Thí điểm dạy các môn học bằng tiếng Anh: Cần lộ trình phù hợp

Theo Kế hoạch số 259/KH-UBND của UBND TP Hà Nội, việc thí điểm đưa tiếng Anh thành ngôn ngữ thứ hai được triển khai tại 20 cơ sở giáo dục từ năm học 2026-2027. Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, toàn bộ trường học xây dựng môi trường giao tiếp và sử dụng tiếng Anh phù hợp với điều kiện thực tế, định hướng đến năm 2035.

Các nhà trường được lựa chọn mức độ triển khai phù hợp, từng bước nâng cao yêu cầu về phạm vi, tần suất và chất lượng sử dụng tiếng Anh. Tổng kinh phí dự kiến đến năm 2035 khoảng 4.500 tỷ đồng từ ngân sách Nhà nước và các nguồn huy động hợp pháp khác.

Việc giảng dạy các môn học bằng tiếng Anh mở ra nhiều cơ hội nhưng cần lộ trình phù hợp. Ảnh: Cô Nguyễn Lan Hương cung cấp

Tránh để học sinh chịu áp lực kép

Theo cô Nguyễn Lan Hương (giáo viên trường THPT Hoài Đức B, Hà Nội), học sinh hiện nay có nhiều thuận lợi khi học các môn văn hóa bằng tiếng Anh nhờ được tiếp xúc với ngoại ngữ từ sớm và khả năng tiếp cận công nghệ tốt. Tuy nhiên, trình độ ngoại ngữ không đồng đều có thể khiến một bộ phận học sinh gặp khó khăn trong tiếp thu kiến thức chuyên môn.

Để khắc phục, giáo viên cần áp dụng phương pháp dạy học phân hóa, thiết kế nhiệm vụ phù hợp với từng nhóm học sinh, tăng cường hình ảnh, sơ đồ và hoạt động thực hành. Trong giai đoạn đầu, có thể linh hoạt kết hợp tiếng Anh với tiếng Việt, đồng thời đánh giá riêng khả năng nắm vững kiến thức và năng lực diễn đạt bằng ngoại ngữ.

Cô Hương trong tiết dạy hoạt động trải nghiệm bằng tiếng Anh.

Cô Hương cũng nhấn mạnh yêu cầu bồi dưỡng tiếng Anh chuyên ngành, phương pháp giảng dạy tích hợp cho giáo viên, đi kèm hỗ trợ về học liệu, thời gian và kinh phí.

“Dạy học bằng tiếng Anh hiệu quả không có nghĩa là yêu cầu tất cả học sinh phải sử dụng tiếng Anh thành thạo ngay từ đầu, mà là tạo ra một môi trường trong đó mọi học sinh đều có thể hiểu kiến thức, tham gia học tập và từng bước nâng cao năng lực ngoại ngữ” - cô Hương nhấn mạnh.

Theo Trang, cần ưu tiên triển khai tại những trường đủ điều kiện.

Cùng quan điểm, cô Dương Ngọc Đoan Trang (giáo viên Trung tâm The Davy House Language, Hà Nội) cho rằng, việc học các môn bằng tiếng Anh giúp học sinh làm quen với thuật ngữ quốc tế, thuận lợi hơn khi tiếp cận tài liệu nước ngoài và theo học các chương trình quốc tế.

Tuy nhiên, mức độ sẵn sàng giữa các trường chưa đồng đều. Ngoài năng lực ngoại ngữ, giáo viên cần có khả năng truyền đạt kiến thức chuyên môn bằng tiếng Anh. Chương trình, học liệu và cơ sở vật chất cũng phải đáp ứng yêu cầu giảng dạy. Vì vậy, cần ưu tiên triển khai tại những trường đủ điều kiện, đồng thời từng bước hỗ trợ các cơ sở còn khó khăn.

Cô Hồng cho biết, một học sinh có thể giải được bài Toán bằng tiếng Việt nhưng lại không hiểu đề bài bằng tiếng Anh.

Trong khi đó, cô Đặng Tuyết Hồng (giáo viên giảng dạy tiếng Anh tại Nemo12-một nền tảng hỗ trợ học tập trực tuyến tại Việt Nam dành cho học sinh, phụ huynh và giáo viên) cho rằng, học tốt tiếng Anh và sử dụng tiếng Anh để tiếp thu kiến thức là hai năng lực khác nhau.

Theo cô Hồng, điều đáng lo ngại là rào cản ngôn ngữ khiến học sinh gặp khó khăn ngay cả với những kiến thức vốn đã nắm vững. Do đó, không nên đặt học sinh trước hai thách thức cùng lúc: Vừa tiếp thu kiến thức mới, vừa phải hiểu một ngôn ngữ chưa thành thạo.

“Giáo viên cần xác định rõ mục tiêu học tập của môn học, sử dụng hình ảnh, thí nghiệm, ví dụ trực quan và hỗ trợ ngôn ngữ theo từng bước” - cô Hồng đề xuất.

Chẳng hạn, khi dạy một khái niệm Khoa học, giáo viên có thể cho học sinh quan sát thí nghiệm, giải thích bằng hình ảnh trước khi yêu cầu trình bày bằng tiếng Anh. Điều quan trọng là xác định học sinh thực sự hiểu bản chất kiến thức hay chỉ ghi nhớ thuật ngữ.

Theo cô Hồng, giáo viên cần xác định rõ mục tiêu học tập của môn học, sử dụng hình ảnh, thí nghiệm.

Cô Hồng cũng đề xuất đánh giá năng lực đầu vào, xây dựng học liệu theo trình độ và theo dõi ba yếu tố trong quá trình thí điểm: Mức độ tiến bộ về tiếng Anh, khả năng nắm vững kiến thức môn học và sự thay đổi về áp lực học tập.

“Thành công không nên đo bằng số tiết hay số môn được dạy bằng tiếng Anh, mà bằng khả năng hiểu sâu kiến thức và từng bước sử dụng ngoại ngữ để học tập độc lập của học sinh” – cô Đặng Tuyết Hồng nhận định.

Chuẩn bị đồng bộ, không chạy theo hình thức

Thạc sĩ Phan Điệu (giáo viên tiếng Anh tại Tổ chức Giáo dục IIG Việt Nam) đánh giá việc giảng dạy một số môn học bằng tiếng Anh mở ra cơ hội phát triển đồng thời năng lực ngoại ngữ và tư duy, giúp học sinh tiếp cận nguồn tri thức quốc tế.

Khi giải thích hiện tượng khoa học hoặc trình bày cách giải bài toán bằng tiếng Anh, học sinh không chỉ rèn luyện ngôn ngữ mà còn phát triển tư duy logic, kỹ năng diễn đạt, phản biện và giải quyết vấn đề.

Tuy nhiên, để triển khai hiệu quả, các trường cần chuẩn bị đồng bộ về giáo viên, chương trình, học liệu và phương pháp đánh giá. Giáo viên phải vừa vững chuyên môn, vừa có năng lực ngoại ngữ và phương pháp sư phạm phù hợp. Đặc biệt, chương trình cần bảo đảm mục tiêu kiến thức, tránh biến tiết Toán hay Khoa học thành giờ học từ vựng tiếng Anh.

“Tiếng Anh phải là cây cầu đưa học sinh đến với tri thức, chứ không phải rào cản trong quá trình học tập” - Thạc sĩ Phan Điệu nhấn mạnh.

Theo vị chuyên gia này, cần khảo sát điều kiện thực tế tại từng cơ sở giáo dục trước khi triển khai. Một hướng tiếp cận phù hợp là phương pháp CLIL (dạy học tích hợp nội dung và ngôn ngữ), giúp học sinh tiếp thu kiến thức môn học đồng thời phát triển năng lực tiếng Anh.

Bên cạnh đó, học liệu cần tăng cường hình ảnh, video, thí nghiệm và các phương tiện trực quan. Trong quá trình thí điểm, nhà trường phải thường xuyên đánh giá, rút kinh nghiệm để điều chỉnh phương pháp giảng dạy.

Trước sự chênh lệch về trình độ ngoại ngữ, Thạc sĩ Phan Điệu đề xuất áp dụng phương pháp dạy học phân hóa. Học sinh có năng lực tiếng Anh hạn chế được hỗ trợ bằng từ khóa, mẫu câu, hình ảnh minh họa; Trong khi học sinh khá, giỏi được khuyến khích thuyết trình, phản biện và giải thích chuyên sâu. Mức độ hỗ trợ sẽ giảm dần khi các em tiến bộ.