Thành phố của Mỹ thay đổi cách tính tiền điện: Dùng điện ít phải trả nhiều tiền hơn

Tại California và một số bang có chi phí sinh hoạt cao như New York và khu vực New England, nhiều công ty điện lực đang áp dụng hoặc đề xuất áp dụng phí cố định đối với khách hàng, đồng thời giảm phần giá điện tính theo mức tiêu thụ. Họ cho rằng điều này sẽ tăng tốc việc điện hóa. Liệu tiền đề đó có hợp lý?

Ahmad Faruqui, nhà kinh tế học đã làm việc trong lĩnh vực năng lượng tại hàng chục quốc gia thuộc sáu châu lục trong suốt bốn thập kỷ qua, thẳng thắn nói rằng đây chỉ là một “trò đánh tráo” giữa phí cố định và phí biến đổi.

Ông chỉ rõ, nếu phí cố định tăng và giá điện theo mức tiêu thụ giảm, khách hàng dùng ít sẽ thấy hóa đơn cao hơn, khách hàng dùng trung bình có thể không thấy thay đổi hóa đơn và khách hàng dùng nhiều sẽ thấy hóa đơn thấp hơn.

Cụ thể, nhiều khách hàng có mức tiêu thụ thấp thường là những người sử dụng điện tiết kiệm, áp dụng các giải pháp nâng cao hiệu quả năng lượng, hoặc đã lắp đặt hệ thống pin mặt trời trên mái nhà. Thế nên, cách làm “đánh tráo” này lại khiến họ bị thiệt chỉ vì dùng điện. Từ đó, họ sẽ hoàn toàn không còn động lực để tiếp tục đầu tư vào việc điện hóa, bởi càng làm vậy thì hóa đơn tiền điện càng tăng lên.

Khách hàng dùng nhiều điện vốn đã có hóa đơn cao. Hóa đơn của họ sẽ giảm đi vài phần trăm nhưng mức đó không đủ để thúc đẩy họ đầu tư điện hóa, do điện hóa khiến hóa đơn tăng thêm.

Khách hàng dùng trung bình sẽ không thấy thay đổi về hóa đơn và sẽ không có động lực để đầu tư điện hóa.

Công ty điện lực tăng phí cố định và giảm giá điện theo mức tiêu thụ, hóa đơn điện của khách hàng dùng ít sẽ tăng mạnh.

Dù biết tất cả những điều này, ba công ty điện lực tư nhân được California PUC quản lý sẽ triển khai các khoản phí cố định này trong vài tháng tới. Một trong số đó là SCE đã triển khai vào tháng 11/2025. Đơn vị phục vụ 5 triệu khách hàng ở Bắc California là PG&E sẽ áp phí cố định 24 USD/tháng vào tháng 3/2026 đối với các khách hàng không thuộc nhóm thu nhập thấp - nhóm này chiếm khoảng 1/3 tổng số khách hàng.

Nhóm còn lại sẽ được giảm đáng kể hóa đơn, dao động từ 18-35% tùy thu nhập. Mức giảm này được chi trả bởi tất cả các khách hàng còn lại.

Với khách hàng thu nhập thấp, phí cố định sẽ dao động từ 6-12 USD/tháng. Khi phí cố định được áp dụng, nhóm khách hàng này sẽ thấy hóa đơn thấp hơn. Tuy nhiên, họ cũng khó có khả năng điện hóa nhà ở hoặc phương tiện của mình vì nhiều người đi thuê nhà và không sở hữu xe.

Vậy, PG&E ước tính thay đổi trong thiết kế biểu giá này sẽ ảnh hưởng như thế nào đến ba nhóm khách hàng (người dùng ít, người dùng trung bình và người dùng nhiều) không thuộc diện thu nhập thấp?

Các khách hàng nhỏ dùng 200 kWh/tháng sẽ thấy hóa đơn tăng 21%.

Những khách hàng chỉ dùng 100 kWh/tháng sẽ thấy mức tăng sốc hơn nhiều, dao động từ 50-60%. Đây có thể là những người độc thân sống trong căn hộ nhỏ, các cặp đôi sống ở San Francisco, các gia đình sống trong những ngôi nhà rất tiết kiệm năng lượng hoặc nhà có lắp pin mặt trời.

Các khách hàng lớn dùng 700 kWh/tháng sẽ thấy hóa đơn giảm nhẹ 2,6%. Mức đó sẽ không đủ để tạo ra khác biệt rõ đối với việc điện hóa.

Vì vậy, quan điểm trước đó cho rằng việc tăng phí cố định sẽ thúc đẩy quá trình điện hóa diễn ra nhanh hơn là không chính xác. Đáng chú ý, mức phí 24 USD này được xây dựng dựa trên mức phí mà SMUD - một đơn vị điện lực thuộc thành phố, đã áp dụng từ vài năm trước.

Nếu cho rằng việc “sao chép” mức phí cố định của SMUD là hợp lý, thì cũng cần đặt câu hỏi vì sao không áp dụng luôn mức giá điện tính theo kWh của đơn vị này, vốn thấp hơn đáng kể so với PG&E. Trong bối cảnh khách hàng của PG&E đang phải trả gần 41 cent/kWh, chắc chắn họ sẽ hoan nghênh nếu giá điện theo mức sử dụng được giảm xuống mức thấp hơn khoảng 2,5 lần.

Điều đáng nói, AB205 được viện dẫn như lý do để tăng phí cố định. Nhưng đạo luật này không bắt buộc phải áp dụng khoản phí đó. Nó chỉ nói rằng cơ quan quản lý có thể cân nhắc áp dụng phí cố định và giảm giá điện theo kWh.

Ngay cả khi phí cố định sẽ được áp dụng, thì nên làm theo lộ trình, bởi thời điểm hiện tại phí cố định thậm chí còn chưa tồn tại. Việc chuyển từ mức 0 USD/tháng lên 24 USD/tháng đã vi phạm một nguyên tắc nền tảng của quản lý điều tiết: tính “dần dần”.

Khi ý tưởng này lần đầu được đề xuất ở California, Ahmad Faruqui cùng với nhà kinh tế Jim Lazar và Richard McCann đã có một bài viết phê bình.

Nếu mục tiêu cuối cùng là thúc đẩy quá trình điện hóa, thì giải pháp hiệu quả hơn nhiều là áp dụng cơ chế định giá theo chi phí cận biên đối với các tải điện then chốt, như máy bơm nhiệt và xe điện.

Thực tế, các hộ gia đình đã lắp pin mặt trời có xu hướng đầu tư vào công nghệ điện hóa nhiều hơn. Hiệu quả kinh tế của việc lắp điện mặt trời sẽ bị ảnh hưởng nặng khi khoản tín dụng thuế thu nhập liên bang hết hạn. California cùng với các bang có chi phí cao khác nên có bước đi để bù đắp thiệt hại.

Theo PV

Tâm An