Thị trường lao động đang thay đổi, nhóm nào rủi ro nhất?

Tại chương trình tập huấn nâng cao năng lực truyền thông về an sinh xã hội và tiền lương diễn ra sáng 22/6 tại Hà Nội, bà Sinwon Park, Giám đốc quốc gia, Văn phòng Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) Việt Nam đưa ra nhận định: Việt Nam đang trải qua những thay đổi sâu sắc về nhân khẩu học, kinh tế và công nghệ. Trong đó, dân số già hóa, sự gia tăng của các loại hình công việc trên nền tảng số, tự động hóa và chuyển đổi số đang tái định hình thế giới việc làm theo những cách ảnh hưởng đến hàng triệu người lao động, đặc biệt là những người trong khu vực phi chính thức, lao động lớn tuổi và lao động di cư.

Bà Sinwon Park, Giám đốc quốc gia, Văn phòng ILO tại Việt Nam

“Những thay đổi này không chỉ xảy ra riêng tại Việt Nam. Chỉ 10 ngày trước, các chính phủ, người sử dụng lao động và người lao động từ khắp nơi trên thế giới đã thông qua một Công ước mới mang tính lịch sử của ILO về việc làm thỏa đáng trong nền kinh tế nền tảng, công nhận rằng sự đổi mới phải luôn đi đôi với quyền lợi của người lao động, tiền lương công bằng và an sinh xã hội”, bà Sinwon Park dẫn chứng.

Phân tích sâu hơn về sự chuyển đổi của thị trường lao động, GS.TS Vũ Công Giao, Giảng viên cao cấp, Trường đại học Luật Hà Nội đánh giá thị trường lao động đang đổi khác với 4 động lực chính gồm công nghệ số và AI; nền tảng số; nhân khẩu học và kỹ năng; chuyển đổi xanh.

“Theo nghiên cứu của ILO, 24 triệu việc làm xanh mới có thể tạo ra đến 2030. Chuyển đổi xanh tạo việc làm mới nhưng cũng làm một số nhóm dễ bị thay thế”, ông Giao dẫn chứng.

GS.TS Vũ Công Giao, Giảng viên cao cấp, Trường đại học Luật Hà Nội .

Tại thị trường lao động Việt Nam, chuyên gia nhấn mạnh, không nên chỉ nhìn vào số lượng việc làm hay tốc độ tăng trưởng. Quan trọng hơn, cần xem việc làm có ổn định, an toàn, thu nhập đủ sống và có an sinh không?

“Thách thức không chỉ là tạo thêm việc làm, mà là nâng chất lượng việc làm”, ông Giao nói.

Theo GS.TS Vũ Công Giao, các nhóm lao động rủi ro trong bối cảnh thị trường lao động hiện nay bao gồm: Lao động phi chính thức (bán hàng rong, xe ôm truyền thống, giúp việc gia đình, hộ kinh doanh nhỏ); lao động nền tảng (tài xế công nghệ, giao hàng, dịch vụ qua ứng dụng; rủi ro đơn hàng, khóa tài khoản, khiếu nại) và lao động trong ngành may mặc và da giày.

Trong đó, nhóm lao động nền tảng được nhìn nhận có thu nhập phụ thuộc đơn hàng nhưng không rõ cơ chế đánh giá, chiết khấu và phân phối công việc. Theo ILO, năm 2024 Việt Nam có khoảng 7,5 triệu người làm việc trên nền tảng số, chiếm gần 14% tổng lực lượng lao động.

“Các nhóm này thường khó tiếp cận thông tin, đào tạo lại, bảo hiểm, dịch vụ việc làm và cơ chế khiếu nại”, giảng viên cao cấp Trường đại học Luật Hà Nội cho biết.

Bối cảnh mới này của thị trường lao động đặt ra yêu cầu, thách thức về các vấn đề liên quan quyền lao động, bảo vệ quyền lao động, an sinh xã hội và tiền lương.

Theo chuyên gia, tương lai việc làm cần dựa trên 3 nền tảng: việc làm thỏa đáng, an sinh bao trùm, tiếng nói của người lao động. Việt Nam cần tận dụng cơ hội từ hội nhập, chuyển đổi số và mô hình việc làm mới nhưng đồng thời không để một bộ phận người lao động bị bỏ lại phía sau.

Ths Hoàng Thị Bích Hạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Lưu chiểu dữ liệu truyền thông số quốc gia, Cục Báo chí .

Trong bối cảnh đó, theo đại diện ILO, vai trò của báo chí chất lượng trong việc giúp công chúng hiểu rõ các vấn đề lao động và xã hội chưa bao giờ quan trọng đến thế.

Nhiều nội dung cụ thể đã được trao đổi giữa các chuyên gia khách mời nhằm tăng cường hiểu biết của đội ngũ báo chí về những xu hướng mới của thị trường lao động và các chính sách an sinh xã hội, tiền lương, qua đó góp phần nâng cao chất lượng thông tin và truyền thông về các vấn đề phát triển xã hội trong giai đoạn hiện nay.

Để nâng cao vai trò của báo chí trong truyền thông chính sách, bao gồm chính sách về an sinh xã hội, tiền lương và việc làm thỏa đáng, Ths Hoàng Thị Bích Hạnh, Phó Giám đốc Trung tâm Lưu chiểu dữ liệu truyền thông số quốc gia, Cục Báo chí gợi ý 5 nhóm giải pháp. Thứ nhất là chuẩn hóa quá trình sản xuất nội dung chuyên đề. Thứ hai, cần xây bộ công cụ truyền thông. Thứ ba, tăng cường phối hợp với cơ quan quản lý nhà nước, đơn vị quản lý lao động và người lao động. Thứ tư, nâng cao năng lực chuyên môn và phản biện. Thứ năm, ứng dụng công nghệ số, truyền thông chính sách đảm bảo thông tin “kịp thời - đúng- đủ - dễ hiểu”.

“Vai trò của báo chí trong truyền thông chính sách phải giúp chính sách đến đúng người, đúng nhu cầu và đúng cách thức hiện”, Ths Hoàng Thị Bích Hạnh nhấn mạnh.