Thay đổi lớn để tạo động lực tăng trưởng

Nhiều quy định bổ sung hỗ trợ doanh nghiệp

Sau hơn 8 năm thực thi, Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV) năm 2017 đã góp phần hình thành khung pháp lý đầu tiên cho hoạt động hỗ trợ DNNVV ở Việt Nam. Tuy nhiên, trước những thay đổi nhanh chóng, để hoàn thiện cơ chế hỗ trợ DNNVV, Bộ Tài chính đã xây dựng Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi năm 2026.

Theo đó, Dự thảo Luật Hỗ trợ DNNVV sửa đổi năm 2026 có những thay đổi lớn so với luật hiện hành. Cụ thể, Dự thảo Luật thay đổi tiêu chí xác định DNNVV. Theo quy định hiện hành, DNNVV được xác định dựa trên nhiều tiêu chí: Số lao động tham gia bảo hiểm xã hội bình quân năm; tổng nguồn vốn hoặc tổng doanh thu của năm trước liền kề.

Luật hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa (sửa đổi) giúp tháo gỡ rào cản từ gốc và kiến tạo nền móng vững chắc cho khu vực kinh tế tư nhân. Ảnh: Đức Thanh

Trong khi đó, Dự thảo Luật được định hướng đơn giản hóa cách xác định, ưu tiên sử dụng tiêu chí tổng doanh thu năm để thuận tiện đối chiếu với dữ liệu thuế, bảo hiểm và các hệ thống quản lý Nhà nước. Do đó, căn cứ quan trọng nhất để xác định doanh nghiệp có thuộc nhóm được hỗ trợ hay không, được hỗ trợ ở mức độ nào và có đáp ứng điều kiện tiếp tục nhận hỗ trợ hay không là tổng doanh thu năm.

Đáng chú ý, Dự thảo Luật sửa đổi hỗ trợ DNNVV theo các lĩnh vực ưu tiên phát triển. Trong đó, đề cập đến các cơ chế thử nghiệm cho vay dựa trên dòng tiền, chuỗi giá trị và tài sản vô hình thay vì chỉ dựa vào tài sản thế chấp truyền thống; chế độ kế toán đơn giản cho doanh nghiệp siêu nhỏ; trách nhiệm của địa phương và chủ đầu tư hạ tầng trong việc dành diện tích đất nhất định cho DNNVV thuê với giá ưu đãi; tiếp cận tài sản công dôi dư thông qua hình thức minh bạch và hỗ trợ nền tảng số dùng chung.

Đồng thời, Dự thảo Luật sửa đổi định hướng phát triển hệ sinh thái hỗ trợ DNNVV theo hướng toàn diện hơn thay vì chỉ điều chỉnh riêng lẻ từng nhóm chủ thể hỗ trợ. Dự thảo Luật xem các chủ thể này như những cầu nối giữa chính sách của Nhà nước với nhu cầu thực tế của DNNVV. Theo đó, các hiệp hội doanh nghiệp, tổ chức hỗ trợ và cơ quan đầu mối tại địa phương sẽ được tăng cường vai trò trong điều phối, tư vấn, đào tạo và cung cấp dịch vụ hỗ trợ cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, Dự thảo Luật bổ sung cơ chế mới đối với doanh nghiệp chuyển đổi từ hộ kinh doanh hoạt động dưới mô hình Công ty TNHH MTV do một cá nhân làm chủ có quy mô siêu nhỏ (doanh nghiệp một người). Theo đó, doanh nghiệp được áp dụng mô hình tổ chức đơn giản, không bắt buộc phải có chủ tịch công ty, không bắt buộc có kế toán trưởng, được áp dụng chế độ kế toán, tài chính, phương pháp tính thuế đơn giản tương tự như hộ kinh doanh.

Cùng với đó, việc đổi mới công cụ, phương thức và cơ chế thực hiện hỗ trợ DNNVV. Dự thảo Luật cũng định hướng lại phương thức tài chính hỗ trợ cho doanh nghiệp từ chi theo hoạt động sang chi theo kết quả và đầu ra. Khi quy trình được số hóa, dữ liệu trở thành trung tâm thì việc tiếp nhận, xét duyệt, theo dõi, giải ngân, nghiệm thu và đánh giá hiệu quả hỗ trợ ngày càng dựa trên dữ liệu điện tử…

Định hướng đa dạng hóa tài sản bảo đảm

Đánh giá về những điểm mới nổi bật trong Dự thảo Luật, bà Trịnh Thị Hương - Phó Cục trưởng Cục Phát triển doanh nghiệp tư nhân và kinh tế tập thể (Bộ Tài chính) cho hay, vốn vẫn là một trong những thách thức lớn nhất đối với cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là DNNVV. Đây cũng là vấn đề mà nhiều quốc gia trên thế giới đang tìm cách tháo gỡ.

Theo Báo cáo PCI năm 2025, dữ liệu từ World Bank Enterprise Surveys, khoảng 93% khoản vay tại Việt Nam yêu cầu tài sản bảo đảm. Trong khi đó, tỷ lệ này chỉ khoảng 33% tại Malaysia, 55% tại Thái Lan và mức bình quân toàn cầu vào khoảng 68%. Những con số này cho thấy Việt Nam vẫn còn nhiều dư địa để cải cách nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng của doanh nghiệp.

Xuất phát từ thực tế đó, Dự thảo Luật định hướng đa dạng hóa tài sản bảo đảm. Thay vì chủ yếu dựa vào bất động sản như hiện nay, phạm vi tài sản bảo đảm có thể được mở rộng sang các khoản phải thu, hàng tồn kho, hóa đơn, tài sản trí tuệ và thúc đẩy cho vay dựa trên dữ liệu, dòng tiền. Đây là xu hướng đã được nhiều nền kinh tế áp dụng nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp có mô hình kinh doanh tốt nhưng hạn chế về tài sản thế chấp.

Bên cạnh đó, Dự thảo Luật cũng khuyến khích phát triển các kênh huy động vốn đa dạng như quỹ đầu tư tư nhân, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng, các nền tảng công nghệ tài chính (fintech) cùng nhiều hình thức tài chính hiện đại khác. Cách tiếp cận này sẽ góp phần giảm sự phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng và mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp.

Còn theo TS. Tô Hoài Nam - Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng thư ký Hiệp hội doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, Dự thảo Luật mở ra hướng đa dạng hóa tài sản bảo đảm để vay vốn. Trong đó, khuyến khích tổ chức tín dụng phát triển sản phẩm dựa trên đa dạng hóa tài sản bảo đảm như tài sản hình thành trong tương lai, quyền tài sản, sở hữu trí tuệ, tài sản vô hình và tài sản số là

một quy định đột phá. Đối tượng doanh nghiệp nhỏ thường không thiếu ý tưởng kinh doanh hay đơn hàng, nhưng lại thiếu tài sản bảo đảm theo cách truyền thống. Nếu chính sách tín dụng vẫn chủ yếu dựa vào bất động sản thì các doanh nghiệp công nghệ, dịch vụ và đổi mới sáng tạo sẽ rất khó tiếp cận.

Tuy nhiên, TS. Tô Hoài Nam cho rằng, cần bổ sung cơ chế thực thi để tránh chỉ dừng ở mức độ khuyến khích. Nếu không có hướng dẫn cụ thể về dữ liệu, định giá, quản trị rủi ro và cơ chế phối hợp thì ngân hàng vẫn rất khó triển khai. Do vậy, cần giao thẳng trách nhiệm cho Ngân hàng Nhà nước hướng dẫn các tổ chức tín dụng phát triển sản phẩm tín dụng phù hợp trên cơ sở xếp hạng tín nhiệm, dòng tiền, dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử, phương án sản xuất kinh doanh và hợp đồng đầu ra.

Dưới góc độ doanh nghiệp, ông Nguyễn Thành Hưng - Giám đốc Công ty TNHH Hưng Phát đánh giá cao các đề xuất như cho vay dựa trên dòng tiền, mở rộng cơ chế bảo lãnh tín dụng, hỗ trợ thông qua các mô hình thử nghiệm (sandbox) và đa dạng hóa nguồn vốn. Đây được xem là giải pháp giúp doanh nghiệp nhỏ và vừa giảm phụ thuộc vào tài sản thế chấp.

Đồng thời, các chính sách hỗ trợ về chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực quản trị, đào tạo nhân lực và tư vấn pháp lý… phù hợp với nhu cầu thực tiễn hiện nay.