Thế giới đối mặt nguy cơ thiếu gạo, doanh nghiệp Việt bước vào cuộc đua nâng chuẩn

Theo Báo cáo của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, 6 tháng đầu năm 2026, Việt Nam dự kiến xuất khẩu khoảng 5 triệu tấn gạo, đạt kim ngạch 2,36 tỷ USD. So với cùng kỳ năm 2025, sản lượng tăng 5,7% nhưng giá trị giảm 3,3% do giá xuất khẩu bình quân giảm còn khoảng 473,6 USD/tấn.

Cơ hội từ xu hướng cầu vượt cung

Diễn biến này cho thấy áp lực cạnh tranh về giá trên thị trường quốc tế vẫn lớn khi các quốc gia xuất khẩu chủ chốt liên tục điều chỉnh chính sách để giữ thị phần. Tuy nhiên, thị trường đang xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực cho ngành gạo Việt Nam.

Thị trường xuất hiện nhiều tín hiệu tích cực cho ngành gạo Việt Nam.

Nhu cầu nhập khẩu tiếp tục tăng tại nhiều quốc gia, đặc biệt là Philippines – thị trường tiêu thụ gạo lớn nhất của Việt Nam. Trong bối cảnh sản xuất nội địa chịu tác động của thời tiết và yêu cầu bảo đảm an ninh lương thực, quốc gia này được dự báo sẽ tiếp tục duy trì lượng nhập khẩu ở mức cao trong thời gian tới.

Triển vọng thị trường càng trở nên rõ nét hơn khi Bộ Nông nghiệp Mỹ (USDA) dự báo tiêu thụ gạo toàn cầu niên vụ 2026-2027 sẽ vượt sản lượng khoảng 3,36 triệu tấn. Sản lượng thế giới được dự báo giảm trong khi nhu cầu tiếp tục tăng lên mức kỷ lục, kéo theo nguy cơ thiếu hụt nguồn cung và phải sử dụng lượng tồn kho để bù đắp.

Theo các chuyên gia, đây là yếu tố hỗ trợ quan trọng cho xu hướng phục hồi giá gạo trong trung và dài hạn. Nếu duy trì được nguồn cung ổn định cùng chất lượng sản phẩm đồng đều, Việt Nam có cơ hội hưởng lợi từ xu hướng cầu vượt cung trên thị trường thế giới.

Nâng chuẩn chất lượng để giữ thị phần

Bên cạnh cơ hội, ngành gạo Việt Nam cũng đang đối mặt với nhiều thách thức từ biến động địa chính trị, chi phí logistics và các yêu cầu ngày càng cao từ thị trường nhập khẩu.

Ngành gạo cần chủ động nâng cao năng lực dự báo thị trường, linh hoạt trong ký kết hợp đồng và minh bạch chuỗi cung ứng để giảm thiểu rủi ro.

Theo Hiệp hội Lương thực Việt Nam, giá gạo xuất khẩu của Việt Nam trong thời gian gần đây đã có dấu hiệu cải thiện nhẹ ở một số chủng loại, phản ánh nhu cầu ổn định từ các thị trường truyền thống. Tuy nhiên, áp lực cạnh tranh về giá vẫn hiện hữu khi nhiều quốc gia xuất khẩu lớn tiếp tục điều chỉnh chính sách để giữ thị phần.

Đáng chú ý, việc Liên minh châu Âu (EU) điều chỉnh cơ chế ưu đãi thuế quan theo Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam - EU (EVFTA) đối với từng phân khúc gạo đang đặt ra yêu cầu khắt khe hơn về xác thực giống lúa, truy xuất nguồn gốc và minh bạch chuỗi cung ứng.

Đối với nhóm gạo thơm, doanh nghiệp muốn được hưởng ưu đãi thuế quan phải chứng minh được tính xác thực của giống lúa trong toàn bộ quá trình sản xuất, thu hoạch và chế biến. Điều này đòi hỏi hệ thống quản lý chất lượng và truy xuất nguồn gốc phải được thực hiện đồng bộ từ đồng ruộng đến khâu xuất khẩu.

Ông Nghiêm Quang Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, khẳng định, đây không phải là rào cản kỹ thuật mới mà là cơ hội để các giống lúa chất lượng cao của Việt Nam tiếp cận sâu hơn vào các phân khúc thị trường có giá trị gia tăng lớn.

Trước bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các chuyên gia nhấn mạnh doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực dự báo thị trường, linh hoạt trong ký kết hợp đồng, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và minh bạch chuỗi cung ứng để giảm thiểu rủi ro.

Đại diện Tập đoàn Lộc Trời nhận định truy xuất nguồn gốc cần được xem là nền tảng quản lý xuyên suốt toàn bộ chuỗi giá trị, từ quản lý giống, vật tư đầu vào đến chế biến và xuất khẩu. Việc xây dựng hệ thống dữ liệu số đồng bộ không chỉ giúp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế mà còn góp phần nâng cao uy tín, thương hiệu và sức cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Nói thêm về câu chuyện nâng cao chất lượng gạo Việt, ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Ngành hàng Lúa gạo Việt Nam nhấn mạnh, để duy trì vị thế cạnh tranh, các doanh nghiệp buộc phải thay đổi phương thức vận hành cũ, tiến hành xây dựng các vùng nguyên liệu ổn định và thiết lập mối liên kết chặt chẽ, hài hòa lợi ích với người nông dân.

Việc vượt qua những bài kiểm tra khắt khe của EU sẽ mang lại giá trị thương hiệu rất lớn cho hạt gạo Việt. Ông Lê Thanh Tùng khẳng định việc duy trì và mở rộng sự hiện diện tại thị trường này đóng vai trò như một tấm giấy thông hành uy tín, giúp gạo Việt Nam dễ dàng bước vào các thị trường cao cấp khác trên thế giới như Nhật Bản, Hàn Quốc, Australia hay khu vực Bắc Mỹ…