Thế giới thời đàm: Hai dòng chảy trái ngược

Kể từ khi Nga phát động chiến dịch quân sự đặc biệt tại Ukraine năm 2022, EU đã theo đuổi chính sách cô lập Moscow thông qua các gói trừng phạt quy mô lớn và hạn chế tiếp xúc chính trị, ngoại giao cấp cao. Tuy nhiên, khi cuộc xung đột bước sang năm thứ 5, ngày càng nhiều quan chức châu Âu cho rằng EU cần chuẩn bị cho khả năng tái khởi động đối thoại với Nga, hoặc ít nhất là có một kênh ngoại giao để bảo đảm tiếng nói và lợi ích của EU nếu tiến trình đàm phán hòa bình được nối lại.

Bài học từ việc bị “gạt ra ngoài lề” trong các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Nga về vấn đề Ukraine đã khiến EU phải nghiêm túc nhìn nhận lại vai trò của khối trong tiến trình hòa đàm chấm dứt xung đột. Thay vì dựa hoàn toàn vào các cuộc đàm phán do Washington dẫn đầu, phải chăng EU nên xúc tiến một kênh trao đổi trực tiếp với Nga để bảo vệ lợi ích của khối khi điều kiện thích hợp xuất hiện? Đây cũng là điều mà Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa đã nhắc tới tại Hội nghị thượng đỉnh EU diễn ra trong tuần này ở Brussels (Bỉ), khi ông lên tiếng bảo vệ các hoạt động tiếp cận ngoại giao mà văn phòng của ông thực hiện với Nga.

Theo ông, đây không phải là nỗ lực mở ra một kênh đàm phán song song với tiến trình do Mỹ dẫn dắt, hay nhằm đưa EU vào vai trò trung gian hòa giải, mà nhằm bảo đảm châu Âu có thể trực tiếp truyền đạt quan điểm và tiếp nhận thông điệp từ Nga.

Từ phải qua trái: Thủ tướng Hungary Péter Magyar và Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky đứng cạnh Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, trong cuộc họp bàn tròn tại Hội nghị thượng đỉnh EU ở Brussels, Bỉ, ngày 18-6. Ảnh: AP

Suốt 4 năm qua, EU liên tục cung cấp cho Ukraine các gói hỗ trợ về tài chính, quân sự, nhưng lại chẳng thể đóng vai trò tiên quyết trong các nỗ lực tìm kiếm giải pháp hòa bình cho xung đột. Ngay trong nội bộ EU, lập trường đối với quan hệ EU - Nga cũng tồn tại hai dòng chảy trái ngược.

Một bên cho rằng, ưu tiên hiện nay vẫn phải là gia tăng sức ép lên Nga thay vì thúc đẩy đối thoại. Một bên lại nhận định, khi các nỗ lực đàm phán do Mỹ dẫn dắt đang rơi vào bế tắc và chiến sự trên thực địa chưa có đột phá rõ rệt, đây có thể là thời điểm thích hợp để thúc đẩy Tổng thống Nga Vladimir Putin tham gia đối thoại.

Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa (bên phải) trò chuyện với Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong cuộc họp bàn tròn tại Hội nghị thượng đỉnh EU ở Brussels, ngày 19-6. Ảnh: AP

Rõ ràng, EU muốn có tiếng nói lớn hơn trong tiến trình hòa đàm giữa Nga và Ukraine, nhằm đảm bảo các lợi ích của khối trong tương lai. Nhưng ngược lại, EU cũng e ngại nếu từ bỏ cách tiếp cận dựa trên sức ép và đối đầu, nỗ lực cô lập Moscow suốt thời gian qua có thể trở thành con số 0. Như Bộ trưởng Ngoại giao Estonia Margus Tsahkna từng nói, những cuộc tiếp xúc trực tiếp có thể khiến Brussels bị đẩy vào vai trò "trung gian trung lập", từ đó chịu áp lực phải nới lỏng trừng phạt với Moscow, và cuối cùng EU sẽ chẳng thu được gì ngoài việc bị sa lầy vào một "trò chơi” do Nga dẫn dắt.

Trong bối cảnh bàn cờ địa chính trị toàn cầu đang trải qua những biến động sâu sắc, việc giải "bài toán Ukraine" gắn với lợi ích an ninh sát sườn của EU. EU có thể không phải là bên trung gian hòa giải, nhưng khối này cần là một bên góp tiếng nói trong nỗ lực đạt được nền hòa bình công bằng và lâu dài tại Ukraine. Bởi rõ ràng, tương lai của Ukraine, hay nói rộng hơn là bài toán an ninh châu Âu, giờ đây không còn đơn thuần là khi nào tiếng súng ngừng vang, mà là hòa bình sẽ được “neo” vào đâu, để không chao đảo trước sóng gió địa chính trị.