Thanh tra Chính phủ công khai loạt vi phạm tại Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam
Thanh tra Chính phủ vừa ra thông báo kết luận thanh tra công tác quản lý vốn và tài sản của Nhà nước tại Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam (Tập đoàn TKV), chỉ rõ nhiều tồn tại, hạn chế trong quản lý tài chính, kê khai nghĩa vụ thuế và hoạt động khai thác khoáng sản.
Nhiều tồn tại trong quản lý tài chính
Theo kết luận thanh tra, qua kiểm tra cho thấy việc ban hành quyết định giá bán than, giá bán đồng và thu phí nhãn hiệu của Tập đoàn TKV vẫn còn một số tồn tại, hạn chế. Bên cạnh đó, việc trích, lập dự phòng đầu tư tài chính tại Tập đoàn TKV cao hơn quy định, dẫn tới tình trạng chậm nộp lợi nhuận còn lại vào ngân sách Nhà nước.
Cụ thể, thực hiện kết luận của Thanh tra Bộ Tài chính về kiến nghị Công ty mẹ - TKV phải nộp vào ngân sách Nhà nước số tiền hơn 129 tỷ đồng lợi nhuận còn lại (sau khi trích lập các quỹ) phát sinh năm 2021 do trích dự phòng đầu tư tài chính cao hơn quy định, nhưng đến năm 2023, TKV mới thực hiện kê khai và nộp vào ngân sách Nhà nước. Việc này dẫn tới chưa xác định và nộp số tiền chậm nộp giai đoạn 2021 - 2022 đối với khoản lợi nhuận còn lại nêu trên theo quy định.
Qua kiểm tra việc phân phối lợi nhuận sau thuế của các công ty con thuộc Tập đoàn TKV, cơ quan thanh tra cũng phát hiện trong giai đoạn 2020 - 2024 có 8 công ty con chưa chia hết cổ tức từ lợi nhuận sau thuế, với số tiền lũy kế đến hết năm 2024 là hơn 1.987 tỷ đồng.
Căn cứ theo quy định, lợi nhuận sau thuế của 8 công ty sau khi đã trích lập các quỹ phải được chia hết cho các cổ đông góp vốn. Tính theo tỷ lệ cổ phần, giá trị lợi nhuận sau thuế chưa phân phối cho Tập đoàn TKV đến hết năm 2024 là hơn 1.634 tỷ đồng.
Ngoài ra, từ năm 2020 đến năm 2024, có 9 chi nhánh và 3 công ty con thuộc Tập đoàn TKV trích khấu hao tài sản cố định vượt mức quy định với số tiền hơn 70 tỷ đồng.

Trụ sở làm việc của Tập đoàn Công nghiệp Than - Khoáng sản Việt Nam.
Chênh lệch hơn 4,95 triệu tấn than tính thuế tài nguyên
Cũng theo kết luận thanh tra, khi so sánh sản lượng tính thuế tài nguyên từ các công ty khai thác bán than cho Công ty Tuyển than Hòn Gai - VINACOMIN và Công ty Tuyển than Cửa Ông - TKV trong giai đoạn 2020 - 2024 với sản lượng sau sàng tuyển của hai đơn vị này, sản lượng tính thuế tài nguyên có sự chênh lệch 4.950.278 tấn than.
Tại kết luận thanh tra, Tập đoàn TKV cho rằng đối tượng nộp thuế là đơn vị khai thác và các đơn vị này đã xác định thuế tài nguyên căn cứ vào chứng thư thẩm định sản lượng tính thuế, giá bán và thuế suất theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên, theo thông tư của Bộ Tài chính, sản lượng tính thuế phải là sản lượng than thu được sau sàng tuyển.
Thanh tra Chính phủ đánh giá việc Tập đoàn TKV xác định đối tượng nộp thuế là đơn vị khai thác, tính sản lượng theo chứng thư và lấy giá tính thuế là giá bán giữa công ty khai thác với đơn vị sàng tuyển là chưa phù hợp. Do đó, đoàn thanh tra kiến nghị Tập đoàn TKV tính thuế tài nguyên bằng sản lượng than thu được sau sàng tuyển từ than nguyên khai, nhân với giá bán than thực tế của TKV ra thị trường và thuế suất theo quy định.
Bên cạnh đó, trong các năm 2020 - 2021, Tổng công ty Khoáng sản - TKV đã kê khai không đúng quy định và nộp thiếu thuế tài nguyên đối với tinh quặng sắt. Nguyên nhân là giá bán bình quân quặng sắt của đơn vị này cao hơn giá tính thuế tài nguyên của UBND tỉnh Lào Cai. Căn cứ các quy định hiện hành, số thuế tài nguyên Tổng công ty Khoáng sản - TKV còn phải nộp bổ sung cho ngân sách Nhà nước trong giai đoạn 2020 - 2021 là hơn 3,9 tỷ đồng.
Ngoài ra, trong giai đoạn 2020 - 2022, Công ty mẹ - TKV đã hạch toán vào chi phí tính thuế khi xác định thu nhập chịu thuế số tiền hơn 10 tỷ đồng đối với tiền sử dụng đất của thửa đất tại TP.HCM và khu đất xưởng may mặc tại tỉnh Quảng Ninh. Việc hạch toán này chưa đúng quy định do hai thửa đất nêu trên chưa được sử dụng và không phát sinh hoạt động sản xuất kinh doanh.

Ảnh minh họa
Nhiều đơn vị khai thác vượt công suất
Trong giai đoạn 2020 - 2024, có 4/6 công ty được kiểm tra đã khai thác vượt công suất theo năm ở mức dưới 15%, vi phạm quy định của Luật Khoáng sản. Cụ thể, Công ty Than Uông Bí - TKV khai thác tại mỏ Đồng Vông vượt 10,7% so với sản lượng được phép khai thác trong năm. Công ty Than Mạo Khê - TKV khai thác tại mỏ hầm lò Mạo Khê vượt 7,5% trong năm 2020, gần 5% năm 2021 và 8,68% năm 2022 so với sản lượng được phép khai thác từng năm.
Tương tự, Công ty cổ phần Than Vàng Danh - Vinacomin khai thác tại mỏ lộ thiên khu Vàng Danh vượt gần 15% trong năm 2021 và 14,8% năm 2022 so với sản lượng được phép khai thác. Công ty cổ phần Than Cao Sơn - TKV khai thác tại mỏ Khe Chàm II vượt 6% năm 2020, gần 2,9% năm 2021 và 7,46% năm 2022 so với sản lượng cho phép. Cùng với đó, nhiều doanh nghiệp cũng bị phát hiện không lắp đặt trạm cân theo quy định của Chính phủ.
Trên cơ sở báo cáo, tài liệu do TKV cung cấp và kết quả kiểm tra việc chấp hành pháp luật trong hoạt động khai thác than tại các doanh nghiệp, đoàn thanh tra xác định có một số nội dung chưa đúng quy định pháp luật. Tuy nhiên, Thanh tra Chính phủ lưu ý đây mới là những phát hiện, đánh giá ban đầu và liên quan đến các vi phạm xảy ra ngoài thời kỳ thanh tra. Vì vậy, cơ quan thanh tra kiến nghị chuyển các nội dung này đến cơ quan có thẩm quyền để kiểm tra, rà soát, làm rõ tính chất, mức độ, hậu quả và trách nhiệm cụ thể của từng tổ chức, cá nhân theo từng thời kỳ.
Kết luận thanh tra cũng nêu rõ, trong quá trình khắc phục những tồn tại, thiếu sót và vi phạm, nếu phát hiện hành vi vi phạm pháp luật gây thiệt hại về tiền, tài sản Nhà nước, Tập đoàn TKV phải kịp thời báo cáo cơ quan có thẩm quyền để chuyển cơ quan chức năng xử lý theo quy định.

