Thế giới thời đàm: Bước ngoặt quan trọng

Đây là đợt rút quân thứ hai kể từ khi Mỹ dẫn đầu liên minh quân sự tấn công Iraq năm 2003 với cáo buộc nước này sở hữu vũ khí hủy diệt hàng loạt. Đợt rút quân đầu tiên diễn ra dưới thời Tổng thống Mỹ Barack Obama, được tiến hành hồi tháng 12-2007 và hoàn thành vào ngày 18-12-2011.

Tuy nhiên, Mỹ đưa quân trở lại năm 2014 theo đề nghị của Chính phủ Iraq để hỗ trợ chống lại tổ chức Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, sau khi IS kiểm soát vùng lãnh thổ rộng lớn trải dài từ Iraq đến Syria và trở thành mối đe dọa toàn cầu. Sau khi đẩy lùi IS và giúp chính quyền Iraq giành lại quyền kiểm soát lãnh thổ, Mỹ tuyên bố rút quân nhưng vẫn để lại 2.500 binh sĩ ở Iraq. Lực lượng này sẽ rời Iraq muộn nhất vào ngày 30-9-2026.

Các quân nhân Mỹ đưa một đồng đội bị thương đi cấp cứu, tại Iraq. Ảnh minh họa: Reuters

Tuy nhiên, việc rút quân không có nghĩa là Washington sẽ rút toàn bộ sự hiện diện chính thức liên quan đến quốc phòng và an ninh tại Iraq. Hàng nghìn nhà thầu đang và sẽ tiếp tục hiện diện để hỗ trợ, huấn luyện và cố vấn cho lực lượng Chính phủ Iraq. Các nhà thầu cung cấp dịch vụ về an ninh, phòng thủ mạng, thông tin liên lạc, hậu cần, hỗ trợ y tế và bảo trì máy bay quân sự của Iraq. 

Vấn đề đặt ra lúc này là khi Mỹ hoàn tất đợt rút quân thứ hai, lực lượng an ninh Iraq liệu có đủ khả năng đảm nhận hoàn toàn nhiệm vụ bảo đảm an ninh quốc gia?

Dù lực lượng an ninh Iraq đã đạt được tiến bộ, nhưng những khu vực nông thôn và sa mạc vẫn dễ bị tổn thương trước sự trỗi dậy của các phần tử thánh chiến; giải giáp các nhóm bán vũ trang. Quá trình giải giáp sẽ bắt đầu từ ngày 30-9, với việc các nhóm vũ trang phải tuân thủ lệnh ngừng bắn 90 ngày. Sau đó, họ sẽ giao nộp vũ khí và toàn bộ quá trình giải giáp dự kiến sẽ kết thúc vào ngày 30-6-2027.

Một góc của thành phố cổ Erbil, Iraq. Ảnh: Times of Israel

Chính phủ Iraq đang trông chờ vào việc tăng cường năng lực quốc gia và thiết lập quan hệ đối tác kinh tế với Mỹ để bù đắp cho việc rút quân. Trong cuộc gặp bên lề Phiên thảo luận cấp cao Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 81 tại New York mới đây, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Iraq Ali al-Zaidi nhấn mạnh rằng, Washington và Baghdad đang hướng tới chuyển quan hệ song phương sang giai đoạn mới, trong đó hợp tác kinh tế, thương mại và đầu tư được đặt ở vị trí ngày càng quan trọng.

Baghdad đang kêu gọi doanh nghiệp Mỹ đầu tư vào dầu khí, điện, cơ sở hạ tầng và công nghiệp nhằm đa dạng hóa nền kinh tế. Về an ninh, Washington ủng hộ nỗ lực của Chính phủ Iraq nhằm đưa vũ khí của các nhóm vũ trang ngoài quân đội chính quy về dưới sự kiểm soát của nhà nước.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio cho biết, Washington ủng hộ nỗ lực của Chính phủ Iraq trong vấn đề này, song thừa nhận đây là một quá trình phức tạp.

Còn giới chuyên gia cho rằng, Mỹ đồng ý từ bỏ sự hiện diện quân sự trực tiếp tại Iraq, đổi lại Baghdad cam kết giải giáp các nhóm bán vũ trang, trong đó có nhiều nhóm thân Iran, điều này sẽ góp phần làm suy yếu lực lượng ủng hộ Iran, giúp Washington tìm được lợi thế trong cuộc xung đột với Iran hiện nay.