Thanh khoản “dễ thở” hơn, dư địa giảm sâu lãi suất thế nào?

Ba lực đỡ giữ lãi suất huy động đi ngang, nhưng khó giảm sâu

Tại báo cáo cập nhật ngành ngân hàng mới phát hành, Công ty cổ phần Chứng khoán VPBank (VPBankS) nhận định, thanh khoản ngắn hạn cải thiện, hỗ trợ lãi suất liên ngân hàng hạ nhiệt. Mặt bằng lãi suất liên ngân hàng có thể ổn định hơn trong thời gian tới, nếu tỷ giá tiếp tục hạ nhiệt và Ngân hàng Nhà nước duy trì điều tiết thanh khoản linh hoạt qua thị trường mở (OMO).

Theo nhóm phân tích của VPBankS, lãi suất qua đêm biến động mạnh trong nửa đầu năm 2026, có thời điểm tăng lên vùng 8 - 12% khi thanh khoản hệ thống chịu sức ép từ tăng trưởng tín dụng nhanh và áp lực tỷ giá. Tuy nhiên, từ cuối tháng 7 đến tháng 8, lãi suất qua đêm đã giảm rõ rệt về quanh 3 - 4%, cùng chiều với việc tỷ giá USD/VND hạ nhiệt.

Diễn biến này cho thấy áp lực thanh khoản ngắn hạn đã bớt căng hơn, dù chưa thể xem là dư thừa, do khối lượng hỗ trợ qua kênh thị trường mở vẫn duy trì ở mức tương đối cao.

Trên thị trường 1, sau giai đoạn tăng nhanh từ cuối năm 2025 đến cuối quý I/2026, lãi suất huy động đã ổn định hơn trong quý II/2026.

Theo dữ liệu lãi suất huy động tại quầy mà VPBankS theo dõi, lãi suất kỳ hạn 12 tháng toàn thị trường đạt vùng cao nhất khoảng 6,04% vào cuối tháng 3, sau đó giảm nhẹ về 5,9% vào cuối tháng 6 và đi ngang quanh 5,91% trong tháng 8.

“Diễn biến này cho thấy áp lực tăng lãi suất huy động đã dịu lại, chủ yếu nhờ dòng tiền gửi quay lại tốt hơn và định hướng điều hành của Ngân hàng Nhà nước nhằm ổn định mặt bằng lãi suất” - nhóm phân tích của VPBankS nhận định.

Chỉ rõ 3 yếu tố giúp mặt bằng lãi suất huy động đi ngang trong quý III/2026 và có thể giảm nhẹ từ cuối quý III đến đầu quý IV/2026, nhóm phân tích của VPBankS cho rằng, thứ nhất, Ngân hàng Nhà nước đang định hướng ổn định mặt bằng lãi suất nhằm hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, đồng thời khuyến khích các ngân hàng tiết giảm chi phí vốn để có dư địa giảm lãi suất cho vay.

Thứ hai, thanh khoản hệ thống đã bớt căng hơn so với quý I/2026 khi dòng tiền gửi quay lại tốt hơn. Theo báo cáo tình hình kinh tế - xã hội mới đây của Bộ Tài chính, đến ngày 22/8/2026, huy động vốn của hệ thống ngân hàng tăng 7,97% so với đầu năm, cao hơn mức 1% trong quý I/2026 và 5% trong quý II/2026.

Thứ ba, các chính sách hỗ trợ nguồn vốn như nâng tỷ lệ tiền gửi có kỳ hạn của Kho bạc Nhà nước được tính vào tỷ lệ dư nợ cho vay trên tổng tiền gửi (LDR) lên 50%, nâng tỷ lệ vốn ngắn hạn cho vay trung, dài hạn lên 40% và khả năng sử dụng thêm các công cụ hỗ trợ thanh khoản như OMO, tái cấp vốn khi cần thiết sẽ giúp giảm bớt áp lực huy động, đặc biệt tại nhóm ngân hàng quốc doanh.

Sở dĩ dư địa lãi suất khó giảm sâu, VPBankS cho rằng, theo dữ liệu báo cáo tài chính của 25 ngân hàng niêm yết, tỷ trọng tín dụng trung, dài hạn đã tăng lên 47,3% trong quý II/2026. Do đó, các ngân hàng vẫn cần duy trì nguồn vốn ổn định hơn để cân đối kỳ hạn.

Cùng với đó, việc huy động từ tiền gửi khách hàng và giấy tờ có giá đạt 6,7% so với đầu năm, trong đó giấy tờ có giá tăng 16,7%, cũng cho thấy các ngân hàng vẫn phải bổ sung nguồn vốn ngoài tiền gửi thông thường. Do đó, lãi suất huy động nhiều khả năng chỉ giảm nhẹ ở một số kỳ hạn, trong khi chi phí vốn toàn ngành khó quay lại vùng thấp của giai đoạn 2024 - 2025.

Ngân hàng khó giảm mạnh chi phí vốn, NIM vẫn chịu sức ép

Thực tế cho thấy, ở chiều nguồn vốn, huy động đã cải thiện trong quý II/2026, nhưng vẫn chưa theo kịp hoàn toàn tốc độ tăng tín dụng.

Theo VPBankS, tăng trưởng huy động từ tiền gửi khách hàng và giấy tờ có giá đạt 6,7% so với đầu năm, trong đó tiền gửi khách hàng tăng 5,4%, còn giấy tờ có giá tăng mạnh 16,7%. Diễn biến này cho thấy, các ngân hàng đang chủ động bổ sung nguồn vốn ngoài tiền gửi thông thường để chuẩn bị cho nhu cầu tín dụng cao hơn trong nửa cuối năm.

Đáng chú ý, trái phiếu ngân hàng tiếp tục là kênh huy động quan trọng trong quý II/2026. Nhóm ngân hàng phát hành mới khoảng 110.000 tỷ đồng trái phiếu, chiếm 47,5% tổng giá trị phát hành mới toàn thị trường. Kỳ hạn phát hành bình quân khoảng 5,3 năm, phản ánh nhu cầu huy động đang dịch chuyển nhiều hơn sang nguồn vốn dài hạn, phù hợp với xu hướng tín dụng trung, dài hạn tăng nhanh hơn trong quý.

Bên cạnh trái phiếu trong nước, một số ngân hàng cũng tăng huy động vốn quốc tế để đa dạng hóa nguồn vốn trung, dài hạn.

Cuối tháng 6/2026, VPBank ký khoản vay hợp vốn liên kết bền vững trị giá 1,44 tỷ USD với 15 định chế tài chính quốc tế. Cuối tháng 7/2026, HDB tiếp nhận khoản vay xã hội hợp vốn quốc tế trị giá 721 triệu USD. Trong khi đó, VIB đặt mục tiêu huy động khoảng 1 tỷ USD trong năm 2026, bao gồm phương án phát hành trái phiếu quốc tế.

Theo VPBankS, thanh khoản hệ thống đã cải thiện so với quý I/2026, nhưng chưa đủ để tạo dư địa giảm chi phí vốn mạnh. Trong bối cảnh tín dụng tăng nhanh hơn huy động, các ngân hàng vẫn phải duy trì lãi suất huy động ở mức cạnh tranh và chủ động bổ sung nguồn vốn dài hạn qua giấy tờ có giá, trái phiếu ngân hàng và vốn vay quốc tế.

“Điều này giúp giảm áp lực thanh khoản và hỗ trợ tăng trưởng tín dụng, nhưng cũng khiến chi phí vốn khó quay lại vùng thấp của giai đoạn 2024 - 2025. Do đó, chúng tôi cho rằng biên lãi ròng (NIM) có thể phục hồi so với nền thấp đầu năm, nhưng sẽ không cải thiện đồng loạt” - nhóm phân tích của VPBankS đánh giá.

Theo đó, nhóm ngân hàng có tỷ lệ tiền gửi không kỳ hạn (CASA) ổn định, tệp khách hàng tốt và khả năng điều chỉnh lợi suất cho vay sẽ bảo vệ biên tốt hơn; ngược lại, nhóm phụ thuộc nhiều vào tiền gửi kỳ hạn dài hoặc nguồn vốn chi phí cao sẽ chịu áp lực lớn hơn./.