Theo nhịp bước đi tìm con chữ:Kỳ 3 - Con chữ gieo khát vọng và đánh thức sức sống văn hóa Bản Tèn

Theo nhịp bước đi tìm con chữ: Kỳ 2 - Hành trình “gánh” chữ cắm rễ tri thức giữa đại ngàn ở Thái Nguyên Theo nhịp bước đi tìm con chữ: Kỳ 1 - Khi mầm chữ trổ bông trên nương đá Bản Tèn

Nâng bước em đến trường

Bước chân đến Bản Tèn vào những ngày đầu Thu, khi sương sớm còn phủ nhẹ trên những triền núi đá và vạt nương xanh mát, chúng tôi cảm nhận được nhịp chuyển mình của một bản làng đang đổi thay từng ngày.

Nằm nép mình giữa những dãy núi đá trùng điệp của xã Văn Lăng (Thái Nguyên), xóm vùng cao với 151 hộ dân cùng khoảng 750 nhân khẩu đồng bào Mông từng mang trên mình ký ức về cái danh xưng là bản "5 không": Không điện, không đường, không trường, không trạm và không nước sạch.

Ngày ấy, cuộc sống của đồng bào Mông nơi đây cứ quẩn quanh giữa núi đồi, dãy đá tai mèo cùng những mùa nương tự cung tự cấp, trẻ con khi đó vừa biết chạy cái chân đã phải theo cha mẹ lên nương, cái chữ hay mái trường khi ấy là một điều gì đó thật xa xôi, mờ mịt như chính lớp sương mù bao phủ đỉnh núi này.

Bản Tèn từng là xóm nghèo hoang sơ, nay đã đổi mới, hạ tầng giao thông, giáo dục ngày càng được chú trọng, đầu tư

Thế rồi, mạch sống mới bắt đầu bừng lên khi những tuyến đường hạ tầng vượt qua dốc cao để tìm về với bản. Cuối năm 2014, tuyến đường bê tông dài hơn 5km nối từ cầu treo Vân Khánh lên Bản Tèn được khởi công với kinh phí gần 38 tỉ đồng, con đường bê tông vững chãi ấy đã thay thế lối mòn đất đá giúp việc đi lại của người dân thuận tiện hơn.

Tiếp đó, tháng 8.2016, Dự án cấp điện cho các hộ nông thôn, miền núi, vùng sâu vùng xa trên địa bàn tỉnh trị giá gần 11 tỉ đồng được triển khai, đưa điện lưới quốc gia về tận từng nhà người dân để phục vụ sinh hoạt và việc học hành của con em đồng bào nơi đây.

Tuyến giao thông huyết mạch tiếp tục được bồi đắp qua từng năm tháng, năm 2023, tuyến đường hơn 6,4km nối xóm Khe Hai đến xóm Văn Khánh (sang Chợ Mới, Bắc Kạn cũ) được đầu tư gần 15 tỉ đồng từ nguồn vốn ngân sách Trung ương thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia 1719, vốn ngân sách tỉnh, ngân sách huyện khi đó đối ứng. Cùng thời điểm, thêm một con đường dài 2,3km, rộng 5m với vốn đầu tư 11,8 tỉ đồng hoàn thành sau hơn 1 năm thi công.

Hạ tầng giao thông mở lối không chỉ giúp việc trao đổi nông sản, giao thương hàng hóa của bà con thêm thuận lợi mà quan trọng hơn cả là giúp hành trình đến trường của lũ trẻ nơi đây bớt phần gian nan, kéo cánh cửa tri thức lại gần hơn.

Con đường đi đến trường của những đứa trẻ miền núi đã khang trang, thuận tiện hơn

Điểm trường Bản Tèn hôm nay đứng vững chãi ngay trung tâm xóm, giữa khoảng xanh mênh mông của núi rừng, lá cờ đỏ sao vàng thắm tươi tung bay trong gió. Năm học 2026-2027, điểm trường đón 94 học sinh, 100% là con em đồng bào dân tộc Mông.

"Nếu như trước đây, thầy cô điểm trường nơi đây phải lặn lội qua từng sườn dốc, gõ cửa từng nếp nhà để thuyết phục các em đi học thì trong ngày tựu trường vừa qua, 92/94 (2 em ngã xe không đến trường được) em đã tươm tất có mặt từ rất sớm. Điểm sáng là suốt cả năm học, không một đứa trẻ nào phải nghỉ học giữa chừng để phụ giúp gia đình đi nương hay lo việc đồng bãi", một giáo viên điểm trường Bản Tèn chia sẻ.

Dưới khoảng sân trường rợp bóng cờ hoa ngày tựu trường, sự chuyển mình trong đời sống tinh thần của người dân Bản Tèn hiện lên thật rõ nét. Việc đến lớp của con trẻ trở thành niềm vui chung của từng gia đình, đồng bào nơi đây họ thấu hiểu rằng, chỉ có việc học hành đến nơi đến chốn mới chính là chìa khóa mở ra một cuộc sống ấm no, tươi sáng hơn cho con em mình.

Các em nhỏ mặc trang phục sặc sỡ, mang đậm dấu ấn đồng bào Mông, tham gia lễ khai giảng

Lắng nghe tiếng đọc bài đồng thanh vang lên xua đi cái lạnh vùng cao, chúng tôi nhận ra những đứa trẻ Bản Tèn hôm nay vẫn giữ nguyên nét ngây thơ của núi rừng, vẫn líu lo tiếng Mông giờ ra chơi nhưng trong ánh mắt trong veo ấy đã bắt đầu lấp lánh những ước mơ rộng mở. Con đường tìm con chữ nơi đây không còn phập phồng những lo toan, mà đã trở thành niềm tự hào, thành ngọn lửa ấm được gìn giữ trong từng mái nhà.

Khi bản sắc chắp cánh cho tương lai

Đổi thay về hạ tầng hay con chữ không khiến Bản Tèn đánh mất đi linh hồn văn hóa vốn có, trái lại, tri thức và sự hiểu biết mới đang giúp người dân trân trọng hơn từng nếp sống, từng nét văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Sự giao thoa giữa cái mới và cái cũ diễn ra tự nhiên, tạo nên một nhịp điệu sinh hoạt đầy sức sống.

Chúng tôi ghé thăm một căn nhà gỗ nằm nép mình bên sườn dốc giữa buổi sáng thu nắng nhẹ, bước qua bậc cửa, không gian ấm cúng hiện ra với bếp lửa đỏ đượm hồng, những vách gỗ sẫm màu thời gian đứng cạnh vài vật dụng tiện nghi của cuộc sống hiện đại.

Những nếp sinh hoạt truyền thống vẫn được duy trì, gìn giữ

Chủ nhà xởi lởi rót chén nước chè ấm mời khách, câu chuyện cởi mở kéo dài bằng thứ tiếng phổ thông xen lẫn những từ ngữ tiếng Mông thân thương. Qua lời kể chân thành, chúng tôi hiểu rằng dù cuộc sống đồng bào nơi đây đã bớt phần gian truân, khó khăn nhưng nếp nhà, cách ứng xử cởi mở và lòng hiếu khách của người Mông vẫn nguyên vẹn như ngày nào.

Từ năm 2023, khi địa phương định hướng phát triển Bản Tèn thành điểm du lịch cộng đồng, những giá trị ấy lại càng có cơ hội thăng hoa, hàng loạt công trình được đầu tư như nâng cấp 4 tuyến đường nội đồng, xây kè đá bảo vệ ruộng bậc thang, lát đá lối đi ra cánh đồng và cải tạo cảnh quan.

Những mùa "Ngày hội văn hóa - thể thao dân tộc Mông" hay "Lễ hội Mùa Vàng" được tổ chức thường niên đã nhẹ nhàng đưa nếp sinh hoạt bình dị thường ngày của bà con thành những trải nghiệm đáng nhớ cho du khách ghé thăm.

Đến Bản Tèn mùa này, người ta dễ lòng say đắm trong tiếng khèn, tiếng sáo ngân vang khắp các triền dốc. Sắc váy thổ cẩm rực rỡ như những bông hoa rừng nở rộ giữa màu xanh ngàn mây.

Bên bếp lửa hồng, bà con lại cùng nhau chuẩn bị mèn mén, mọi hoạt động hòa quyện êm đềm trong nhịp bước thường nhật, bởi đó vốn dĩ là hơi thở đời sống đời đời của đồng bào nơi đây.

Đứng trên triền dốc nhìn xuống bản vào cuối chiều, chúng tôi lặng ngắm những mái nhà gỗ nhấp nhô giữa dải ruộng bậc thang uốn lượn. Khói bếp lam chiều bắt đầu vương trên mái lá hòa cùng tiếng trẻ con tan trường gọi nhau í ới ngoài khoảng sân xa.

Cơ sở hạ tầng giáo dục nơi đây được chú trọng đầu tư, giúp các em có không gian học tập khang trang, hiện đại

Bản Tèn hôm nay không còn là điểm bản "5 không" cô quạnh mà đang từng bước trở thành điểm đến kết nối hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên với di sản văn hóa, giữa nhịp sống cộng đồng với khát vọng du lịch bền vững.

Sự chuyển mình ấy có nền móng sâu sắc từ chính con chữ và nền tảng giáo dục, khi con trẻ được học hành đến nơi đến chốn, thế hệ trẻ trong bản có thêm lựa chọn nghề nghiệp, biết trân trọng và biến chính bản sắc quê hương thành sinh kế vững bền.

Ngày khép lại bằng những vệt nắng nhạt dần trên đỉnh núi Văn Lăng, chúng tôi rời bản khi tiếng chuông tan trường vừa dứt, từng tốp học sinh ríu rít nắm tay nhau trở về nếp nhà gỗ, tiếng cười đùa vang vọng khắp đại ngàn.

Trong căn bếp nhỏ, lửa vẫn bập bùng cháy đỏ, Bản Tèn đang khoác lên mình một diện mạo mới, diện mạo được thắp sáng bằng con chữ, bằng tình yêu bản sắc và bằng khát vọng vươn lên chưa bao giờ tắt của đồng bào Mông nơi đây.