'Thi dĩ ngôn chí', đêm nghệ thuật tôn vinh di sản thi ca Hoàng triều Nguyễn

Chương trình nghệ thuật đặc biệt mang tên “Thi dĩ ngôn chí” diễn ra trong khuôn khổ Festival Huế 2026 và Ngày hội thơ Huế, góp phần làm phong phú không gian văn hóa – nghệ thuật của Lễ hội mùa Xuân “Xuân Cố đô”, đồng thời lan tỏa những giá trị đặc sắc của thi ca cung đình đến đông đảo công chúng và du khách trong và ngoài nước.

Di sản thi ca Hoàng triều Nguyễn, dấu ấn đặc biệt của văn học dân tộc

Di sản thi ca của các hoàng đế triều Nguyễn được nhìn nhận như một dấu ấn nổi bật trong dòng chảy văn học Việt Nam. Các vị vua không chỉ là những người đứng đầu quốc gia, mà còn là những bậc nho sĩ uyên thâm, để lại một khối lượng sáng tác đồ sộ, giàu giá trị tư tưởng, thẩm mỹ và lịch sử. Với các hoàng đế, thơ ca vừa là tiếng nói nội tâm, vừa là phương tiện thể hiện chí hướng trị quốc, an dân – đúng với tinh thần “thi dĩ ngôn chí”, một đặc trưng tiêu biểu của văn chương trung đại.

Sinh thời, vua Minh Mạng để lại khoảng 4.200 bài thơ ngự chế; vua Thiệu Trị có khoảng 3.700 bài; vua Tự Đức sáng tác khoảng 4.600 bài. Các vua như Đồng Khánh, Thành Thái, Khải Định cũng để lại nhiều trước tác thơ chữ Hán có giá trị. Từ ngòi bút của các bậc đế vương, thơ ca trở thành tiếng lòng gửi gắm vận nước, ý dân, phản ánh sâu sắc đời sống chính trị và văn hóa của một triều đại.

Mười hồi diễn, bức tranh sử thi về xã hội Việt Nam thế kỷ XIX

Chương trình nghệ thuật “Thi dĩ ngôn chí” được dàn dựng công phu với ngôn ngữ biểu đạt mang màu sắc sử thi, khái quát bức tranh đời sống xã hội Việt Nam thế kỷ XIX tại Kinh đô Huế thông qua 10 hồi diễn liên hoàn.

Mở đầu là hồi “Ngự xuân hòa vận”, tái hiện cảm nhận của bậc quân vương trước khí xuân đất trời. Tiếp nối là “Lễ hội mùa xuân” và “Duyệt binh ngày xuân”, khắc họa sinh khí triều đình cùng hào khí bảo quốc, an dân. Các hồi “Ngày mùa hân hoan” và “Phong vị dân sinh” lan tỏa nhịp lao động no ấm, đưa hơi thở đời sống thường nhật hòa vào thi ca cung đình.

Những phân đoạn như “Ngự giá xướng họa thi” và “Kinh đô thắng cảnh” tôn vinh vẻ đẹp văn hiến của cố đô, trước khi khép lại bằng các hồi “Thái Hòa kiến thiết”, “Bảo vật muôn đời” và “Rạng rỡ mùa xuân” – bản hòa ca về một xã hội thịnh trị, ổn định và phát triển. Qua mười hồi diễn, mùa xuân hiện lên trong lễ hội, thao lược, lao động và kiến thiết; từ triều nghi uy nghiêm đến đời sống bình dị, từ hồn thiêng sông núi đến những bảo vật ngàn năm của Cố đô Huế.

Thơ ca làm mạch kể, không gian nghệ thuật giàu cảm xúc

Các bài thơ được xâu chuỗi thành một câu chuyện kể mang tính ước lệ, kết hợp hài hòa giữa âm thanh, ánh sáng, hình ảnh sân khấu và diễn xuất, cùng các hiệu ứng hỏa thuật, khói lửa được xử lý tinh tế. Mỗi vần thơ trở thành một lát cắt lịch sử, mỗi bước diễn là một nhịp đập văn hóa, tạo nên không gian nghệ thuật giàu cảm xúc, vừa trang trọng, vừa gần gũi với công chúng.

Thông qua ngôn ngữ sân khấu đậm chất sử thi, chương trình không chỉ tôn vinh giá trị thi ca cung đình, mà còn làm nổi bật chiều sâu văn hiến của Cố đô Huế trong dòng chảy thời gian, khẳng định vị thế của Huế như một trung tâm sáng tạo văn hóa dựa trên nền tảng di sản.

Lan tỏa rộng rãi đến cộng đồng và công chúng cả nước

Chương trình nghệ thuật “Thi dĩ ngôn chí” là chương trình phục vụ cộng đồng, được truyền hình trực tiếp trên Báo và Phát thanh, Truyền hình Huế; đồng thời tiếp sóng trên các đài truyền hình trong nước và livestream trên các nền tảng truyền thông số, góp phần đưa di sản thi ca Hoàng triều Nguyễn đến gần hơn với đông đảo công chúng trong nước và quốc tế.

Một số hình ảnh đêm nghệ thuật “Thi dĩ ngôn chí”:

CTV Hoàng Hải - Flycam Trần Thiện/VOV.VN