Thanh toán không tiền mặt bứt phá mạnh mẽ, ngành ngân hàng dẫn dắt chuyển đổi số quốc gia

Theo báo cáo của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), trong bối cảnh yêu cầu vừa bảo đảm an ninh tiền tệ, vừa thích ứng với xu thế số hóa toàn diện, ngành ngân hàng đã thực hiện thành công mục tiêu kép khi trở thành một trong những lĩnh vực tiên phong, dẫn dắt tiến trình chuyển đổi số quốc gia.

Trong những năm qua, NHNN đã chủ động tham mưu, trình ban hành và trực tiếp ban hành nhiều cơ chế, chính sách quan trọng, tạo hành lang pháp lý thuận lợi cho việc ứng dụng công nghệ mới trong hoạt động ngân hàng. Các chính sách này không chỉ thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt phát triển nhanh chóng mà còn bảo đảm an ninh, an toàn hệ thống thanh toán, củng cố niềm tin của người dân và doanh nghiệp vào các phương thức giao dịch số. Song song với đó, hạ tầng thanh toán và chuyển đổi số của ngành ngân hàng liên tục được đầu tư, nâng cấp, bảo đảm vận hành thông suốt, an toàn và hiệu quả.

Ảnh minh họa.

Hệ thống Thanh toán điện tử liên ngân hàng hiện nay hoạt động ổn định, đáp ứng tốt nhu cầu giao dịch ngày càng tăng của nền kinh tế. Đặc biệt, hệ thống chuyển mạch tài chính và bù trừ điện tử do Công ty cổ phần Thanh toán Quốc gia Việt Nam (Napas) vận hành tiếp tục mở rộng kết nối với nhiều ngành, lĩnh vực khác, góp phần thúc đẩy thanh toán dịch vụ công qua Cổng dịch vụ công quốc gia, nhất là trong các lĩnh vực thiết yếu như y tế, giáo dục và giao thông. Nhiều nghiệp vụ ngân hàng cơ bản đã được số hóa hoàn toàn, trong khi không ít tổ chức tín dụng ghi nhận trên 90% giao dịch được thực hiện qua kênh số, phản ánh sự thay đổi rõ rệt trong thói quen thanh toán của người dân.

Sau giai đoạn triển khai Quyết định 1813/QĐ-TTg về Đề án phát triển thanh toán không dùng tiền mặt giai đoạn 2021–2025, lĩnh vực này đã đạt được những kết quả vượt xa mục tiêu đề ra. Giá trị giao dịch thanh toán không tiền mặt trong năm 2025 ước tính gấp khoảng 28 lần GDP, cho thấy mức độ lan tỏa mạnh mẽ của các phương thức thanh toán hiện đại trong nền kinh tế. Bình quân hằng năm, số lượng giao dịch thanh toán không dùng tiền mặt tăng gần 59%, trong khi giá trị giao dịch tăng hơn 24%, phản ánh cả chiều rộng lẫn chiều sâu của quá trình chuyển đổi.

Trong giai đoạn 2021–2025, giao dịch qua Internet tăng bình quân hơn 60% về số lượng và gần 32% về giá trị; giao dịch qua điện thoại di động tăng trên 73% về số lượng và hơn 52% về giá trị. Đáng chú ý, giao dịch qua QR Code ghi nhận mức tăng trưởng trên 100% cả về số lượng lẫn giá trị, vượt xa các chỉ tiêu đã đặt ra, cho thấy sự phổ biến nhanh chóng của phương thức thanh toán tiện lợi này trong đời sống hàng ngày.

Đến cuối năm 2024, tỷ lệ người dân từ 15 tuổi trở lên có tài khoản tại ngân hàng đã đạt gần 87%. Tính đến tháng 12/2025, số lượng tài khoản thanh toán cá nhân vượt mốc 232 triệu, tăng hơn 13% so với cùng kỳ năm trước. Thanh toán không tiền mặt cũng ngày càng chiếm tỷ trọng lớn trong thương mại điện tử, đạt khoảng 66,8%. Bên cạnh đó, 100% cơ sở giáo dục đại học tại khu vực đô thị đã chấp nhận thanh toán học phí qua ngân hàng, trong khi 82% người hưởng lương hưu và trợ cấp bảo hiểm xã hội tại đô thị được chi trả bằng phương thức không tiền mặt.

Công tác phối hợp thu ngân sách nhà nước thông qua thanh toán không dùng tiền mặt tiếp tục được đẩy mạnh trên phạm vi toàn quốc. Hệ thống thanh toán điện tử liên ngân hàng đã kết nối với toàn bộ Kho bạc Nhà nước cấp tỉnh, tạo điều kiện để người dân và doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính một cách nhanh chóng, minh bạch và thuận tiện. Các tổ chức tín dụng cũng chủ động đầu tư hạ tầng, đa dạng hóa kênh thu nộp thuế, tăng cường kết nối với cơ quan Thuế, Hải quan và Kho bạc Nhà nước. Riêng trong năm 2025, so với năm 2024, số lượng giao dịch thanh toán không tiền mặt tăng hơn 42% và giá trị giao dịch tăng gần 23%, trong khi giao dịch qua ATM tiếp tục giảm, cho thấy xu hướng tiền mặt ngày càng bị thay thế.

Gắn với triển khai Đề án 06 của Chính phủ, ngành ngân hàng xác định dữ liệu dân cư là “nguồn tài nguyên vàng” để làm sạch và chuẩn hóa dữ liệu. NHNN đã kết nối khai thác Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư từ cuối năm 2022 và đến giữa tháng 1/2026 đã xử lý hơn 1.700 lượt hồ sơ phục vụ dịch vụ công trực tuyến. Đồng thời, NHNN là một trong những bộ, ngành hoàn thành sớm việc đồng bộ 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành lên Trung tâm dữ liệu quốc gia, xây dựng các API chia sẻ dữ liệu với Văn phòng Chính phủ và Kiểm toán Nhà nước thông qua nền tảng NDXP. Cải cách hành chính gắn với số hóa toàn trình tiếp tục được đẩy mạnh, với hơn 90% thủ tục hành chính được cắt giảm, đơn giản hóa trong năm 2025.

Ở cấp các tổ chức tín dụng và trung gian thanh toán, việc ứng dụng căn cước công dân gắn chip và VNeID trong xác thực khách hàng đã được triển khai rộng rãi. Tính đến ngày 23/1/2026, toàn ngành ngân hàng đã đối chiếu sinh trắc học cho hơn 146 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 1,6 triệu hồ sơ tổ chức. Hiệu quả của dữ liệu số còn được thể hiện rõ nét thông qua hệ thống thông tin cảnh báo tài khoản gian lận do NHNN quản lý, với hàng triệu lượt cảnh báo được phát đi, giúp khách hàng kịp thời dừng hoặc hủy các giao dịch rủi ro, qua đó góp phần bảo vệ an toàn tài sản cho người dân và củng cố niềm tin vào thanh toán không tiền mặt.

Tuệ Tâm