Thế giới thời đàm: Những số phận bị lãng quên

Gaza là nơi có mật độ dân số thuộc nhóm cao nhất thế giới với hơn 2 triệu người trên diện tích 365 km². Kể từ khi cuộc xung đột giữa Israel và Hamas nổ ra vào tháng 10-2023, người dân nơi đây đã rơi vào tình cảnh kiệt quệ khi cơ sở hạ tầng dân sự gần như bị phá hủy hoàn toàn. Theo thống kê của Liên hợp quốc, gần 90% người dân Gaza rơi vào cảnh mất nhà cửa, phải sơ tán nhiều lần. Chưa hết, họ hiện đang phải sống trong sự phong tỏa, thiếu thốn lương thực, nước sạch và thuốc men trầm trọng. Nhìn Gaza giờ đây như một “vùng đất chết”, một câu hỏi bỗng hiện lên trong tôi: Ở Gaza, nơi truyền thông vẫn bền bỉ đưa tin mỗi ngày, sự sống và cái chết của con người vẫn còn bị lãng quên thì ở những cuộc xung đột khác ít người biết đến, số phận con người ở đó sẽ ra sao?

Một góc Gaza tháng 10-2023 (trái) và tháng 2-2026. Ảnh: Aljazeera

Gaza là câu chuyện cả thế giới còn đang biết đến. Cuộc khủng hoảng vẫn còn được nhắc tới và những nỗ lực giải quyết vẫn còn đang được viết tiếp. Cách Gaza hơn 2.000 km, tại khu vực Darfur của Sudan, một thảm kịch nhân đạo quy mô lớn khác vẫn đang diễn ra. Cuộc giao tranh bùng phát từ tháng 4-2023 giữa Quân đội Sudan (SAF) do Tướng Abdel Fattah al-Burhan chỉ huy và Lực lượng hỗ trợ nhanh bán quân sự (RSF) của Tướng Mohamed Hamdan Dagalo đã làm sống lại cơn ác mộng diệt chủng từng ám ảnh Darfur 2 thập kỷ trước. Những cuộc thanh trừng sắc tộc nhắm vào các cộng đồng người Masalit phi Arab tại Darfur lại tái diễn hết sức tàn khốc.

Hẳn không ít người trong số chúng ta còn nhớ bức ảnh vệ tinh do Đại học Yale phân tích hồi tháng 11-2025. Báo cáo của Phòng Thí nghiệm Nghiên cứu nhân đạo thuộc trường đại học này cho thấy những vùng đất đỏ thẫm và thi thể rải rác tại El Fasher và các vùng lân cận. Đây là những dấu tích của một tội ác có thể nhìn thấy từ ngoài không gian. Các tổ chức quốc tế sau đó đã chính thức lên tiếng ghi nhận hàng chục nghìn người đã thiệt mạng và hơn 11 triệu người Sudan phải rời bỏ nhà cửa, hơn 33 triệu người cần cứu trợ, biến cuộc nội chiến này thành cuộc khủng hoảng nhân đạo lớn nhất thế giới hiện nay. Mọi nỗ lực ngoại giao đều tê liệt do bất đồng giữa hai phe cùng sự can thiệp từ bên ngoài. Những bi kịch tương tự cũng lặp lại ở những điểm nóng khác trên thế giới (như trường hợp của tỉnh Kivu với nhóm phiến quân M23 và chính phủ CHDC Congo), đẩy hàng triệu người vào các trại tị nạn tồi tàn.

Hơn 11 triệu người Sudan phải rời bỏ nhà cửa, hơn 33 triệu người cần cứu trợ. Ảnh: New York Times

Những câu chuyện trên cho thấy mức độ thảm khốc của bất cứ cuộc xung đột nào. Thế nhưng điều đáng nói không chỉ nằm ở bản thân cuộc xung đột mà còn ở chỗ những thảm kịch nhân đạo này gần đây đang bị “nhòa đi” trong sự thờ ơ của truyền thông. Thế giới hiện đại có xu hướng theo đuổi các thông tin mới nổi và nhanh chóng bỏ qua những cuộc khủng hoảng kéo dài. Tôi tạm gọi đây là sự “mệt mỏi của truyền thông”. Nghĩa là các cơ quan truyền thông có xu hướng “chán” hoặc “bỏ” không muốn đưa tin sâu thêm nữa về một sự kiện kéo dài, mặc dù khi mới nổ ra nó thật sự hết sức tệ hại. Hệ quả là những cuộc khủng hoảng cũ sẽ rơi vào bóng tối khi có một cuộc khủng hoảng mới nổ ra.

Những tháng gần đây, khi cuộc xung đột giữa liên minh Mỹ-Israel với Iran nổ ra, trên không gian số, những thông tin về Darfur (và Sudan) trở nên đặc biệt mờ nhạt, nếu không nói là gần như “vắng bóng”. Không có tin tức không có nghĩa là cuộc xung đột đã kết thúc. Nó chỉ chứng minh một điều là ở đó không có phóng viên. Xung đột và chiến tranh chưa bao giờ chỉ là những con số đơn thuần, mà nó còn mang hình hài của những đứa trẻ co ro dưới làn mưa đạn, của những trại tị nạn cạn kiệt nguồn nước uống, thức ăn và của hàng triệu số phận trôi dạt, vô danh. Những tưởng thế giới ngày càng phát triển thì con người ngày càng được hạnh phúc hơn, nhưng ở những vùng đất liên tục bị ảnh hưởng bởi xung đột như Darfur, những thảm kịch nhân đạo vẫn tiếp diễn từng ngày.

Có lẽ thế giới sẽ hòa bình hơn, con người sẽ ôn hòa với nhau hơn khi không còn toan tính chính trị, mâu thuẫn tài nguyên, tranh giành sắc tộc hay xung đột tôn giáo. Điều đó là “bất khả thi”, nhưng ít nhất nếu hướng đến cái đích đó, cộng đồng quốc tế có lẽ cũng sẽ “cố gắng để không số phận nào bị lãng quên” như đã và đang xảy ra ở Darfur.