Thế giới thời đàm: Dự án 'điện xanh' kết nối Nam Á và Đông Nam Á

Thời gian qua, Ấn Độ đã đạt được nhiều tiến bộ vượt bậc trong lĩnh vực năng lượng, đặc biệt là sự chuyển dịch mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo. The Economic Times dẫn lời Bộ trưởng Bộ Điện lực và Năng lượng tái tạo Ấn Độ Shripad Yesso Naik cho biết tính đến ngày 30-9-2026, tổng công suất phát điện lắp đặt của Ấn Độ ước đạt 558,8GW, trong đó có 308GW (chiếm khoảng 55%) từ các nguồn năng lượng không hóa thạch. Đáng chú ý, Ấn Độ đã đạt được 50% tổng công suất phát điện lắp đặt từ các nguồn không hóa thạch vào tháng 6-2025, sớm hơn 5 năm so với mục tiêu Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) để thực hiện Thỏa thuận Paris về biến đổi khí hậu. Tại Nam Á, New Delhi đang phối hợp với Nepal, Bhutan, Bangladesh và Sri Lanka tìm kiếm nhà tư vấn để chuẩn bị cho kế hoạch tổng thể về truyền tải điện khu vực.

Trong khi đó, tạp chí năng lượng Saur Energy (Ấn Độ) nhận định, nhập khẩu điện carbon thấp được xem là một trong những trụ cột trong chiến lược chuyển đổi năng lượng của Singapore. Đảo quốc sư tử hiện sản xuất tới 95% điện năng từ khí đốt tự nhiên và có diện tích đất hạn chế dành cho các dự án năng lượng tái tạo quy mô lớn. Ngoài ra, lĩnh vực sản xuất điện chiếm khoảng 40% tổng lượng phát thải carbon của quốc gia này. Do đó, nhập khẩu điện là một thành phần quan trọng trong chiến lược khử carbon của quốc gia này. Gần đây, Cơ quan quản lý thị trường năng lượng Singapore (EMA) nâng mục tiêu nhập khẩu điện sạch từ 4GW lên 6GW, chiếm khoảng 30% nhu cầu điện nước này năm 2035. Tuy nhiên, các dự án được EMA phê duyệt đang đối mặt với nhiều chậm trễ về tài chính, pháp lý và hạ tầng; dự kiến đến năm 2035, lượng điện nhập khẩu chỉ đáp ứng khoảng 15% cơ cấu phát điện của Singapore (tức chỉ bằng một nửa so với chỉ tiêu đề ra).

Hành lang truyền tải điện trên đất liền dài khoảng 3.000km giữa Ấn Độ và Singapore được kỳ vọng sẽ thiết lập mối quan hệ năng lượng bền chặt giữa Nam Á và Đông Nam Á. Ảnh: KNN India

Chính vì vậy, Ấn Độ và Singapore đang nghiên cứu xây dựng hành lang truyền tải điện trên đất liền dài khoảng 3.000km với công suất truyền tải khoảng 2GW điện sạch, mở ra tiềm năng cho hoạt động thương mại “điện xanh” xuyên biên giới giữa Nam Á và Đông Nam Á. Phương án đang được hai bên xem xét là xuất phát từ thành phố Imphal (bang Manipur, Ấn Độ), đi qua Myanmar, Thái Lan và Malaysia để tới Singapore, qua đó tạo điều kiện thuận lợi cho chương trình bán điện xuyên biên giới, hỗ trợ tích hợp năng lượng sạch. Đồng thời, dự án này góp phần hiện thực hóa nội dung về hợp tác lưới điện, truyền tải và thương mại điện đa phương, đồng thời tăng cường năng lượng sạch và an ninh năng lượng trong Kế hoạch Hành động ASEAN-Ấn Độ giai đoạn 2026-2030.

Từ nhiều năm nay, chính sách “Hành động Hướng Đông” (Act East) của Ấn Độ luôn coi ASEAN là khu vực trọng tâm. Tuy nhiên, sự gắn kết chủ yếu ở các cơ chế đối thoại ngoại giao, diễn tập chung hoặc thương mại song phương. Việc thiết lập một hành lang năng lượng trải dài 3.000km chính là bước đi thực hiện các cam kết chính trị thành một trục liên kết hạ tầng cứng. Thêm vào đó, nó cũng phù hợp với sáng kiến “Một mặt trời, một thế giới, một lưới điện” (OSOWOG) do Thủ tướng Ấn Độ Narendra Modi khởi xướng từ năm 2018 nhằm kết nối các hệ thống điện trên toàn cầu để tận dụng tối đa năng lượng tái tạo. Bằng cách trở thành nhà cung cấp điện sạch ổn định cho khu vực Đông Nam Á, Ấn Độ nâng cao vị thế chiến lược tại một khu vực quan trọng.

Ở chiều ngược lại, Singapore và nhiều nước Đông Nam Á đang đứng trước “sức ép kép”: Vừa phải bảo đảm nhu cầu năng lượng khổng lồ để duy trì đà tăng trưởng, vừa phải thực hiện các cam kết quốc tế khắt khe về giảm lượng khí thải ròng xuống mức “0” (Net Zero). Trong bối cảnh đó, tiến độ triển khai sáng kiến Lưới điện ASEAN (APG) nhằm bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy sử dụng năng lượng tái tạo trong khu vực chủ yếu mới dừng ở việc thí điểm quy mô nhỏ. Vì thế, sự xuất hiện của dự án 2GW từ Ấn Độ có thể đóng vai trò như một “cú hích” kết nối hai sáng kiến OSOWOG và APG. Khi dự án đi vào vận hành, nguồn điện sạch từ Nam Á sẽ hòa vào lưới điện nhiều nước Đông Nam Á, giúp đa dạng hóa nguồn cung, góp phần bảo đảm an ninh năng lượng của khu vực.