Thắp sáng hành trình trở về của các Anh hùng Liệt sĩ

Bài

1:

Sức mạnh triệu trái tim trên hành trình gọi tên liệt sĩ

Hơn nửa thế kỷ sau ngày đất nước thống nhất, vẫn còn hàng trăm nghìn liệt sĩ chưa được xác định danh tính, hàng vạn gia đình ngày đêm mong ngóng thông tin về người thân đã hy sinh. Trên những vùng đất từng là chiến trường ác liệt, một hành trình đặc biệt đang được tiếp nối với sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị, sự chung sức của toàn xã hội và sự hỗ trợ đắc lực của khoa học, công nghệ - minh chứng cho sức mạnh của triệu trái tim cùng hướng về những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Ba thế hệ nối nhau đi tìm người thân

Từ Nghệ An vào Bình Định, gia đình liệt sĩ Hồ Sỹ Hòa lặng lẽ tìm dấu tích phần mộ người thân tại các nghĩa trang trên địa bàn huyện An Nhơn (cũ). Ảnh: Gia đình cung cấp

Gần 60 năm qua, gia đình liệt sĩ Hồ Sỹ Hòa vẫn chưa một ngày thôi hy vọng tìm được người thân trở về. Trong giấy xác nhận thông tin về nơi liệt sĩ hy sinh do Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Bình Định cấp năm 2025, những thông tin cơ bản về ông được ghi nhận khá đầy đủ: Liệt sĩ Hồ Sỹ Hòa sinh năm 1946, quê Thanh Xuân, Thanh Chương, Nghệ An (nay thuộc xã Bích Hào, Nghệ An); nhập ngũ tháng 11.1964; cấp bậc Thượng sĩ, chức vụ Đại đội phó; hy sinh ngày 29.3.1968 tại Nhơn Phong, An Nhơn, Bình Định. Nơi an táng ban đầu cũng được xác định.

Công tác tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ vừa là trách nhiệm trước lịch sử, vừa là sự cấp bách trong cuộc chạy đua với thời gian. Mỗi ngày trôi qua là thêm một cơ hội có thể mất đi, thêm một khoảng trống lịch sử cần được lấp đầy. Vì vậy, các bộ, ngành, địa phương cần coi đây là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng; tập trung mọi nguồn lực, đẩy nhanh tiến độ thu nhận mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ, xác định danh tính hài cốt liệt sĩ, không để sự chậm trễ làm mất đi những cơ hội quý giá còn lại.

Phó Thủ tướng Chính phủ Phạm Thị Thanh Trà

Gần sáu thập kỷ trôi qua, gia đình vẫn chưa thể biết chính xác phần mộ của ông đang ở đâu. Anh Hồ Sỹ Lành kể: liệt sĩ Hồ Sỹ Hòa là em ruột của ông nội anh. Năm ấy, trong đợt tuyển quân, người anh bị ốm nên người em lên đường thay rồi mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Trước lúc mất, ông nội anh vẫn nhắn nhủ con cháu: "hãy tiếp tục tìm kiếm đưa ông Hòa trở về". Điều ông nội tôi đau đáu nhất trước lúc mất là chưa thể đưa ông Hòa về. Vì vậy, các thế hệ sau vẫn tiếp tục tìm kiếm.

Một điểm lấy mẫu sinh phẩm ADN thân nhân liệt sĩ của thành phố Hà Nội. Ảnh: Mai Hương

Cuộc chạy đua với thời gian đưa các anh trở về

Câu chuyện của gia đình anh Lành cũng là câu chuyện chung của rất nhiều gia đình liệt sĩ trên khắp cả nước. Sau hơn nửa thế kỷ chiến tranh kết thúc, thời gian đang trở thành thách thức lớn nhất. Những nhân chứng từng biết nơi đồng đội hy sinh ngày một già yếu; địa hình chiến trường xưa nhiều thay đổi; nhiều hồ sơ, thông tin còn thiếu, trong khi thân nhân liệt sĩ - nguồn mẫu đối chứng quan trọng để xác định danh tính bằng ADN ngày càng ít đi.

Thân nhân liệt sĩ được các đơn vị tiến hành thu thập mẫu sinh phẩm ADN

Chính vì vậy, chiến dịch “500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” được triển khai với yêu cầu khẩn trương hơn, quyết liệt hơn. Cục trưởng Cục Cảnh sát Quản lý hành chính về trật tự xã hội (C06), Bộ Công an, Thiếu tướng Vũ Văn Tấn cho biết: trong chiến dịch này, cùng với công tác tìm kiếm trên thực địa, việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đặc biệt là công nghệ ADN được xác định là một giải pháp quan trọng. Mục tiêu của đợt cao điểm là thu nhận mẫu đối với khoảng 70% số thân nhân đủ điều kiện đã được cập nhật trên hệ thống, với tối đa hai thân nhân cho mỗi liệt sĩ.

Sau khi tiến hành lấy mẫu sinh phẩm, các nhân viên Đội 584 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị) đưa các anh về lại vị trí ban đầu. Ảnh: Võ Linh

Cùng với xây dựng dữ liệu ADN, các lực lượng tìm kiếm, quy tập vẫn ngày đêm trở lại những địa bàn từng là chiến trường ác liệt, lần tìm từng dấu tích còn sót lại của chiến tranh. Mùa hè 2026 ở "đất lửa" Quảng Trị, trên những đồi cao lộng gió, những người lính thời bình đang ngày đêm chạy đua với thời gian để giữ lại sợi dây liên kết cuối giữa quá khứ và hiện tại. Tại Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9- nơi hơn một vạn Anh hùng Liệt sĩ yên nghỉ, trong đó gần 6.000 phần mộ chưa xác định đầy đủ thông tin, chiến dịch đặc biệt kéo dài 500 ngày đêm đang diễn ra như một cuộc hành quân thầm lặng.

Đúng 6 giờ 30 phút mỗi sáng, cán bộ, chiến sĩ Đội 584 (Phòng Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Quảng Trị) cùng các lực lượng phối hợp đã vào vị trí. Ca làm việc kéo dài xuyên trưa, nhiều ngày đến hơn 12 giờ mới kịp ăn vội bát cơm dã chiến, rồi 13 giờ 30 phút lại tiếp tục dưới cái nắng bỏng rát cho tới khi hoàng hôn buông xuống. Trung bình mỗi ngày có khoảng 40 phần mộ được khai quật, lấy mẫu ADN và hoàn mộ theo quy trình 8 bước nghiêm ngặt.

Vượt qua khắc nghiệt của thời tiết, cán bộ, chiến sĩ Đội 584 lặng thầm chạy đua với thời gian, tỉ mẩn trong từng công đoạn lấy mẫu sinh phẩm ADN với tâm nguyện sớm đưa các anh "tìm lại" tên tuổi. Ảnh: Võ Linh

Để bảo đảm sự tôn nghiêm và không làm ảnh hưởng kết cấu nguyên bản của phần mộ, những người lính Đội 584 đã tự nghiên cứu, chế tạo hệ thống ròng rọc cải tiến bằng bánh răng và dây xích. Đó không chỉ là một sáng kiến kỹ thuật để giảm sức người giữa cái nắng cháy da cháy thịt, mà còn là cách những người lính nâng niu giấc ngủ của đồng đội đã nằm lại hơn nửa thế kỷ.

Quá trình đó, có những khoảng lặng khiến bất cứ ai có mặt cũng nghẹn lòng. Có những ngôi mộ chỉ còn vài mẩu xương nhỏ bám vào chiếc khuy áo cao su hay mảnh tăng võng đã mục nát. Có những bộ hài cốt đã hóa thân vào đất, chỉ còn một vệt sẫm mang dáng dấp của một con người từng từng ôm súng ra trận bảo vệ Tổ quốc. Trong căn lều dã chiến, tiếng sột soạt của bộ đồ bảo hộ, tiếng lách cách của dụng cụ chuyên dụng bỗng nhỏ lại. Chỉ còn mồ hôi và những giọt nước mắt lặng lẽ rơi xuống.

Các chiến sĩ Đội 584 tiến hành lắp ghép, cố định lại nắp mộ, hoàn trả nguyên trạng để các anh tiếp tục giấc ngủ bình yên. Ảnh: Võ Linh

Gạt dòng mồ hôi chảy tràn vào đôi mắt thâm quầng sau nhiều ngày bám trụ "trận địa", Đại úy Nguyễn Văn Hùng, thành viên Đội 584, nâng niu mẫu sinh phẩm vừa được bao gói cẩn thận. Giọng anh nghẹn lại: "Mỗi lần bàn tay chạm vào những mẩu xương của các liệt sĩ, toàn thân chúng tôi lại run lên vì hạnh phúc. Mỗi mẫu ADN lấy được là một nốt nhạc đưa các anh gần hơn với gia đình, là lời hồi đáp cho hơn nửa thế kỷ chờ đợi của những người mẹ, người thân ở quê nhà".

Ở một góc nghĩa trang, Trung tá Ngô Thanh Liêm, Đội trưởng Đội 584, vẫn liên tục theo dõi tiến độ của từng tổ công tác. Ông cho biết toàn tỉnh Quảng Trị hiện còn hơn 22.000 phần mộ liệt sĩ chưa rõ thông tin, trong khi thời gian đang từng ngày xóa nhòa dấu vết. "Đây là một chiến dịch đặc biệt, một mệnh lệnh không thể chối từ từ trái tim người lính. Dù nắng gắt hay mưa dông, anh em vẫn bám hiện trường để bảo vệ từng dòng mẫu, bởi phía sau mỗi mẫu ADN là hy vọng của một gia đình".

Chiều muộn, khi nắng nhạt dần trên những hàng bia mộ thẳng tắp ở Nghĩa trang Liệt sĩ Quốc gia Đường 9, những ống nghiệm chứa thông tin di truyền được niêm phong cẩn thận, chuẩn bị cho hành trình tới các trung tâm giám định ADN, trước khi trở về đúng phần mộ của các anh.

Sau khi hoàn tất việc lấy mẫu sinh phẩm, các hài cốt liệt sĩ được lực lượng Đội 584 cung kính đưa trở lại phần mộ, chuẩn bị cho công tác an táng và chỉnh trang. Ảnh: Võ Linh

Mồ hôi đã thấm xuống đất nóng, nụ cười của những người lính Đội 584 vẫn rạng rỡ bên những ngôi mộ vừa được hoàn trả nguyên vẹn. Các Anh hùng Liệt sĩ đã ngã xuống để đất nước đứng lên. Hôm nay, thế hệ con cháu đang dốc hết sức mình, bằng cả trái tim và trí tuệ, để gọi đúng tên các anh trước lịch sử. Cuộc chạy đua thầm lặng giữa lòng đất lửa ấy đang gửi gắm một khát vọng thiêng liêng: đưa các anh trở về từ cõi lặng im, để một ngày nào đó, trên những hàng bia trắng giữa đất lửa Quảng Trị, mỗi người lính được trở về với tên mình.