời hoạt động cách mạng của nhà báo-liệt sĩ Trần Kim Xuyến. (Ảnh: Hữu Anh)

Cuộc đời của nhà báo Trần Kim Xuyến chỉ kéo dài 26 năm nhưng đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam. Cuối năm 1946, khi cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp bùng nổ, ông cùng đội ngũ cán bộ Thông tấn xã Việt Nam ngày đêm đưa tin, tuyên truyền, cổ vũ tinh thần kháng chiến của toàn dân tộc. Ngày 3/3/1947, thực dân Pháp phát hiện đài phát sóng tại chùa Trầm (Hà Đông) và mở cuộc tấn công dữ dội.

Trong tình thế nguy hiểm, Trần Kim Xuyến tình nguyện ở lại chỉ huy sơ tán tài liệu, máy móc và lực lượng đến nơi an toàn. Khi vừa hoàn thành nhiệm vụ, ông trúng đạn liên thanh của quân Pháp và anh dũng hy sinh tại Đầm Sen, xã Ngọc Sơn, huyện Chương Mỹ, Hà Nội. Trong giấy truy tặng ngày 19/3/1947, Bộ Nội vụ ghi rõ: Trần Kim Xuyến là cán bộ mẫn cán, giàu năng lực và sáng kiến, có công lớn trong việc tổ chức Nha Thông tin Việt Nam; là tấm gương can đảm và tận tâm vì nhiệm vụ.

Ngày 23/4/1949, Chủ tịch Hồ Chí Minh ký Sắc lệnh truy tặng Huân chương Kháng chiến hạng Nhất cho nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến, ghi nhận ông là “một cán bộ tuyên truyền có tài”.

Từ “địa chỉ đỏ” đến những bài học cho thế hệ hôm nay

Nhiều năm qua, nhà lưu niệm nhà báo, liệt sĩ Trần Kim Xuyến đã trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Những tư liệu, bức ảnh về quá trình hoạt động cách mạng của nhà báo - liệt sĩ Trần Kim Xuyến thể hiện là một nhà báo tài năng, người chiến sĩ cách mạng trung kiên đã hiến trọn tuổi thanh xuân cho đất nước. Không chỉ có ngôi nhà lưu niệm ở quê hương, tên tuổi nhà báo Trần Kim Xuyến còn được đặt cho nhiều tuyến đường và trường học trên cả nước.

Ông Nguyễn Kiều Hưng - Chủ tịch UBND xã Tứ Mỹ cho biết: " Nhà báo - liệt sĩ Trần Kim Xuyến không chỉ là niềm tự hào của riêng quê hương Tứ Mỹ mà còn là niềm tự hào chung của Hà Tĩnh và nền báo chí cách mạng Việt Nam. Việc gìn giữ, phát huy giá trị Nhà lưu niệm nhà báo - liệt sĩ Trần Kim Xuyến luôn được địa phương đặc biệt quan tâm. Nơi đây không chỉ là công trình tưởng niệm mà còn trở thành “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hiểu hơn về lịch sử quê hương, về những người con ưu tú đã hiến dâng tuổi xuân cho Tổ quốc”.

Nhà lưu niệm nhà báo-liệt sĩ Trần Kim Xuyến nơi lưu giữ những tư liệu quý về nhà báo đầu tiên ngã xuống vì Tổ quốc. (Ảnh: Hữu Anh)

Xã Tứ Mỹ đang trình UBND tỉnh Hà Tĩnh đổi tên Trường Tiểu học Sơn Long và Sơn Trà thành Trường Tiểu học Trần Kim Xuyến nhân dịp kỷ niệm 101 năm ngày Báo chí cách mạng Việt Nam.

Bà Phạm Thu Hương - Hiệu trưởng Trường tiểu học Sơn Long cho biết: “Địa phương đã làm đề án trình tỉnh sáp nhập 2 trường tiểu học Sơn Long và trường tiểu học Sơn Trà thành trường tiểu học Trần Kim Xuyến với ý nghĩa đặc biệt. Chúng tôi mong muốn, mỗi ngày đến lớp, các em học sinh không chỉ được học kiến thức mà còn được nhắc nhớ về một tấm gương sáng của quê hương. Đó là cách giáo dục truyền thống thiết thực, giúp lòng yêu nước, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến được nuôi dưỡng từ những năm tháng đầu đời. Học sinh và giáo viên của trường rất tự hào khi tới đây được học tập dưới mái trường mang tên một người con ưu tú của quê hương Hà Tĩnh, nhà báo - liệt sĩ Trần Kim Xuyến”.

Thời gian lùi xa gần tám thập kỷ, nhưng câu chuyện về nhà báo trẻ tuổi đã ngã xuống vì nền độc lập dân tộc vẫn còn nguyên sức lay động. Từ ngôi nhà lưu niệm nơi quê nhà đến những lớp học mang tên ông hôm nay, tinh thần yêu nước, lòng tận tụy và sự hy sinh của nhà báo - liệt sĩ Trần Kim Xuyến vẫn được gìn giữ, tiếp nối và lan tỏa trong các thế hệ hôm nay.