Thị trường chứng khoán sắp 'nâng tầm': Doanh nghiệp phải sẵn sàng nâng 'chất'

Việc thị trường chứng khoán Việt Nam có khả năng cao được FTSE Russell chính thức nâng hạng lên từ cận biên lên mới nổi thứ cấp không chỉ mang ý nghĩa kỹ thuật, mà còn là cột mốc phản ánh nỗ lực bền bỉ của Việt Nam trong cải thiện khung khổ pháp lý, nâng cao tính minh bạch, bảo vệ nhà đầu tư và tiệm cận các thông lệ quốc tế. Quan trọng hơn, đây được xem là “tấm vé thông hành” mở ra cơ hội tiếp cận dòng vốn dài hạn, quy mô lớn từ các quỹ đầu tư toàn cầu.

Cùng với các yếu tố kỹ thuật của thị trường, cấu trúc sở hữu, tiêu chuẩn công bố thông tin và chất lượng quản trị doanh nghiệp sẽ phải thay đổi, bởi đây chính là “tấm gương” để nhà đầu tư nước ngoài (NĐTNN) ngoại soi chiếu.

Nhà đầu tư quốc tế không đơn thuần nhìn vào lợi nhuận ngắn hạn, mà đặt trọng tâm vào chất lượng quản trị, mức độ độc lập trong giám sát, cơ chế kiểm soát giao dịch với bên liên quan, cách thức xử lý xung đột lợi ích, chất lượng báo cáo ESG…

Tại một hội thảo về nâng hạng thị trường chứng khoán, ông Vũ Chí Dũng, Trưởng ban pháp chế - đối ngoại, Ủy ban chứng khoán Nhà nước (UBCKNN), cho biết doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống kiểm soát nội bộ mạnh mẽ, đảm bảo tuân thủ các quy định pháp lý ngày càng nghiêm ngặt, chẳng hạn Luật Chứng khoán 2và các nghị định liên quan, để đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế của FTSE Russell và MSCI.

Ngược lại, nếu thiếu những yếu tố này, doanh nghiệp dễ rơi vào tình trạng vi phạm, mất uy tín và đối mặt với những tổn thất khó khắc phục. Chẳng hạn, việc không công bố thông tin đúng hạn hay thiếu minh bạch trong đánh giá HĐQT.

Hơn nữa, trong bối cảnh phát triển bền vững trở thành xu thế tất yếu, quản trị công ty không chỉ dừng lại ở vai trò bảo vệ ,mà còn là “bệ phóng” để doanh nghiệp tiến xa hơn, bởi nhà đầu tư toàn cầu không chỉ quan tâm đến lợi nhuận, mà còn đánh giá cách doanh nghiệp ứng phó với biến đổi khí hậu và trách nhiệm xã hội.

Thực tế, cơ quan quản lý đã có nhiều nỗ lực nâng cao chất chất lượng quản trị của doanh nghiệp niêm yết. Chửng hạn, triển khai Thông tư số 68/2024/TT-BTC, yêu cầu doanh nghiệp công bố thông tin định kỳ bằng tiếng Anh từ cuối năm 2024, được đánh giá là bước tiến quan trọng nâng cao tính minh bạch của thị trường.

Kết quả, phần lớn doanh nghiệp thuộc rổ VNX Allshares đã tuân thủ công bố thông tin song ngữ, qua đó giúp nhà đầu tư quốc tế tiếp cận thông tin thuận lợi và đầy đủ hơn.

Đồng quan điểm, bà Nguyễn Hoài Thu, Phó tổng giám đốc, Công ty quản lý quỹ VinaCapital, đánh giá yếu tố thu hút sự quan tâm hàng đầu của nhà đầu tư, đặc biệt là NĐTNN và tổ chức, là quyền đối xử công bằng giữa các cổ đông, nhất là cổ đông thiểu số.

Bởi một thực tế phổ biến tại Việt Nam là các "business owners (chủ sở hữu kinh doanh)" thường đồng thời là người quản lý, dẫn đến sự thiếu tách bạch giữa vai trò sở hữu và vai trò quản trị. Điều này gây khó khăn cho cổ đông thiểu số, vốn là vị thế thường xuyên của các quỹ đầu tư khi tham gia vào công ty.

“Ở Việt Nam, một số công ty tư nhân có sự thiếu tách bạch giữa góc độ sở hữu và quản trị. Ở những thị trường phát triển hơn Việt Nam thì việc minh bạch đặc biệt được các nhà đầu tư quan tâm”, bà Thu lưu ý.

Cũng theo chuyên gia này, yếu tố quản trị tốt mang lại lợi ích tài chính trực tiếp, giá trị kinh tế trực diện cho doanh nghiệp. Khi hai công ty tương đồng về mọi mặt, nhưng một công ty có chất lượng công bố thông tin tốt, đảm bảo quyền đối xử công bằng với cổ đông, HĐQT có năng lực và hoạt động hiệu quả sẽ có “cost of funding” (chi phí huy động vốn) thấp hơn.

Sự khác biệt này thể hiện qua việc nhà đầu tư có thể chấp nhận trả mức giá cao hơn (P/E hoặc P/B cao hơn) cho cổ phiếu của công ty có quản trị tốt. Tương tự, ngân hàng và người mua trái phiếu cũng sẵn sàng nắm giữ trái phiếu của công ty quản trị tốt ở mức lãi suất thấp hơn.

Ông Trương Hiền Phương, Giám đốc cấp cao, Công ty chứng khoán KIS Việt Nam, nhấn mạnh nâng hạng TTCK đồng nghĩa với việc nâng cấp vị thế của thị trường Việt Nam. Khi vị thế được nâng lên, thị trường sẽ thu hút các nhà đầu tư chuyên nghiệp hơn, quy mô lớn hơn, đồng thời đòi hỏi bản thân thị trường phải vận hành ngày càng chuyên nghiệp, tương xứng với vị thế mới.

“Điều này đòi hỏi nỗ lực đồng bộ từ cơ quan quản lý, các công ty chứng khoán, doanh nghiệp niêm yết cho tới nhà đầu tư. Đồng thời, năng lực phân tích, quản trị và đầu tư của các thành viên thị trường cũng phải được nâng cao để sẵn sàng tiếp nhận và hấp thụ dòng vốn mới. Nếu sự chuẩn bị không đủ kỹ lưỡng, khả năng thu hút dòng vốn lớn sẽ bị hạn chế” - ông Phương phân tích.

Với doanh nghiệp niêm yết, ông Nguyễn Thế Minh, Giám đốc phân tích, Khối khách hàng cá nhân thuộc Công ty Chứng khoán Yuanta Việt Nam, cho rằng khi thị trường được nâng hạng, các yêu cầu đặt ra sẽ khắt khe hơn đáng kể.

Cụ thể, trong Đề án phát triển thị trường chứng khoán, nhiều tiêu chuẩn mới đã được xác lập, trong đó có lộ trình áp dụng chuẩn báo cáo tài chính theo thông lệ quốc tế. Điều này buộc doanh nghiệp phải chủ động xây dựng kế hoạch chuyển đổi từ hệ thống kế toán hiện hành, đồng thời chuẩn bị nguồn nhân lực phù hợp cho quá trình chuyển đổi.

Bên cạnh đó, hoạt động quan hệ nhà đầu tư (IR) cũng cần được chú trọng hơn. “Trước đây, doanh nghiệp có thể chưa thực sự quan tâm đến công bố thông tin hay mối quan hệ với các nhà đầu tư tổ chức. Nhưng trong giai đoạn tới, nếu muốn thu hút dòng vốn ngoại, doanh nghiệp buộc phải chủ động tổ chức các hoạt động IR, xây dựng chiến lược truyền thông dài hạn với thị trường” - ông Minh nhận định.

Một yêu cầu quan trọng khác là tái cấu trúc nguồn vốn. Doanh nghiệp cần có lộ trình giảm dần sự phụ thuộc vào vốn vay, hạ đòn bẩy tài chính và tăng tỷ trọng huy động vốn trên thị trường vốn. Nâng hạng thị trường mở ra cơ hội để doanh nghiệp huy động vốn cổ phần với chi phí tối ưu hơn, đặc biệt đối với các doanh nghiệp chưa niêm yết cần đẩy nhanh tiến độ IPO.

Bên cạnh đó, vấn đề thanh khoản và tỷ lệ cổ phiếu tự do chuyển nhượng (free-float) cũng là yếu tố then chốt. Cổ phiếu thiếu thanh khoản sẽ khó thu hút sự quan tâm của các nhà đầu tư tổ chức quốc tế, ngay cả khi thị trường được nâng hạng. Do đó, doanh nghiệp cần có chiến lược gia tăng lượng cổ phiếu tự do chuyển nhượng, giảm tỷ lệ sở hữu quá tập trung, qua đó tận dụng hiệu quả hơn cơ hội từ nâng hạng thị trường.

Còn bà Nguyễn Hoài Thu khuyến nghị bốn điểm, để TTCK Việt Nam phát triển mạnh mẽ và bền vững.

Thứ nhất, cải thiện chất lượng “hàng hóa” trên thị trường. Hiện cơ cấu vốn hóa mất cân bằng, với 60% tập trung vào ngân hàng và bất động sản. Còn tỷ lệ cổ phiếu lưu hành tự do tại nhiều doanh nghiệp lớn, đặc biệt doanh nghiệp nhà nước, còn thấp.

Do đó, cần thúc đẩy cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước, khuyến khích IPO doanh nghiệp tư nhân trong các ngành công nghệ, tiêu dùng, y tế, công nghiệp để đa dạng hóa cơ hội đầu tư. Đặc biệt, doanh nghiệp niêm yết phải áp dụng chuẩn mực quốc tế về quản trị, minh bạch thông tin, và chuyển sang báo cáo tài chính theo IFRS để tiếp cận chuẩn toàn cầu.

Thứ hai, tăng cường giám sát tuân thủ pháp luật, xử lý nghiêm các hành vi thao túng giá cổ phiếu để củng cố niềm tin cho nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Thứ ba, sau nâng hạng của FTSE Russell, TTCK Việt Nam cần hướng tới nâng hạng bởi MSCI. Điều này đòi hỏi nới lỏng giới hạn sở hữu nước ngoài ở các ngành không cần thiết hạn chế, đồng thời triển khai cơ chế đối tác bù trừ trung tâm (CCP), thay thế giải pháp ký quỹ 100% tạm thời, nhằm thu hút dòng vốn tổ chức dài hạn.

Thứ tư, duy trì ổn định kinh tế vĩ mô – yếu tố cần thiết để đảm bảo TTCK phát triển bền vững, hỗ trợ doanh nghiệp hiện thực hóa mục tiêu dài hạn, và nâng cao vị thế tài chính quốc tế.

Hoàng Thắng