Thế trận mới của bán lẻ Việt: Thắng bằng hiệu quả, không bằng số lượng

Sau nhiều năm chạy đua mở rộng mạng lưới, doanh nghiệp (DN) bán lẻ Việt đang bước vào bài toán mới: tăng giá trị từng cửa hàng và từng khách hàng. Hiệu quả vận hành, thay vì số lượng điểm bán, sẽ quyết định sức cạnh tranh trong giai đoạn tiếp theo.

Cuộc đua đã đổi hướng

Sự chuyển dịch này đang thể hiện rõ ở những chuỗi bán lẻ lớn. Báo cáo cập nhật giữa tháng 7/2026 của Công ty Chứng khoán Guotai Haitong (Việt Nam) đánh giá tích cực triển vọng Điện Máy Xanh (ĐMX). Động lực tăng trưởng đến từ sức mua phục hồi, thị trường bán lẻ chính quy hóa và xu hướng mua sắm hiện đại.

Sức mua dự báo cải thiện trong hai quý cuối năm 2026, nhưng tăng trưởng sẽ nghiêng về những doanh nghiệp bán lẻ vận hành hiệu quả và tạo được trải nghiệm mua sắm khác biệt.

Tuy nhiên, trọng tâm của ĐMX đã chuyển từ mở rộng quy mô sang nâng hiệu quả vận hành. Tinh gọn điểm bán, tối ưu chi phí và cải thiện dịch vụ đang trở thành động lực chính giúp DN gia tăng lợi nhuận.

Dù vậy, Guotai Haitong vẫn giữ quan điểm thận trọng về triển vọng dài hạn của ĐMX. Bởi lẽ, ngành điện máy Việt Nam đã bước vào giai đoạn trưởng thành, khi tốc độ tăng trưởng khó duy trì như trước. Phần lớn kết quả cải thiện lợi nhuận gần đây đến từ tối ưu vận hành và kiểm soát chi phí, thay vì mở rộng quy mô doanh thu.

Đây cũng là xu hướng chung của ngành bán lẻ Việt. Khi dư địa mở rộng mạng lưới dần thu hẹp, cuộc đua chuyển sang hiệu quả vận hành và trải nghiệm khách hàng. Trong giai đoạn sức mua phục hồi, DN nào tạo được khác biệt sẽ giành lợi thế.

Đúng lúc đó, bức tranh vĩ mô cũng đang sáng lên. KBSV dự báo lạm phát sẽ tiếp tục hạ nhiệt trong nửa cuối năm 2026 nhờ áp lực năng lượng giảm, qua đó củng cố sức mua và tạo nền tảng cho ngành bán lẻ tăng trưởng bền vững.

Cùng với mục tiêu duy trì tăng trưởng kinh tế cao và môi trường lạm phát thuận lợi hơn, nhu cầu tiêu dùng từ nhóm hàng thiết yếu đến không thiết yếu được kỳ vọng tiếp tục khởi sắc trong nửa cuối năm 2026. Đặc biệt, quá trình chính quy hóa thị trường đang tạo thêm lợi thế cho các nhà bán lẻ hiện đại.

Sức mua hồi phục và chính sách minh bạch hóa thị trường đang tạo cơ hội mới cho bán lẻ. Nhưng lợi thế không còn thuộc về doanh nghiệp mở nhiều cửa hàng nhất, mà là doanh nghiệp vận hành hiệu quả nhất.

KBSV cho rằng hóa đơn điện tử bắt buộc, xóa bỏ thuế khoán và siết hàng giả sẽ tạo lợi thế cho bán lẻ hiện đại. Các chuỗi có thương hiệu, nguồn gốc rõ ràng được kỳ vọng tiếp tục gia tăng doanh thu và thị phần. Đây là những DN đang sở hữu lợi thế nhờ mô hình cung cấp sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, dịch vụ chất lượng và mức giá cạnh tranh.

Cơ hội mở rộng thị trường cũng đồng nghĩa với áp lực cạnh tranh ngày càng lớn hơn. Các DN bán lẻ hiện không chỉ phải cạnh tranh về giá, mà còn phải đầu tư vào công nghệ, dữ liệu khách hàng, chuỗi cung ứng và trải nghiệm mua sắm để giữ lợi thế.

Áp lực này thể hiện rõ ở lĩnh vực điện máy. Theo Guotai Haitong, thương mại điện tử vẫn là thách thức đáng chú ý đối với ĐMX khi hành vi mua sắm trực tuyến ngày càng phổ biến. Dù kênh bán lẻ truyền thống đang thu hẹp, thị phần của các chuỗi hiện đại chưa tăng tương ứng. Nhất là khi một phần đáng kể dòng dịch chuyển tiêu dùng đang chảy sang các nền tảng như Shopee, TikTok Shop.

Bên cạnh áp lực từ thương mại điện tử, cạnh tranh trong ngành điện máy cũng ngày càng gay gắt khi các đối thủ liên tục mở rộng thị phần. Đặc biệt tại khu vực miền Bắc, ĐMX đang chịu sức ép lớn từ FPT Shop trong cuộc đua giành khách hàng.

Dù vậy, giới phân tích vẫn đánh giá triển vọng ngắn hạn của nhóm bán lẻ ICT - điện máy khá tích cực, nhưng lưu ý các yếu tố mang tính chu kỳ. Theo KBSV, trong nửa cuối năm 2026, các chuỗi như Thế Giới Di Động, Điện Máy Xanh và FPT Shop được kỳ vọng tiếp tục tăng trưởng. Điều này nhờ chu kỳ thay thế thiết bị chưa kết thúc, cùng xu hướng người tiêu dùng nâng cấp lên các sản phẩm tích hợp AI.

Lớn nhờ năng lực, không nhờ độ phủ

Riêng với ĐMX còn được hỗ trợ bởi hai động lực riêng. Một là thời tiết nắng nóng kéo dài do ảnh hưởng của El Nino có thể thúc đẩy nhu cầu điều hòa và thiết bị làm mát. Hai là làn sóng bàn giao bất động sản trong giai đoạn 2026-2027 được kỳ vọng kéo theo nhu cầu mua sắm đồ điện gia dụng cho các căn hộ mới.

Tuy nhiên, những động lực này mang nhiều yếu tố chu kỳ và có thể dần suy yếu từ năm 2027, khi phần lớn nhu cầu dồn nén sau giai đoạn COVID-19 đã được giải phóng trong giai đoạn 2025-2026.

Dù vậy, KBSV vẫn kỳ vọng thị trường ICT - điện máy có thể duy trì tăng trưởng 8-10% so với cùng kỳ. Đó là nhờ nhu cầu nâng cấp thiết bị, xu hướng ứng dụng AI và sự phục hồi của nền kinh tế. Mức tăng trưởng này được đánh giá bền vững hơn so với giai đoạn đỉnh chu kỳ 2022-2023. Nhất là khi doanh số chịu ảnh hưởng mạnh từ các yếu tố bên ngoài như khủng hoảng tín dụng và sự suy giảm của thị trường bất động sản.

Không chỉ điện máy, nhiều phân khúc bán lẻ khác cũng đang đứng trước cơ hội tăng trưởng mới, dù mức độ cạnh tranh ngày càng quyết liệt. Điển hình là bán lẻ dược phẩm - lĩnh vực được KBSV đánh giá sẽ duy trì đà tăng trưởng ổn định trong những năm tới nhờ dư địa thị trường còn rất lớn.

Điện máy và dược phẩm vẫn còn dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, muốn giữ thị phần dài hạn, doanh nghiệp bán lẻ phải đầu tư vào công nghệ, chuỗi cung ứng và trải nghiệm khách hàng thay vì chỉ mở rộng độ phủ.

Theo KBSV, thị trường bán lẻ dược phẩm hiện vẫn rất phân mảnh với hơn 45.000 nhà thuốc truyền thống, tạo cơ hội để các chuỗi hiện đại tiếp tục mở rộng và gia tăng thị phần. Lợi thế của các chuỗi này đến từ nguồn gốc thuốc minh bạch, danh mục sản phẩm đa dạng, đặc biệt là thuốc kê đơn (ETC), cùng dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp của đội ngũ dược sĩ.

Trong nửa cuối năm 2026, Long Châu được kỳ vọng mở thêm khoảng 200 cửa hàng, đồng thời duy trì doanh thu bình quân khoảng 1,3 tỷ đồng mỗi cửa hàng mỗi tháng. Tuy nhiên, KBSV cũng lưu ý cuộc cạnh tranh sẽ ngày càng gay gắt khi An Khang và Pharmacity đồng loạt đẩy mạnh tái cấu trúc, tăng tốc mở mới và tiến gần điểm hòa vốn. Điều này cho thấy, ngay cả ở lĩnh vực còn nhiều dư địa tăng trưởng, lợi thế cũng sẽ thuộc về những DN vận hành hiệu quả và xây dựng được niềm tin với người tiêu dùng.

Chính sách cũng đang mở đường cho sự chuyển dịch này. Kế hoạch hành động triển khai Chiến lược phát triển thị trường bán lẻ Việt Nam vừa được Bộ Công Thương ban hành trong tháng 7/2026 đặt trọng tâm vào hiện đại hóa hệ thống bán lẻ và nâng sức cạnh tranh của DN. Mục tiêu là tạo động lực cho tăng trưởng dựa trên chất lượng, thay vì chỉ tăng số lượng điểm bán.

Điều đó cũng đồng nghĩa “luật chơi” của thị trường đang thay đổi. Độ phủ mạng lưới không còn là lợi thế quyết định nếu không đi cùng năng lực vận hành, công nghệ và khả năng tạo trải nghiệm cho khách hàng. Trong thế trận mới, DN muốn tăng trưởng bền vững phải lớn nhờ năng lực, không nhờ độ phủ – cũng chính là thắng bằng hiệu quả, không bằng số lượng.