Thầy Trần Trung Hiếu: Giải quyết gốc bạo lực học đường phải từ gia đình

Trao đổi với Tri thức và Cuộc sống, thầy giáo Trần Trung Hiếu, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An cho rằng, muốn giải quyết tận gốc bạo lực học đường, không thể chỉ hỏi nhà trường đã làm gì mà còn phải nhìn lại trách nhiệm giáo dục gia đình. Khi cha mẹ buông lỏng quản lý, nuông chiều con hoặc bao biện cho những hành vi sai trái, việc giáo dục nhân cách cho trẻ sẽ khó đạt hiệu quả.

Thầy giáo Trần Trung Hiếu, Trường THPT chuyên Phan Bội Châu, Nghệ An. Ảnh: Mai Loan.

Những ngày gần đây, liên tiếp các vụ bạo lực học đường xảy ra ngay trong lớp học, khuôn viên trường học khiến dư luận phẫn nộ, đau xót và lo ngại. Theo thầy giáo Trần Trung Hiếu, không thể chỉ xem đây là những hành vi bột phát của tuổi mới lớn, bởi đằng sau mỗi vụ việc còn là những vấn đề về đạo đức, nhân cách và cách ứng xử của học sinh.

Với hơn 30 năm gắn bó với nghề dạy học, đồng thời là người bố có hai con trưởng thành, thầy Hiếu cho rằng mỗi khi xảy ra bạo lực học đường, dư luận thường hướng sự chỉ trích về phía nhà trường, giáo viên chủ nhiệm, ban giám hiệu và ngành giáo dục.

Nhà trường phải giải trình, giáo viên phải kiểm điểm, các quy định quản lý học sinh được rà soát, bổ sung. Những việc ấy cần thiết nếu có sai sót trong quản lý, giáo dục. Nhưng nếu chỉ chăm chăm truy trách nhiệm nhà trường mà bỏ qua gia đình thì chẳng khác nào chữa phần ngọn, bỏ mặc phần gốc.

Một học sinh đến trường không phải là một tờ giấy trắng. Trước khi học chữ, các em đã được nuôi dưỡng trong gia đình; trước khi học cách ứng xử với thầy cô, bạn bè, các em đã quan sát cách cha mẹ nói năng, hành động và giải quyết mâu thuẫn.

Nếu trẻ thường xuyên chứng kiến người lớn chửi bới, xúc phạm, đe dọa nhau; nếu cha mẹ giải quyết bất đồng bằng nắm đấm, áp đặt bằng quyền lực, những bài học về lòng nhân ái, sự tôn trọng và cách ứng xử văn minh ở trường sẽ phải đối mặt với một thực tế hoàn toàn trái ngược.

“Nhà trường có thể dạy học sinh điều hay lẽ phải trong những tiết học, nhưng không thể thay thế gia đình trong mọi giờ phút hình thành nhân cách của một con người”, thầy Hiếu nhấn mạnh.

Theo thầy Hiếu, trách nhiệm giáo dục gia đình đang bị xem nhẹ ở một bộ phận cha mẹ. Không thể quy kết mọi vụ bạo lực học đường đều bắt nguồn từ gia đình, bởi có những em lớn lên trong môi trường tốt nhưng vẫn có hành vi lệch chuẩn; có những gia đình quan tâm đến con nhưng chưa biết cách giáo dục phù hợp.

Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận rằng sự buông lỏng quản lý, nuông chiều thái quá, thiếu quan tâm hoặc cách giáo dục sai lầm của một bộ phận cha mẹ có thể góp phần đẩy con trẻ đến những hành vi đáng tiếc.

Có phụ huynh lo cho con đủ quần áo đẹp, điện thoại đắt tiền, tiền tiêu vặt, lớp học thêm nhưng lại thiếu những cuộc trò chuyện để hiểu con đang nghĩ gì, chơi với ai, gặp khó khăn gì. Có người sẵn sàng bênh con bất chấp đúng sai, coi lời nhắc nhở của giáo viên là sự xúc phạm, coi việc con bị phê bình là lỗi của người dạy mà không tự hỏi con mình đã làm gì.

Đáng lo hơn, khi con mắc lỗi, một số cha mẹ tìm cách bao biện, chạy vạy, gây sức ép để giảm nhẹ trách nhiệm thay vì nghiêm túc giúp con nhận ra sai lầm và sửa chữa. Khi ấy, đứa trẻ rất dễ hình thành suy nghĩ rằng chỉ cần có người bảo vệ thì mình có thể làm bất cứ điều gì.

Thầy Hiếu cho rằng, yêu thương không đồng nghĩa với bao che. Bảo vệ con không có nghĩa là bảo vệ cả những hành vi sai trái của con. Cha mẹ không thể dùng sự bao bọc để xóa bỏ trách nhiệm mà con phải học cách gánh vác.

Gia đình phải là nơi đầu tiên dạy con biết xin lỗi khi làm tổn thương người khác, biết kiềm chế cơn giận, giải quyết bất đồng bằng đối thoại, tôn trọng sự khác biệt và không lấy sức mạnh để áp đặt người yếu thế.

Cha mẹ cũng cần quan tâm đến các mối quan hệ, cách sử dụng mạng xã hội và những thay đổi bất thường trong tâm lý, hành vi của con. Tuy nhiên, quan tâm không phải là kiểm soát cực đoan; kỷ luật không phải là bạo hành. Điều cần thiết là sự đồng hành, nguyên tắc rõ ràng và tình yêu thương có trách nhiệm.

Thầy giáo Trần Trung Hiếu cho rằng, muốn ngăn chặn bạo lực học đường phải khôi phục sự phối hợp thực chất giữa gia đình, nhà trường và xã hội.

Nhà trường cần phát hiện sớm mâu thuẫn, xây dựng môi trường an toàn, xử lý nghiêm minh, công bằng những hành vi bạo lực; giáo viên cần được hỗ trợ để thực hiện tốt nhiệm vụ giáo dục. Gia đình phải chủ động phối hợp với giáo viên, không né tránh trách nhiệm, không bênh vực con mù quáng. Xã hội cần kiểm soát những nội dung độc hại, cổ súy bạo lực, đồng thời tạo điều kiện để trẻ em được giáo dục về pháp luật, kỹ năng sống và trách nhiệm công dân.

Khi học sinh gây ra hành vi nghiêm trọng, cần xem xét đầy đủ hoàn cảnh, mức độ vi phạm và trách nhiệm của từng bên; giáo dục đi đôi với kỷ luật phù hợp, bảo vệ người bị hại và giúp người vi phạm sửa chữa sai lầm. Không thể nhân danh giáo dục để dung túng, nhưng cũng không nên chỉ trừng phạt mà bỏ qua việc phòng ngừa tái diễn.

Là nhà giáo, thầy Hiếu khẳng định không né tránh trách nhiệm của ngành giáo dục. Nhưng ông cũng không chấp nhận cách quy mọi nguyên nhân của bạo lực học đường cho thầy cô và nhà trường, trong khi vai trò của gia đình bị xem nhẹ.

Một đứa trẻ không thể chỉ được dạy làm người trong vài tiết đạo đức, vài giờ sinh hoạt lớp hay những khẩu hiệu treo trên tường. Nhân cách phải được vun đắp mỗi ngày, từ lời ăn tiếng nói, cách hành xử và tấm gương của người lớn trong chính gia đình.

Đừng đợi đến khi con trở thành người gây bạo lực mới hỏi nhà trường đã giáo dục con thế nào. Hãy tự hỏi, từ khi con còn nhỏ, gia đình đã dạy con biết yêu thương, tôn trọng và chịu trách nhiệm đến đâu.

“Bạo lực học đường không thể được đẩy lùi nếu chỉ có tiếng nói của nhà trường mà thiếu trách nhiệm của gia đình. Câu hỏi “Trách nhiệm gia đình ở đâu?” không chỉ dành cho các bậc cha mẹ, mà còn là lời cảnh tỉnh đối với toàn xã hội”, ông Hiếu nói.

Dẫn câu tục ngữ "Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà", thầy giáo Trần Trung Hiếu cho rằng, các bậc phụ huynh và dư luận xã hội không nên trút hết trách nhiệm lên các nhà trường và ngành giáo dục khi có bạo lực học đường xảy ra. Theo ông Hiếu, cái gốc vẫn là từ gia đình và vì thế, trách nhiệm đầu tiên cũng là gia đình.