Lãi suất cho vay neo cao, bao giờ mới hạ nhiệt?

Sau một tháng đi ngang, lãi suất cho vay bình quân trong tháng 8 đã vọt lên 10,7%, tăng 0,2 điểm phần trăm so với tháng trước và cao hơn khoảng 3 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Mức tăng này phản ánh hiệu ứng dây chuyền rõ nét khi các ngân hàng đồng loạt đẩy mạnh lãi suất huy động tiền gửi.

Áp lực đè nặng từ chi phí vốn đầu vào

Trên các bảng công bố chính thức, nhóm ngân hàng quốc doanh gồm BIDV và Vietcombank đưa ra lãi suất cho vay bình quân trong khoảng 7,4-7,6%. Tại một số ngân hàng thương mại cổ phần tư nhân như Eximbank, KienlongBank hay MBV, mức niêm yết dao động từ 8,4% đến 9,5%...

Mặt bằng lãi suất tháng 9/2026 nhiều khả năng sẽ đi ngang do áp lực thanh khoản và nhu cầu tín dụng cuối năm vẫn rất lớn.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy chi phí vốn mà người đi vay phải gánh chịu cao hơn đáng kể. Nhóm Big4 hiện giải ngân với lãi suất dao động 9-10,5%, trong khi khối tư nhân có thể áp dụng mức lên tới 12%, tùy thuộc vào thời hạn, mục đích vay, tài sản thế chấp cũng như lịch sử tín dụng.

Đáng chú ý, lãi suất cho vay ngắn hạn dành cho các lĩnh vực ưu tiên như xuất khẩu, nông nghiệp, công nghiệp hỗ trợ, doanh nghiệp vừa và nhỏ hay ứng dụng công nghệ cao cũng đã nhích lên trong tháng 8 và chạm trần 4% theo quy định. Đây là lần đầu tiên trong nhiều năm qua các nhà băng cho vay lĩnh vực ưu tiên ở mức kịch trần.

Ở mảng tiêu dùng, lãi vay mua nhà tại một số đơn vị đã vượt mốc 14%/năm, còn vay mua xe có thể vượt 15%/năm. Hội Môi giới bất động sản Việt Nam chỉ ra mức lãi ưu đãi vay mua nhà từ 8,2-10,5%/năm chỉ kéo dài từ 6 đến 24 tháng, sau đó sẽ thả nổi với biên độ cộng thêm 3,3-3,5%/năm so với lãi suất cơ sở.

Nhóm phân tích tại Chứng khoán SSI nhận định, trong bối cảnh lãi vay thả nổi phổ biến ở mức 12-14%/năm, cho vay mua nhà đã chững lại rõ rệt, kể cả ở các ngân hàng dồi dào hạn mức tín dụng. Các nhà băng cũng đang đẩy mạnh dịch chuyển cơ cấu cho vay sang trung và dài hạn thay vì ngắn hạn.

Mặt bằng lãi vay chưa thể hạ nhiệt dù Thủ tướng Lê Minh Hưng đã yêu cầu các ngân hàng tiết giảm chi phí, ổn định mặt bằng lãi suất và giảm thực chất lãi vay để chia sẻ khó khăn với người dân và doanh nghiệp. Trở ngại lớn nhất hiện nay là áp lực bảo vệ biên lợi nhuận tại các ngân hàng khi chi phí huy động vốn bị đẩy lên quá cao.

Theo Ngân hàng Nhà nước (NHNN), lãi suất tiền gửi bình quân kỳ hạn 6-12 tháng liên tục tăng từ tháng 10/2025 và đã chạm mốc khoảng 7,8%/năm. Trên thị trường, mức trần niêm yết kỳ hạn 6-12 tháng đã lên 8%, còn kỳ hạn trên 24 tháng đạt 8,1%. Tuy nhiên, các giao dịch thực tế còn vượt xa mức này qua các chương trình cộng biên độ cho khách hàng mới hoặc gửi vào các ngày cuối tuần.

Lãi suất kỳ hạn 6 tháng thực tế đang dao động quanh mức 8,5-9,3%/năm. Với kỳ hạn 12 tháng, mức thỏa thuận đã vượt 9,7%/năm cho các khoản tiền từ một tỷ đồng. Thậm chí, một số ngân hàng nhỏ sẵn sàng trả lãi gần 10%/năm cho khoản tiền trên 10 tỷ đồng kèm điều kiện không tất toán trước hạn.

Điển hình như tại MBV, lãi suất tiền gửi kỳ hạn 13 tháng đạt 9,46%/năm và kỳ hạn 12 tháng là 9,4%/năm đối với số tiền từ 10 tỷ đồng. Tại Vikki Bank, sau khi neo ở mức 9,2%/năm từ cuối tháng 7/2026 cho khoản gửi từ 200 triệu đồng kỳ hạn 6 tháng, lãi suất huy động hiện đã chạm mốc 9,4%/năm.

Không chỉ kênh tiết kiệm, chi phí huy động qua phát hành giấy tờ có giá cũng tăng cao, với lãi suất bình quân trái phiếu ngân hàng đạt 8,7% theo thống kê từ VIS Ratings.

Nhiều yếu tố kìm lãi suất giảm

Gốc rễ của đợt tăng lãi suất bắt nguồn từ sự mất cân đối giữa tăng trưởng tín dụng và huy động vốn, với chênh lệch có thời điểm lên tới gần 2 triệu tỷ đồng. Mặc dù cán cân nguồn vốn đang có dấu hiệu cải thiện khi tốc độ tăng trưởng tiền gửi nhanh hơn tăng trưởng tín dụng trong tháng gần nhất, đến ngày 22/8/2026, huy động vốn bằng tiền đồng tăng 8,77%, vượt tốc độ tăng trưởng tín dụng là 8,38%. Nhưng theo các chuyên gia, từ nay đến cuối năm nhu cầu vốn cho nền kinh tế sẽ tăng cao, các ngân hàng vẫn phải  trả chi phí nhiều hơn để thu hút và giữ chân dòng tiền.

TS. Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV cho rằng, việc tín dụng tăng nhanh cùng sự cạnh tranh từ các kênh đầu tư như vàng, chứng khoán, bất động sản và tài sản số buộc ngân hàng phải neo lãi suất tiết kiệm ở mức cao để giữ chân dòng tiền. Trong khi nguồn vốn huy động chủ yếu là ngắn hạn thì nhu cầu vay vốn cho các dự án hạ tầng lớn, công nghệ và mở rộng sản xuất lại mang tính trung và dài hạn.

Bên cạnh áp lực nội tại, bối cảnh quốc tế cũng không mấy thuận lợi. Việc Cục Dự trữ Liên bang Mỹ tăng lãi suất vào ngày 17/9/2026, lần đầu tiên sau 3 năm, đã tạo áp lực rất lớn lên tỷ giá và lãi suất trong nước. TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhận định sự kiện này làm gia tăng áp lực từ đồng USD và thu hẹp đáng kể dư địa giảm lãi suất điều hành.

Về triển vọng sắp tới, Chứng khoán Bảo Việt dự báo mặt bằng lãi suất tháng 9/2026 nhiều khả năng sẽ đi ngang do áp lực thanh khoản và nhu cầu tín dụng cuối năm vẫn rất lớn. Các chuyên gia từ SSI, Yuanta và Chứng khoán Rồng Việt đều cho rằng lãi vay khó giảm sâu trong ngắn hạn, song với sự điều tiết quyết liệt của NHNN, mặt bằng lãi suất cho vay nhiều khả năng sẽ tạo đỉnh trong giai đoạn từ nay đến cuối năm 2026.

Để tháo gỡ khó khăn, 12 ngân hàng thương mại đã tung ra các gói tín dụng ưu đãi với quy mô khoảng 408.000 tỷ đồng, áp dụng lãi suất thấp hơn tối thiểu 1%/năm so với bình quân cùng kỳ hạn cho các doanh nghiệp nhỏ và vừa, các lĩnh vực ưu tiên, công nghệ cao, kinh tế số hay dự án xanh. Cơ quan quản lý cũng đang tích cực sử dụng công cụ thị trường mở và hoán đổi ngoại tệ để hỗ trợ thanh khoản.