Thay đổi nhận thức để phòng ngừa bạo lực đối với phụ nữ
Bạo lực trên cơ sở giới vẫn gây ra những tổn thương sâu sắc đối với phụ nữ, bắt nguồn từ định kiến giới và những quan niệm bất bình đẳng trong gia đình, xã hội. Để phòng ngừa tình trạng này, bên cạnh thực thi pháp luật và bảo vệ người bị bạo lực, cần thay đổi nhận thức cộng đồng, thúc đẩy sự tôn trọng, chia sẻ và trách nhiệm của mỗi giới.
Lan tỏa thông điệp yêu thương, tôn trọng
Triển lãm “Một bát thương” (A Bowl of Love) diễn ra từ ngày 12 đến 30-11-2026 tại Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam đã mang đến một cách tiếp cận đặc biệt về vấn đề bạo lực trên cơ sở giới. Thông qua ngôn ngữ nghệ thuật, triển lãm kể câu chuyện về 346 phụ nữ tử vong trong các vụ việc liên quan đến bạo lực trên cơ sở giới, được nhóm nghiên cứu ghi nhận qua báo chí trong giai đoạn 2018-2024.

Tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP), đồng nghiên cứu viên chính của triển lãm “Một bát thương” chia sẻ với khách tham quan. Ảnh: Hồng Nhung
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Tú Anh, Giám đốc Trung tâm Sáng kiến Sức khỏe và Dân số (CCIHP), đồng nghiên cứu viên chính của triển lãm “Một bát thương”, chữ “thương” với ý nghĩa tình thương, chứ không phải sự thương hại. Bạo lực không thể được giải quyết bằng bạo lực mà cần được ngăn ngừa bằng sự thấu hiểu, sẻ chia và tôn trọng. Những người ở lại sau khi có người thân bị sát hại cũng cần được quan tâm, hỗ trợ để vượt qua mất mát.
Triển lãm gồm 7 tác phẩm do nhà nghiên cứu, nghệ sĩ thị giác Pauline Oosterhoff cùng 12 cộng sự thực hiện, với sự tham gia đồng sáng tạo của 16 phụ nữ thuộc nhiều ngành nghề khác nhau. Các tác phẩm sử dụng những chất liệu gần gũi như đất sét Bát Tràng, lụa tơ tằm, kim loại, gỗ, giấy bồi, khung tre và vàng mã. Trong đó, những dấu lưng phụ nữ được tạo hình bằng gốm gợi lên suy ngẫm về những gánh nặng mà phụ nữ phải mang vác trong cuộc sống, từ công việc gia đình đến những tổn thương do bạo lực.
Là nạn nhân của bạo lực gia đình, đồng thời tham gia chia sẻ câu chuyện của mình tại triển lãm “Một bát thương”, bà Ngô Xuân Hương (sinh năm 1977, đến từ Hải Phòng) từng nghĩ rằng, sự nhẫn nhịn, tha thứ có thể giúp giữ được hạnh phúc gia đình. Thế nhưng, suốt 9 năm chung sống, những trận đòn roi bạo lực từ chồng ngày một dày lên. Đến năm 2009, bà Hương quyết định rời đi, vào miền Nam và bắt đầu cuộc sống mới. Cuộc sống dần ổn định, song phải đến năm 2023, bà mới hoàn tất thủ tục ly hôn.

Triển lãm thu hút đông đảo khách tham quan cả trong và ngoài nước. Ảnh: HN
Bà Hương chia sẻ, bạo lực gia đình từng xuất hiện qua nhiều thế hệ trong gia đình chị, từ bà, mẹ đến bản thân chị. Có người phải chịu cảnh đánh đập, có người mang những tổn thương tinh thần bởi lời chửi bới, chì chiết. Những trải nghiệm ấy giúp bà nhận ra rằng, sự cam chịu không thể chấm dứt bạo lực. Người phụ nữ cần biết trân trọng bản thân, nhận diện những hành vi ngược đãi, dũng cảm lên tiếng và tìm kiếm sự hỗ trợ khi cần thiết.
“Từ câu chuyện của mình, tôi mong muốn những phụ nữ đang ở trong hoàn cảnh tương tự có thêm nghị lực để thay đổi cuộc sống, không tiếp tục để những tổn thương lặp lại qua các thế hệ. Bởi bạo lực gia đình không chỉ ảnh hưởng đến người trực tiếp phải chịu đựng mà còn tác động đến con cái và những người cùng chung sống trong gia đình”, bà Hương chia sẻ.
Tăng cường bảo vệ, hỗ trợ người bị bạo lực
Theo báo cáo Điều tra quốc gia về bạo lực đối với phụ nữ ở Việt Nam năm 2019 do Chính phủ Việt Nam và Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) công bố, gần 63% phụ nữ từng kết hôn đã trải qua ít nhất một hình thức bạo lực thể xác, tình dục, tinh thần, bạo lực kinh tế hoặc hành vi kiểm soát do chồng gây ra trong cuộc đời. Gần 32% phụ nữ trải qua những hình thức bạo lực này trong 12 tháng trước thời điểm khảo sát. Nghiên cứu cũng ước tính bạo lực đối với phụ nữ gây thiệt hại kinh tế tương đương khoảng 1,8% GDP của Việt Nam năm 2018.
Những con số trên cho thấy, bạo lực đối với phụ nữ không phải là vấn đề của riêng mỗi gia đình. Hậu quả không chỉ là những tổn thương thể chất mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần, công việc, cơ hội phát triển và chất lượng cuộc sống của người phụ nữ. Trẻ em sống trong gia đình có bạo lực cũng có thể chịu những tác động lâu dài về tâm lý và cách nhìn nhận các mối quan hệ.
Theo Tiến sĩ, bác sĩ Hoàng Tú Anh, muốn tạo ra sự thay đổi cần chú trọng tác động đến nhận thức và hành vi của thế hệ trẻ. Các bạn trẻ cần được trang bị kiến thức về bình đẳng giới, biết nhận diện những hành vi bạo lực và không chấp nhận việc sử dụng bạo lực trong các mối quan hệ. Khi chứng kiến bạo lực trong gia đình, cộng đồng, người trẻ cần được khuyến khích lên tiếng thay vì im lặng hoặc coi đó là chuyện riêng của mỗi nhà.
Bình đẳng giới bắt đầu từ chính những ứng xử thường ngày trong gia đình. Đó là khi vợ chồng cùng chia sẻ công việc nhà, tôn trọng ý kiến và quyền quyết định của nhau; khi phụ nữ được chủ động trong những vấn đề liên quan đến cuộc sống, công việc và tương lai; khi nam giới không mặc định việc chăm sóc con cái, vun vén gia đình là trách nhiệm riêng của phụ nữ.

Nhiều nam giới và các bạn trẻ cũng tham quan triển lãm. Ảnh:HN
Trong quá trình đó, nam giới có vai trò quan trọng. “Thúc đẩy bình đẳng giới không phải trách nhiệm riêng của phụ nữ hay các tổ chức hoạt động vì quyền phụ nữ. Mỗi người đàn ông cần chủ động nhìn nhận lại những quan niệm về vai trò, vị trí của mình trong gia đình; từ bỏ cách ứng xử áp đặt, biết tôn trọng cảm xúc và tiếng nói của phụ nữ. Sự chia sẻ, đồng hành của nam giới góp phần xây dựng mối quan hệ bình đẳng, đồng thời phòng ngừa những hành vi bạo lực từ trong gia đình”, bà Tú Anh cho biết.
Luật Phòng, chống bạo lực gia đình năm 2022 có hiệu lực từ ngày 1-7-2023 đã quy định các biện pháp ngăn chặn, bảo vệ và hỗ trợ như cấm tiếp xúc, chăm sóc, điều trị, trợ giúp pháp lý, tư vấn tâm lý, bố trí nơi tạm lánh và hỗ trợ những nhu cầu thiết yếu. Luật cũng quy định trách nhiệm của chính quyền, cơ quan, tổ chức và cá nhân trong phòng, chống bạo lực gia đình.
Để các quy định pháp luật phát huy hiệu quả, cần tăng cường phát hiện, can thiệp sớm tại cộng đồng; tạo điều kiện để người bị bạo lực tìm kiếm sự trợ giúp mà không phải e ngại, mặc cảm hay lo sợ bị phán xét. Gia đình, hàng xóm và các tổ chức đoàn thể cần quan tâm, lắng nghe, kịp thời hỗ trợ khi phát hiện dấu hiệu bạo lực, thay vì thờ ơ hoặc cho rằng đó là chuyện riêng của người trong cuộc.
Hưởng ứng Tháng hành động vì bình đẳng giới và phòng ngừa, ứng phó với bạo lực trên cơ sở giới (từ ngày 15-11 đến 15-12), triển lãm “Một bát thương” góp thêm một cách tiếp cận để công chúng nhìn nhận rõ hơn những tổn thương do bạo lực gây ra. Bà Nguyễn Thị Tuyết, Giám đốc Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam cho rằng, bạo lực trên cơ sở giới không nên bị né tránh hay xem là chuyện riêng của mỗi gia đình, mà cần được nhìn nhận và quan tâm từ toàn xã hội. Nghệ thuật có khả năng chạm đến cảm xúc, giúp công chúng tiếp nhận những vấn đề xã hội nhạy cảm một cách gần gũi, sâu sắc hơn. Thông qua triển lãm, Bảo tàng mong muốn tạo không gian để công chúng cùng nhìn nhận, lắng nghe và suy ngẫm về quyền, vị thế của phụ nữ trong xã hội.
Để thông điệp của triển lãm tiếp tục được lan tỏa, Bảo tàng Phụ nữ Việt Nam sẽ triển khai các hoạt động trên nền tảng số, chương trình giáo dục, trải nghiệm, tọa đàm và đối thoại với học sinh, sinh viên. Đặc biệt, việc tạo thêm những diễn đàn có sự tham gia của nam giới, nhất là nam giới trẻ, sẽ góp phần thúc đẩy trao đổi về bình đẳng giới, định kiến giới và trách nhiệm phòng ngừa bạo lực.
