Thiên tai phức tạp: Nắng nóng kéo dài, nguy cơ thiếu nước gia tăng

Cán bộ, chiến sĩ Đồn Biên phòng Tam Hợp, Bộ đội Biên phòng tỉnh Nghệ An hỗ trợ người dân lợp lại mái nhà bị hư hỏng do dông lốc, mưa đá. Ảnh: Hải Thượng

Hơn 3.000 ngôi nhà bị hư hỏng do dông lốc, mưa đá

Theo thông tin từ Cục Quản lý đê điều và Phòng, chống thiên tai, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, các trận mưa dông kèm lốc, sét, mưa đá xảy ra trong những ngày vừa qua đã gây thiệt hại tại nhiều tỉnh, thành phố bao gồm Điện Biên, Lai Châu, Cao Bằng, Lào Cai, Tuyên Quang, Phú Thọ, Thái Nguyên, Hà Nội, Hà Tĩnh, Nghệ An, Quảng Trị và Đồng Nai.

Thống kê ban đầu cho thấy có 12 người bị thương, trong đó, Thái Nguyên có 5 người, Tuyên Quang có 7 người. Ngoài thiệt hại về người, mưa đá, dông lốc cũng làm hàng nghìn ngôi nhà bị hư hỏng, tốc mái. Cụ thể, có hơn 3.100 nhà bị thiệt hại, nhiều nhất là tỉnh Thái Nguyên với 1.382 nhà, tiếp đó là Nghệ An với 953 nhà, Phú Thọ với 376 nhà, Tuyên Quang với 159 nhà, Lào Cai với 102 nhà, Hà Tĩnh với 48 nhà...

Sản xuất nông nghiệp cũng bị ảnh hưởng bởi mưa đá, dông lốc. Ghi nhận tại các địa phương, hơn 15.000ha lúa, hoa màu bị thiệt hại, nhiều nhất là tỉnh Nghệ An với hơn 7.500ha, đứng thứ hai là tỉnh Hà Tĩnh với 5.827ha, tiếp đến là Điện Biên với 771ha, Thái Nguyên với 764ha, Tuyên Quang với 342ha... Ngoài ra, mưa đá, dông lốc còn làm 25 trường học bị tốc mái, 12 nhà văn hóa bị hư hỏng, tốc mái; 103 cột điện bị gãy, đổ; 1 tàu cá ở Quảng Trị bị chìm. Công ty Cổ phần Mía đường Sông Lam, tỉnh Nghệ An bị thiệt hại nặng khi sét đánh trúng bể chứa mật, làm 2.000 tấn mật tràn ra ngoài.

Được biết, ngay sau khi thiên tai xảy ra, các đơn vị quân đội, trong đó có Bộ đội Biên phòng, đã huy động hàng trăm lượt bộ đội, dân quân phối hợp với chính quyền các địa phương hỗ trợ người dân dọn dẹp vệ sinh, sửa chữa nhà cửa, khắc phục hậu quả thiên tai, sớm ổn định đời sống.

Trước diễn biến thời tiết cực đoan, cơ quan chức năng khuyến cáo người dân cần chủ động thực hiện các biện pháp phòng tránh dông lốc, sét và mưa đá, đồng thời theo dõi chặt chẽ các bản tin dự báo thời tiết để kịp thời ứng phó, hạn chế thiệt hại về người và tài sản.

Cảnh báo khô hạn, thiếu nước trong năm 2026

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, dữ liệu quan trắc và các mô hình dự báo khí hậu cho thấy hệ thống ENSO đang chuyển pha từ trạng thái La Nina sang trung tính và có khả năng cao chuyển sang El Nino trong khoảng thời gian từ tháng 6 đến tháng 8/2026, với xác suất từ 80-90%. Sau đó, El Nino tiếp tục phát triển và có khả năng đạt cường độ từ trung bình đến mạnh vào cuối năm 2026; trong đó, không loại trừ khả năng xuất hiện El Nino rất mạnh, với xác suất khoảng 20-25%, trong giai đoạn từ tháng 10 đến tháng 12/2026 và có thể kéo dài sang năm 2027.

Nắng nóng gay gắt có khả năng gây khô hạn, thiếu nước, gia tăng nguy cơ cháy rừng ở nhiều địa phương. Ảnh: Ngọc Hòa

Thực tế, tại Việt Nam, các điều kiện khô nóng đã xuất hiện sớm từ đầu năm 2026, nắng nóng gia tăng sớm hơn trung bình nhiều năm. Lượng mưa từ đầu năm đến giữa tháng 4 thiếu hụt phổ biến từ 10-40% so với trung bình nhiều năm trên phạm vi cả nước; dòng chảy và mực nước tại nhiều lưu vực sông xuống mức thấp nhất trong chuỗi quan trắc cùng kỳ. Đáng lưu ý, trong tháng 2/2026, tổng lượng mưa tại các khu vực trên phạm vi cả nước phổ biến ở mức cao hơn so với trung bình nhiều năm từ 40-100%, có nơi cao hơn 100%, ngoại trừ một số nơi có tổng lượng mưa thấp hơn từ 10-30%. Riêng các tỉnh, thành phố Lai Châu, Điện Biên, Quảng Ninh, Hải Phòng và một số nơi ở khu vực Nam Bộ, tổng lượng mưa thiếu hụt từ 40-100%. Sự phân hóa lượng mưa này, cùng với tình trạng suy giảm dòng chảy, là dấu hiệu cảnh báo sớm về nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ngay từ đầu mùa.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, trong thời gian tới, nếu El Nino hình thành theo kịch bản dự báo, nhiệt độ trung bình trên cả nước có xu hướng cao hơn bình thường, số ngày nắng nóng gia tăng, cường độ gay gắt hơn năm 2025. Lượng mưa có khả năng thiếu hụt ngay trong các tháng mùa khô năm 2026, đặc biệt là giai đoạn từ cuối năm 2026 đến đầu năm 2027, với mức giảm phổ biến 25-50%. Đồng thời, mùa mưa có khả năng kết thúc sớm.

Nguồn nước trên các lưu vực sông có khả năng tiếp tục suy giảm. Trên hệ thống sông Đà, tổng lượng dòng chảy từ tháng 5/2026 đến tháng 7/2026 có khả năng thiếu hụt từ 10-25% so với trung bình nhiều năm. Nguy cơ thiếu hụt nguồn nước ở mức cao do lượng dòng chảy từ ngoài lãnh thổ giảm, kết hợp với thiếu hụt mưa trong nước, tiềm ẩn rủi ro ảnh hưởng đến cấp nước hạ du và an ninh năng lượng.

Cơ quan khí tượng, thủy văn cũng dự báo, ngoài sông Đà, lượng dòng chảy trên nhiều con sông có khả năng thiếu hụt so với trung bình nhiều năm từ 10-50%. Nguy cơ xảy ra hạn hán, thiếu nước cục bộ có thể xuất hiện ở những nơi ngoài vùng cấp nước của các công trình thủy lợi tại các tỉnh Gia Lai, Đắk Lắk, Khánh Hòa, Lâm Đồng từ tháng 6 đến tháng 8/2026. Nguy cơ cao xảy ra hạn hán và xâm nhập mặn, đặc biệt ở khu vực Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và đồng bằng sông Cửu Long trong mùa khô 2026-2027; đồng thời, tình trạng thiếu nước có thể xảy ra trên phạm vi rộng trong những tháng đầu năm 2027.

Đáng lưu ý, trong các kỳ El Nino, mặc dù tổng lượng mưa giảm, vẫn có thể xuất hiện các đợt mưa lớn cục bộ, mưa cực đoan trong thời gian ngắn, gây lũ quét, sạt lở đất, ngập úng đô thị. Hoạt động bão và áp thấp nhiệt đới trên Biển Đông có xu hướng ít hơn trung bình nhiều năm, song cần đề phòng các cơn bão mạnh, có quỹ đạo phức tạp, khó dự báo và gây tác động lớn trong thời gian ngắn.