Thành phố Hồ Chí Minh: Người dân góp đất mở đường, rộng thêm không gian sống

Một tuyến hẻm trên địa bàn phường Xuân Hòa được chỉnh trang từ việc người dân hiến đất mở rộng hẻm. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Đổi thay ở những tuyến hẻm chật hẹp

Với người dân sống trong những hẻm nhỏ, việc mở rộng đường, hẻm không chỉ đơn thuần là thay đổi diện mạo khu dân cư mà còn trực tiếp cải thiện chất lượng cuộc sống.

Ông Trương Tuấn, hẻm 360/10/15, ấp 22, xã Nhà Bè, là một trong những người dân tham gia hiến đất chia sẻ mong muốn cùng người dân địa phương mở rộng thêm các tuyến hẻm.

Theo ông Tuấn, những con hẻm trước đây quanh năm chật chội, ngập nước khiến cuộc sống của người dân gặp nhiều khó khăn. Việc mở rộng hẻm vừa góp phần nâng cao mỹ quan đô thị, vừa đặc biệt quan trọng đối với công tác phòng cháy, chữa cháy khi xảy ra sự cố.

Nhiều tuyến hẻm được người dân hiến đất đã trở nên khang trang, sạch đẹp hơn. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Ông Nguyễn Phương Toàn, Trưởng phòng Kinh tế xã Nhà Bè cho biết, từ đầu năm đến nay, địa phương đã vận động mở rộng được 2 tuyến hẻm để chỉnh trang đô thị. Thời gian tới, địa phương sẽ lập dự án để tiếp tục thực hiện chỉnh trang, nâng cao chất lượng hạ tầng phục vụ người dân.

Tại phường Phú Thuận, hiệu quả từ sự đồng thuận của người dân cũng đang được thể hiện rõ qua nhiều công trình cụ thể. Từ khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đi vào vận hành, phường đã tập trung nguồn lực nâng cấp 5 tuyến hẻm với tổng kinh phí hơn 5,2 tỷ đồng. Trong đó, người dân đã đồng thuận hiến khoảng 3.780m2 đất để mở rộng hẻm và xây dựng các công trình phụ trợ.

Tiêu biểu như: tuyến hẻm 1225 đường Huỳnh Tấn Phát từ việc hiến đất, chỉnh trang đã được mở rộng 4m, dài 162m; hẻm 803/58 đường Huỳnh Tấn Phát dài hơn 97m, rộng từ 3-4m. Từ kết quả này, phường tiếp tục vận động tại một số tuyến hẻm khác, không chỉ tạo thuận lợi cho giao thông mà còn góp phần hình thành diện mạo khu dân cư khang trang, sạch đẹp hơn.

Nhiều tuyến hẻm trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh đã được lên kế hoạch để nâng cấp, chỉnh trang. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Ở phường An Phú Đông, sự chung tay của người dân cũng tạo nên những thay đổi đáng kể. Trước đây, đường ven rạch Gia hẹp và hư hỏng nặng, lòng rạch bị bồi lắng. Khi chính quyền chủ trương làm đường ven rạch, bê-tông hóa bờ bao, nhiều hộ dân đã đồng tình hiến một phần đất để giờ đây, địa phương có tuyến bờ bao khang trang, kiên cố bằng bê-tông.

Theo Ủy ban nhân dân phường An Phú Đông, từ ngày 1/7 đến 31/12/2025, địa phương đã vận động người dân hiến đất để nâng cấp, mở rộng 3 tuyến đường và 31 tuyến hẻm, với tổng diện tích hơn 4.694m2. Trong năm 2026, địa phương tiếp tục vận động người dân hiến đất, đóng góp kinh phí khoảng hơn 8,6 tỷ đồng để sửa chữa, cải tạo hệ thống thoát nước 12 tuyến đường, hẻm; đồng thời bê-tông hóa 27 tuyến đường, hẻm, với nguồn kinh phí vận động dự tính hơn 9,7 tỷ đồng.

Nhân dân góp sức chỉnh trang đô thị

Phong trào hiến đất mở đường, mở hẻm tại Thành phố Hồ Chí Minh không phải là câu chuyện mới. Qua hàng chục năm, từ những đóng góp nhỏ của từng hộ dân, một nguồn lực xã hội lớn đã được huy động để cùng chính quyền chỉnh trang đô thị.

Tại phường Bàn Cờ, địa phương trung tâm của thành phố, đến nay đã có 37 hẻm được mở rộng. Thời gian tới, phường dự tính tiếp tục mở rộng thêm 13 hẻm từ việc vận động người dân hiến đất nâng cấp, mở rộng đường, hẻm.

Theo Ủy ban nhân dân phường Bàn Cờ, địa phương sẽ tập trung vận động những hộ dân có phần diện tích đất nằm trong lộ giới quy hoạch hẻm hiến đất, qua đó giảm áp lực ngân sách nhà nước trong đầu tư xây dựng và chỉnh trang đô thị theo phương châm “Nhà nước và nhân dân cùng làm”. Điển hình tại hẻm 194 đường Võ Văn Tần. Trước đây, hẻm chỉ rộng chưa đầy 2m, xe máy đi lại khó khăn, điều kiện vệ sinh môi trường hạn chế. Đến năm 2022, hẻm được mở rộng lên hơn 5m, đủ để xe ô-tô tải nhỏ ra vào. Không gian giao thông được cải thiện cũng đồng nghĩa với việc phương tiện phục vụ phòng cháy, chữa cháy và cứu thương có thể tiếp cận thuận lợi hơn.

Nhiều tuyến hẻm diện tích nhỏ tại Thành phố Hồ Chí Minh cần được chỉnh trang để tạo thuận lợi trong đi lại và bảo đảm an toàn phòng cháy, chữa cháy. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Theo Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2000-2024, trên địa bàn thành phố đã có hơn 168.000 hộ dân tình nguyện hiến khoảng 5,3 triệu m2 đất, với tổng giá trị ước tính hơn 10.000 tỷ đồng, phục vụ mở rộng hơn 5.000 tuyến đường, hẻm. Đây là nguồn lực đáng kể được hình thành từ sự tự nguyện đóng góp của cộng đồng cho quá trình chỉnh trang đô thị.

Riêng từ năm 2022 đến nay, các địa phương đã triển khai 1.237 công trình chỉnh trang đô thị, nâng cấp, mở rộng đường, hẻm; trong đó có hơn 500 công trình mở rộng hẻm.

Những con số này cho thấy quy mô của phong trào không chỉ nằm ở diện tích đất được hiến mà còn ở số lượng hộ dân tham gia và số công trình được hình thành. Mỗi hộ dân đóng góp một phần diện tích đất, nhưng khi hàng nghìn, hàng chục nghìn hộ cùng đồng thuận, nguồn lực xã hội được cộng hưởng, tạo ra những công trình có giá trị lớn.

Người dân được hưởng lợi sau khi một tuyến hẻm trên địa bàn phường Nhiêu Lộc được chỉnh trang. (Ảnh: QUANG QUÝ)

Điểm đáng chú ý là phong trào hiến đất cũng gắn với nhiều phong trào, mô hình văn minh đô thị khác. Tại phường Bàn Cờ, việc mở rộng hẻm được kết hợp với phong trào “Thành phố muôn sắc hoa”, xây dựng ban công nở hoa, tăng mảng xanh trong hộ gia đình, cơ sở tôn giáo, cơ quan, đơn vị và duy trì “Ngày Chủ nhật xanh”.

Thành ủy Thành phố Hồ Chí Minh vừa ban hành chỉ thị về tiếp tục lãnh đạo, chỉ đạo thực hiện phong trào vận động nhân dân tích cực hiến đất để mở mới, nâng cấp, mở rộng đường, hẻm trên địa bàn thành phố. Theo đó, các địa phương cần rà soát, đánh giá hiện trạng những tuyến đường, hẻm cần nâng cấp, mở rộng; đồng thời có giải pháp hỗ trợ phù hợp đối với những trường hợp người dân tự nguyện hiến đất nhưng bị ảnh hưởng lớn đến nhà ở, công trình hoặc điều kiện sinh hoạt, sản xuất, kinh doanh theo quy định pháp luật và điều kiện thực tế.

Chính sách này cũng cho thấy việc vận động hiến đất cần đi cùng sự quan tâm đến quyền lợi chính đáng và điều kiện thực tế của người dân. Sự đồng thuận chỉ có thể bền vững khi người dân hiểu rõ mục tiêu, thấy được hiệu quả của công trình và được bảo đảm những quyền lợi phù hợp, qua đó thực hiện hiệu quả phương châm “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, dân thụ hưởng”.