Thắp sáng di sản, kết nối văn hóa

Khách quốc tế chụp ảnh với đèn lồng Hội An. Ảnh: QUỐC TUẤN

Giao thoa nghệ thuật, khơi nguồn sáng tạo

Cuối tháng 10 vừa qua, tại không gian sáng tạo Làng Củi Lũ (phường Hội An Tây), các nghệ nhân làm đèn lồng Hội An và cộng đồng địa phương có dịp tiếp cận nghệ thuật chế tác đèn lồng Neputa nổi tiếng của vùng Aomori (Nhật Bản).

Điểm nhấn của chương trình là phần chia sẻ, hướng dẫn thực hành của nghệ sĩ điêu khắc Đàm Đăng Lại, người có nhiều năm nghiên cứu, sáng tác nghệ thuật tại Nhật Bản, am hiểu kỹ thuật chế tác đèn lồng Neputa. Hoạt động tập trung vào kỹ thuật tạo hình, xử lý chất liệu và khai thác hiệu ứng ánh sáng; qua đó gợi mở khả năng ứng dụng trong sáng tạo sản phẩm đèn lồng Hội An.

Khác với những chiếc đèn lồng quen thuộc của phố cổ, nghệ thuật Neputa gắn với các mô hình đèn lễ hội có quy mô lớn, kết hợp hội họa, tạo hình và trình diễn. Đặc biệt, những xe đèn mang dáng quạt ở thành phố Hirosaki (tỉnh Aomori) được trang trí bằng tranh vẽ trên hai mặt, chiếu sáng từ bên trong và di chuyển trong các đoàn rước lễ hội.

Tại buổi thực hành, các nghệ nhân được tìm hiểu cách sử dụng giấy Washi, kỹ thuật xử lý màu sắc, ánh sáng và phương pháp ghép những mảng giấy đã trang trí lên khung định hình. Sự kết hợp giữa kết cấu, màu sắc và ánh sáng cho thấy chiếc đèn không chỉ là vật dụng trang trí mà còn có thể trở thành một tác phẩm nghệ thuật tạo hình.

Nghệ sĩ điêu khắc Đàm Đăng Lại cho hay, việc giới thiệu nghệ thuật đèn lồng Neputa của Nhật Bản nhằm chia sẻ thêm kỹ thuật sáng tạo, đặc biệt là phương pháp vẽ sáp trên giấy trước khi tô màu, vốn chưa phổ biến tại Hội An.

Qua chương trình, các nghệ nhân, người làm đèn lồng địa phương có thể vận dụng những kỹ thuật mới, tạo nên các tác phẩm có quy mô, hiệu ứng thị giác ấn tượng hơn; qua đó góp phần nâng tầm vẻ đẹp Hội An và quảng bá rộng rãi đến công chúng quốc tế.

Với Hội An, cuộc gặp gỡ này mang ý nghĩa đặc biệt bởi nghề làm đèn lồng đã gắn bó lâu đời với đời sống văn hóa của cư dân phố cổ. Từ những chiếc đèn treo trong nhà cổ, hội quán đến các sản phẩm thủ công phục vụ du khách, nghề truyền thống không ngừng thích ứng với nhu cầu sử dụng và thị hiếu thẩm mỹ qua từng thời kỳ.

Tiếp cận kỹ thuật Neputa vì thế không nhằm sao chép những mẫu đèn Nhật Bản, mà mở rộng khả năng sáng tạo trên nền tảng nghề truyền thống. Những kinh nghiệm về kết cấu, vật liệu, cách xử lý bề mặt và ánh sáng có thể giúp nghệ nhân địa phương thử nghiệm các hình thức thể hiện mới, đồng thời giữ được nét riêng của đèn lồng Hội An.

Bà Trương Thị Ngọc Cẩm, Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cho biết, cuộc gặp gỡ giữa hai truyền thống làm lồng đèn cũng gợi nhắc mối quan hệ giao lưu văn hóa lâu đời giữa Hội An và Nhật Bản.

Trong bối cảnh Hội An tham gia Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO ở lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian, những hoạt động trao đổi, thực hành như vậy góp phần mở rộng không gian sáng tạo, đưa nghề truyền thống tiếp cận những phương thức thể hiện đương đại.

Điêu khắc gia Đàm Đăng Lại (bìa phải) chia sẻ cách vẽ trên giấy dán đèn lồng tại workshop trước thềm khởi động lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026. Ảnh: QUỐC TUẤN

Điểm hẹn của những sắc màu

Diễn ra từ ngày 3-6/12/2026, lễ hội Đèn lồng quốc tế Hội An 2026 với chủ đề “Hội An - Sắc màu di sản” được kỳ vọng tạo nên điểm nhấn văn hóa, du lịch của phố cổ trong những tháng cuối năm. Đây là lần đầu tiên Hội An tổ chức lễ hội đèn lồng quy mô quốc tế, đúng dịp kỷ niệm 27 năm Đô thị cổ Hội An được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa thế giới (4/12/1999 - 4/12/2026).

UBND phường Hội An thông tin, lễ hội dự kiến quy tụ các đơn vị đến từ hơn 10 quốc gia và vùng lãnh thổ cùng hơn 20 doanh nghiệp, cơ sở sản xuất đèn lồng trong nước. Nhiều cụm đèn lồng nghệ thuật quy mô lớn sẽ được bố trí tại Quảng trường Sông Hoài, Vườn tượng An Hội, dọc sông Hoài và nhiều tuyến phố trung tâm, hình thành không gian trưng bày kết hợp giữa di sản, nghệ thuật ánh sáng và sáng tạo đương đại.

Các tác phẩm lấy cảm hứng từ lịch sử, văn hóa, con người Hội An và những chất liệu thủ công truyền thống như gốm, gỗ, tre. Bên cạnh các tác phẩm đèn lồng mang dấu ấn Hội An, lễ hội dự kiến giới thiệu những sáng tạo nghệ thuật đến từ nhiều quốc gia và vùng lãnh thổ; góp phần tạo không gian giao lưu văn hóa đa dạng, mở rộng cơ hội quảng bá nghề làm đèn lồng truyền thống của phố cổ.

Không chỉ dành cho hoạt động thưởng lãm, lễ hội còn hướng đến tăng tính tương tác với công chúng. Các không gian trải nghiệm chế tác đèn lồng, giao lưu nghệ nhân, triển lãm nhiếp ảnh được tổ chức để du khách trực tiếp tìm hiểu quy trình làm nghề, thử sức với các công đoạn thủ công và khám phá câu chuyện phía sau những sản phẩm quen thuộc của phố Hội.

Triển lãm “Lịch sử đèn lồng Hội An” tại đình Hội An góp phần giới thiệu chiều sâu văn hóa của nghề truyền thống. Trong khi đó, triển lãm “Đèn lồng và Nghệ thuật tái sinh” cùng những hoạt động chế tác bằng vật liệu tái sinh mở ra cách tiếp cận mới, kết hợp giữa sáng tạo nghệ thuật và ý thức bảo vệ môi trường.

Một hoạt động khác là cuộc thi thiết kế họa tiết đèn lồng và ứng dụng sáng tạo “Dệt ánh sáng”, khuyến khích nghệ nhân, nhà thiết kế và những người yêu thích mỹ thuật tìm kiếm ý tưởng từ nghề truyền thống để phát triển các sản phẩm ứng dụng trong đời sống. Qua đó, giá trị của đèn lồng không chỉ được thể hiện ở hình thức trưng bày, mà còn mở rộng sang những lĩnh vực thiết kế, mỹ thuật và sản phẩm sáng tạo.

Trung tâm Bảo tồn Di sản văn hóa thế giới Hội An cho biết, không gian trưng bày các tác phẩm đèn lồng nghệ thuật dự kiến được duy trì đến hết dịp Tết Nguyên tiêu Đinh Mùi 2027. Việc kéo dài thời gian trưng bày được kỳ vọng tạo thêm sản phẩm tham quan, trải nghiệm cho du khách trong mùa du lịch cuối năm và đầu năm mới.