Thị trường chứng khoán 2025: Từ vực sâu tới đỉnh cao và sự trỗi dậy của dòng vốn tổ chức

Nhìn từ xu hướng dài hạn, Thị trường chứnng khoán Việt Nam vẫn đang tăng trưởng và có một năm 2025 không tệ nếu nhà đầu tư nắm giữ cổ phiếu hợp lý và quản trị rủi ro tốt. Thống kê với sàn HoSE, vẫn có 54,4% cổ phiếu sinh lời, thậm chí 42% đạt mức tăng trưởng từ 10% trở lên, dù con số này so với tăng trưởng của VN-Index vẫn kém xa.

Chỉ số đại diện thị trường Việt Nam nằm trong nhóm 5 thị trường tăng trưởng mạnh nhất thế giới năm qua, vượt xa các thị trường phát triển như Nikkei 225 của Nhật Bản (26%) hay S&P500 của Mỹ (16%), thậm chí vượt trội mặt bằng chung của các thị trường mới nổi khi chỉ số MSCI Emerging markets chỉ tăng 28%.

CÚ SỐC THUẾ QUAN VÀ CƠ HỘI “VÀNG” NĂM 2025

Sự xoay chuyển bất ngờ trong chính sách thương mại của Tổng thống Donald Trump hồi tháng 4/2025 đã gây ra cú sốc lớn cho thị trường chứng khoán toàn cầu. Chưa khi nào, kể cả các giai đoạn khủng hoảng tài chính, các thị trường chứng khoán lại đón nhận tin sốc không thể đoán trước như vậy. Hàng loạt quốc gia xuất khẩu hàng hóa vào Mỹ đối diện với mức thuế đối ứng từ 20% tới trên 70%, trong đó có Việt Nam tới 46%.

Sự hoang mang về tính bất định trong thương mại toàn cầu đã tàn phá các thị trường chứng khoán. Hàng loạt chỉ số giảm cực mạnh ngày 4/4/2025 như: S&P500 giảm 4,12%, Dow Jones giảm 2,85%, Nikkei giảm 4,95%, FTSE 100 giảm 4,95%, DAX giảm 4,12%, Hang Seng giảm 4,11%, KOSPI giảm 2,98%... VN-Index phiên ngày 3/4/2025 cũng bốc hơi 6,68% và chỉ trong 4 phiên liên tiếp có biên độ giảm tối đa 18,5%, mạnh hơn mức giảm 15% của cuối năm 2024.

Cú sốc này đã khiến mức định giá của thị trường chứng khoán Việt Nam rơi xuống ngưỡng thấp kỷ lục kể từ cuối năm 2022 – thời điểm cuộc khủng hoảng trái phiếu doanh nghiệp lan rộng. Hệ số P/E của VN-Index ngày 9/4/2025 chỉ là 10,86 lần, xấp xỉ mức định giá thời điểm cuối năm 2022 (khoảng 10,53 lần). Mặc dù định giá thị trường đã rất rẻ nhưng “câu hỏi đáng giá triệu đô” ở thời điểm đó là: Liệu “cuộc chiến thuế quan” sẽ tác động lâu dài theo hướng tiêu cực hay chỉ là một quân bài gây sức ép đàm phán? Nếu không có câu trả lời, việc mua vào trên thị trường sẽ là vụ đánh cược đầy rủi ro, vì mức thuế cao khủng khiếp như vậy sẽ tàn phá hoạt động thương mại toàn cầu.

Rất may chỉ vài ngày sau khi công bố mức thuế đối ứng “khó hiểu” đó, Tổng thống Trump phát tín hiệu “mở cửa đàm phán” và chỉ tạm áp dụng mức thuế bổ sung 10%. Thị trường đã có câu trả lời và lập tức hình thành một sóng tăng khổng lồ hiếm có. VN-Index từ đáy tháng 4/2025 đến giữa tháng 10 đã tăng tối đa hơn 67%. Hơn một nửa số cổ phiếu của VN-Index (52,2%) đạt mức sinh lời từ 30% trở lên trong cùng giai đoạn. Đây là hiệu suất đầu tư cực cao nếu nhà đầu tư chớp được “cơ hội vàng” từ cú sốc thuế quan.

Đà tăng giá cổ phiếu sau đó được xác nhận bằng kết quả kinh doanh vượt trội trong quý 3/2025 khi lợi nhuận sau thuế toàn thị trường tăng mạnh 41,8% so với cùng kỳ. Đặc biệt nhóm doanh nghiệp phi tài chính tăng bùng nổ 50,4%.

SỰ “MÉO MÓ” CỦA THỊ TRƯỜNG

Sau con sóng tăng khổng lồ từ cú sốc thuế đối ứng, thị trường chứng khoán Việt Nam rơi vào nhịp điều chỉnh, nhưng không được phản ánh hợp lý trên chỉ số VN-Index. Trong 3 tháng cuối năm 2025, nhà đầu tư rơi vào trạng thái ức chế cao độ khi điểm số tăng nhưng danh mục giảm. Hiện tượng tác động điểm số của một vài cổ phiếu vốn hóa lớn là đặc điểm của VN-Index, nhưng giai đoạn cuối năm 2025 thể hiện rõ ràng chưa từng có.

Thực tế sau một nhịp tăng cực mạnh, việc giá cổ phiếu điều chỉnh là hoàn toàn bình thường. Điều khác thường xuất phát từ việc nhà đầu tư bị ảnh hưởng quá nhiều từ VN-Index, trong khi chỉ số này không đại diện cho xu hướng tổng thể. Khi đánh giá xu hướng một thị trường, chỉ số đại diện thường được sử dụng để đo lường – với thị trường Việt Nam là VN-Index – nhưng cấu trúc chỉ số tính theo giá trị vốn hóa khiến VN-Index chịu tác động không cân đối.

Ví dụ bốn cổ phiếu “Họ Vingroup” là VIC, VHM, VPL và VRE chiếm khoảng 26% tỷ trọng vốn hóa của chỉ số này. 14 cổ phiếu nhóm ngân hàng chiếm khoảng 29,8%. Về nhóm ngành, Ngân hàng và Bất động sản chiếm khoảng 60% vốn hóa của VN-Index. Các cổ phiếu này thường biến động đồng pha với nhau nên có khả năng “lôi kéo” điểm số. Một số cổ phiếu lớn mới niêm yết gần đây như MCH (tỷ trọng vốn hóa 2,8%), TCX (1,3%), VCK (0,9%) cũng bắt đầu có tác động đáng kể.

Một thống kê chứng minh hiện tượng “méo mó” đáng chú ý của thị trường chứng khoán Việt Nam trong năm 2025 là trong mức tăng 517,71 điểm (+40,87%) của VN-Index thì nhóm cổ phiếu “họ Vingroup” đóng góp tới 264 điểm, tương đương 51%. Đặc biệt trong 3 tháng cuối năm 2025, VN-Index tăng 119,44 điểm (+7,39%) thì riêng VIC, VHM và VPL đã đóng góp 180 điểm, tức là còn nhiều hơn tổng mức tăng. Trong cùng thời gian, tới 68% số cổ phiếu thua lỗ và chỉ 14% số cổ phiếu chiến thắng VN-Index.

Việc một vài cổ phiếu gây tác động lên chỉ số khiến “hàn thử biểu” của thị trường đi ngược lại diễn biến chung không phải là mới. Bất kỳ ai biết rõ cấu trúc và cách tính toán VN-Index hoặc có thâm niên trên thị trường cũng hiểu được. Trong quá khứ từng có những cổ phiếu như SAB, ROS, GAS… cũng có lúc gây ảnh hưởng tương tự. Đây là một phần tất yếu của thị trường và chừng nào chưa thể thay đổi thì cách duy nhất là nhà đầu tư phải có chiến lược thích nghi với hạn chế này. Quản trị rủi ro, quản trị danh mục hợp lý, tập trung nhiều hơn vào giá trị cơ bản của cổ phiếu cụ thể và đầu tư dài hạn thay vì chỉ mua bán liên tục dựa trên diễn biến của VN-Index… là giải pháp giảm thiểu thiệt hại từ sự “méo mó” đó...

Nội dung đầy đủ bài viết được đăng tải trên Tạp chí Kinh tế Việt Nam số 7+8-2026 phát hành ngày 16-23/02/2026. Kính mời Quý độc giả tìm đọc tại đây:

Link: https://premium.vneconomy.vn/dat-mua/an-pham/tap-chi-kinh-te-viet-nam-so-78-xuan-binh-ngo.html

Nguyễn Hoàng