Thanh niên mang trong mình khát vọng lớn: Đưa trí tuệ Việt vươn ra thế giới bằng công nghệ và sáng tạo

Với hơn 200 công trình khoa học có bình duyệt được công bố trên các tạp chí và kỷ yếu hội nghị quốc tế uy tín, cùng vai trò thành viên Ban biên tập của nhiều tạp chí khoa học hàng đầu thế giới như IEEE Communications Surveys & Tutorials (từ năm 2022 đến nay), IEEE Open Journal of the Communications Society (từ năm 2020 đến nay) và Nature – Scientific Reports (từ năm 2021 đến nay), ông là gương mặt được cộng đồng khoa học quốc tế ghi nhận.

PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp chia sẻ góc nhìn của mình với tư cách một người thầy, một nhà nghiên cứu, và một người luôn tin vào tiềm năng của thế hệ trẻ về ba trụ cột quan trọng của mạng lưới.

Ngoài ra, việc được trao danh hiệu Senior Member IEEE – thành viên cao cấp của tổ chức chuyên môn hàng đầu thế giới về kỹ thuật điện, điện tử và công nghệ thông tin tiếp tục khẳng định vị thế học thuật của nhà khoa học gốc Việt trên bản đồ tri thức toàn cầu.

Năm 2024, những đóng góp của ông được vinh danh bằng Giải thưởng iAward của Hiệp hội Công nghiệp Công nghệ Thông tin Australia (AIIA) và IoT Impact Award của Liên minh Internet Vạn Vật Australia – các giải thưởng dành cho những cá nhân tạo ra ảnh hưởng thực chất trong hệ sinh thái công nghệ.

Khát vọng tri thức Việt trong không gian số toàn cầu

Chia sẻ về chương trình phát triển Mạng lưới sinh viên Việt Nam tài năng công nghệ, PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp đã giãi bày những suy tư sâu sắc về con đường kết nối trí tuệ Việt Nam với tri thức nhân loại thông qua ba trụ cột then chốt: điện toán đám mây, dữ liệu lớn và điện toán lượng tử.

Ông nhấn mạnh rằng trong bối cảnh chuyển đổi số toàn cầu, tri thức không còn là lợi thế, mà là điều kiện sống còn của mỗi quốc gia. Việc xây dựng Mạng lưới sinh viên Việt Nam tài năng công nghệ, theo ông, không chỉ là một sáng kiến, mà là bước đi chiến lược nhằm cụ thể hóa Nghị quyết 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, hiện thực hóa tinh thần “Khát vọng Việt Nam – Phồn vinh – Hạnh phúc”.

Trong kỷ nguyên mà dữ liệu trở thành “nguồn dầu mỏ mới” của nhân loại, điện toán đám mây và điện toán lượng tử đang mở ra những chân trời chưa từng có, sinh viên Việt Nam không thể chỉ là người theo dõi mà còn phải là người tham gia, người kiến tạo và người dẫn đường.

Theo PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp, mạng lưới này cần được nhìn nhận như một không gian tri thức mở, nơi sinh viên không chỉ học tập mà còn sáng tạo, kết nối và cùng nhau kiến tạo tương lai số của đất nước. “Khi nói đến mạng lưới sinh viên công nghệ, tôi không nghĩ đến một cộng đồng trên mạng xã hội hay những dự án ngắn hạn, mà là một mạng lưới tri thức sống,” ông chia sẻ.

Kết nối tri thức toàn cầu – Mở cánh cửa hội nhập

Phân tích vai trò của điện toán đám mây trong nền kinh tế số, PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp dẫn lại hành trình hơn hai thập kỷ phát triển của công nghệ này, từ khi Amazon Web Services ra đời năm 2006 đến nay trở thành hạ tầng nền tảng cho trí tuệ nhân tạo, y tế, giáo dục, tài chính và chính phủ số.

Theo báo cáo của Gartner, hơn 90% doanh nghiệp toàn cầu đang sử dụng dịch vụ cloud ở một mức độ nào đó, và thị trường điện toán đám mây toàn cầu đạt giá trị hơn 700 tỷ USD, tăng gấp 10 lần trong vòng 10 năm qua. Nhưng theo ông, giá trị lớn nhất của cloud không chỉ nằm ở chi phí hay hiệu năng, mà ở khả năng tạo ra không gian hợp tác toàn cầu.

Ông hình dung một tương lai nơi sinh viên Việt Nam ở Hà Nội có thể cùng sinh viên tại Tokyo hay Melbourne chia sẻ dữ liệu, viết mã nguồn và công bố nghiên cứu trên cùng một nền tảng đám mây. Khi đó, những sản phẩm “Made by Vietnamese Students” sẽ dần xuất hiện tại các diễn đàn khoa học quốc tế, góp phần định hình thương hiệu trí tuệ Việt Nam.

Với PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp, đổi mới sáng tạo không bắt đầu từ khẩu hiệu, mà từ môi trường tin cậy, khuyến khích và hỗ trợ, nơi sinh viên được thử nghiệm, được sai và được đứng dậy để tiếp tục sáng tạo. Ông cho rằng sinh viên ngày nay không thể chỉ học để biết, mà phải học để nghiên cứu, học để giải quyết các vấn đề thực tiễn của xã hội. Với điện toán đám mây, dữ liệu lớn và lượng tử, sinh viên Việt Nam đang có cơ hội rút ngắn khoảng cách với thế giới hơn bao giờ hết.

Từ những phân tích đó, PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp gợi mở nhiều hướng tiếp cận cụ thể để sinh viên có thể chủ động tham gia và từng bước tạo ra giá trị thực tiễn. Trong lĩnh vực Điện toán đám mây, ông cho rằng sinh viên hoàn toàn có thể bắt đầu từ việc thiết kế các mô hình cloud-native phục vụ trường học, bệnh viện hoặc chính quyền địa phương; đồng thời nghiên cứu các giải pháp an ninh, bảo mật dữ liệu theo triết lý “Cloud Security by Design”, cũng như xây dựng những hệ thống học tập số dựa trên kiến trúc microservices.

Trong lĩnh vực Dữ liệu lớn, sinh viên có thể tập trung phân tích dữ liệu xã hội nhằm hiểu rõ hơn hành vi tiêu dùng, xu hướng việc làm hoặc phục vụ dự báo giao thông đô thị; đồng thời kết hợp dữ liệu môi trường và khí hậu để đề xuất các mô hình phát triển bền vững phù hợp với điều kiện từng địa phương. Ở tầm chiến lược hơn, việc nghiên cứu các thuật toán tối ưu hóa hệ thống dữ liệu quốc gia được xem là bước đệm quan trọng, góp phần xây dựng nền tảng cho Chính phủ số trong giai đoạn tới.

Trong lĩnh vực Điện toán lượng tử, sinh viên có thể bắt đầu từ việc mô phỏng các thuật toán lượng tử cơ bản như Grover và Shor thông qua các công cụ sẵn có như IBM Qiskit hoặc Microsoft Azure Quantum, từ đó từng bước tiếp cận những hướng nghiên cứu ứng dụng lượng tử vào tối ưu hóa logistics, chuỗi cung ứng và mã hóa dữ liệu. Song song với đó, việc tổ chức các nhóm nghiên cứu sinh viên “Quantum Việt Nam” được kỳ vọng sẽ góp phần đào tạo lớp kỹ sư đầu tiên có nền tảng về khoa học lượng tử, tạo tiền đề cho sự phát triển lâu dài của lĩnh vực này tại Việt Nam.

Theo PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp, những hướng đi này không hề xa vời. Chỉ cần có đam mê, khả năng tự học và một cộng đồng đồng hành đủ mạnh, sinh viên Việt Nam hoàn toàn có thể tạo ra những kết quả nghiên cứu có giá trị, từng bước khẳng định năng lực của trí tuệ Việt trong không gian tri thức toàn cầu.

Tuy nhiên, để những ý tưởng đó có thể đi vào thực tiễn, ông đề xuất một số giải pháp mang tính nền tảng, trong đó có việc thành lập Quỹ nghiên cứu sinh viên công nghệ quốc gia nhằm hỗ trợ tài chính cho các nhóm nghiên cứu trẻ; phát triển cổng dữ liệu mở “Open Data Vietnam” để sinh viên có điều kiện khai thác dữ liệu, huấn luyện mô hình và công bố kết quả khoa học; đồng thời tổ chức hội nghị thường niên của Mạng lưới sinh viên công nghệ, tạo không gian để các nhóm trình bày công trình, nhận phản biện học thuật và kết nối với doanh nghiệp.

Theo ông, khi sinh viên được trao cơ hội thử nghiệm ý tưởng, được hướng dẫn và ghi nhận đúng mức, các bạn sẽ có điều kiện trở thành những người sáng tạo thực thụ, góp phần giúp Việt Nam tiến nhanh hơn trong cuộc cách mạng công nghệ toàn cầu, bởi sáng tạo chỉ thực sự có ý nghĩa khi chạm vào đời sống và giải quyết được những vấn đề của con người.

Định vị thương hiệu trí tuệ Việt Nam trên bản đồ công nghệ

Không dừng lại ở đào tạo hay nghiên cứu, PGS. TS. Nguyễn Ngọc Điệp đặt vấn đề định vị thương hiệu trí tuệ Việt Nam trong bối cảnh các tập đoàn công nghệ toàn cầu đang tìm kiếm những kỹ sư có khả năng kết hợp công nghệ với tư duy sáng tạo, am hiểu dữ liệu, đạo đức AI và tư duy lượng tử.

Ông cho rằng sinh viên Việt Nam có lợi thế lớn về sự nhanh nhạy, chăm chỉ, linh hoạt và sáng tạo trong điều kiện hạn chế. Nếu được đào tạo bài bản, kết nối và định hướng đúng, họ hoàn toàn có thể trở thành nguồn nhân lực trí tuệ hàng đầu khu vực.

Theo đó, ông nhấn mạnh về mức độ quan trọng của việc xây dựng các cụm nghiên cứu trẻ Việt Nam tại Hà Nội, TP.HCM và Đà Nẵng, kết nối với sinh viên Việt Nam ở Nhật, Mỹ, Úc và Singapore; khuyến khích công bố sản phẩm nghiên cứu trên các nền tảng quốc tế như GitHub, Kaggle, Quantum Hub; đồng thời triển khai chương trình “Vietnam Data & Cloud Fellowship”, nơi sinh viên được cố vấn bởi các chuyên gia công nghệ Việt kiều đang làm việc tại Google, Microsoft, IBM và AWS.

Khép lại những chia sẻ của mình, PGS. TS. Trần Ngọc Điệp không nói về thành tích cá nhân, mà nói về niềm tin. Ông tin rằng khi tri thức, khát vọng, cộng đồng, hạ tầng và niềm tin cùng hội tụ, Việt Nam sẽ hình thành một thế hệ “Cloud – Data – Quantum” tiên phong, sẵn sàng tạo ra công nghệ cho thế giới, chứ không chỉ học công nghệ của thế giới.

Hội sinh viên Việt Nam tại Australia đoàn kết, gắn bó, đưa trí tuệ Việt vươn xa.

“Giáo dục không chỉ là truyền đạt kiến thức, mà là khơi dậy năng lực sáng tạo và trách nhiệm với xã hội,” ông chia sẻ. Trong hành trình ấy, ông cùng nhiều đồng nghiệp trong hệ thống giáo dục đại học tại Australia và Việt Nam sẵn sàng tham gia cố vấn học thuật, tổ chức workshop, hỗ trợ kết nối dự án và đồng hành cùng sinh viên.

Giữa một thế giới công nghệ biến đổi không ngừng, PGS. TS. Trần Ngọc Điệp chọn một con đường bền bỉ: mở những cánh cửa tri thức, kết nối sinh viên Việt Nam với dòng chảy công nghệ toàn cầu – để từ đó, trí tuệ Việt Nam có thể tự tin sánh vai cùng các quốc gia tiên phong trên bản đồ tri thức nhân loại.

Trọng Nghĩa