Thiêng liêng 3 chữ 'Tết sum vầy'

Dù đi đâu, làm gì, đến tết Nguyên đán mỗi người Việt đều trở về gia đình, về với quê hương.

Tết là về nhà

Mỗi năm, khi những ngày cuối tháng Chạp (từ Tết ông Công, ông Táo trở đi), hàng triệu người từ Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đồng Nai... và mọi vùng đô thị lớn, nhỏ đồng loạt thu xếp hành lý, mua vé xe, vé tàu, vé máy bay để trở về.

Những chuyến xe khách, tàu hỏa được đặt kín chỗ từ cả tháng trước. Ga tàu, sân bay đông như trẩy hội. Đường phố ùn tắc hàng cây số. Vậy mà không ai phàn nàn. Nói đúng hơn, dù có phàn nàn, cũng vẫn trở về!

Bởi Tết của người Việt, trước hết và trên hết là về nhà!

Tết Nguyên đán là ngày Tết quan trọng, thiêng liêng nhất với mỗi người dân Việt Nam khi gắn với thời khắc chuyển giao năm cũ và năm mới. Ảnh: Khánh Ngọc

Về quê ăn Tết đã là một phần nét đẹp văn hóa đã được hun đúc qua hàng nghìn năm lịch sử. Người Việt dù sống ở thành thị hay nông thôn, dù làm công việc gì, dù định cư trong nước hay ở tận trời Tây đều mang trong mình một sợi dây vô hình nối về quê hương, về mái nhà, về gia đình. Mỗi dịp Tết đến, Xuân về, sợi dây vô hình ấy như “rung” lên, kéo chúng ta trở lại!

Nếu nhìn vẻ bên ngoài, ăn Tết có thể chỉ là một kỳ nghỉ dài với bánh chưng, giò lụa, hoa đào, hoa mai, lì xì và pháo hoa. Nhưng với người Việt, Tết Nguyên đán còn mang một giá trị tinh thần rất lớn, sâu xa và thiêng liêng. Đó là dịp để cả gia đình, từ người già đến trẻ nhỏ, từ con cháu đi xa đến người thân ở quê, cùng sum vầy bên nhau dưới một mái nhà.

Bữa cơm tất niên chính là đỉnh điểm của sự sum vầy ấy. Không cần phải cao sang, không cần mâm cao cỗ đầy, chỉ với bánh chưng xanh, dưa hành... và điều quan trọng nhất là đông đủ cháu, con hội tụ trong không gian gia đình. Khi ông bà ngồi ở vị trí trung tâm, con cháu quây quần, tiếng cười tiếng nói xen lẫn khói bếp ấm áp, ly rượu được quê nâng lên, thế là Tết!

Ý nghĩa của bữa cơm tất niên nằm ở khoảng không gian thiêng liêng mà nó tạo ra. Ấy là lúc ông bà nhắc lại những câu chuyện năm cũ, về làng quê, hàng xóm, láng giềng; là lúc con cháu trưởng thành kể về hành trình của mình... Để rồi, những đứa trẻ ngồi nghe, dù chưa hiểu hết, vẫn lặng lẽ thấm vào ký ức một điều gì đó vô hình nhưng đầy ý nghĩa, sẽ theo chúng suốt cuộc đời.

Sợi dây liên kết thế hệ

Ngày nay, chúng ta đang sống cuộc sống với sự phát triển vượt trội của khoa học, công nghệ, khoảng cách địa lý gần như không còn là rào cản. Một cuộc gọi video có thể nối hai đầu đất nước, thậm chí nửa vòng trái đất chỉ trong vài giây. Tin nhắn (video, hình ảnh...) gửi đi sẽ nhận được ngay lập tức. Nhưng có một thứ mà không gian mạng không bao giờ truyền tải được. Đó là hơi ấm của bàn tay ông bà khi xoa đầu đứa cháu nhỏ, là mùi khói bếp quen thuộc trong gian bếp cũ, là cái siết tay lặng lẽ của bố mẹ khi con cái trở về sau một năm bôn ba.

Mỗi mùa Tết là một lần lịch sử gia đình được kể lại, là khi các em bé được nghe ông kể về những ngày gian khó, được nghe bà hát những điệu hát chèo, được mẹ dạy cách nấu món ăn truyền thống. Ảnh minh họa

Tết sum vầy chính là câu trả lời mà người Việt đã tìm ra từ ngàn đời nay cho câu hỏi: Làm thế nào để gắn kết con người với nhau, qua nhiều thế hệ, qua những thay đổi của cuộc đời.

Câu trả lời chính là ở sự hiện diện! Ở việc cùng ngồi gói bánh chưng suốt đêm 30. Ở cảnh ông nội dạy cháu các trò chơi truyền thống. Ở tiếng bà nội kể chuyện Tết xưa. Những khoảnh khắc bình dị ấy, từ năm này sang năm khác, dần trở thành ký ức tập thể. Ký ức ấy kết nối ba, bốn thậm chí năm thế hệ trong một gia đình thành một thể thống nhất, liên kết bền chặt.

Có một câu hỏi được đặt ra trong những năm gần đây: Giới trẻ hiện đại có còn trân trọng Tết cổ truyền hay không? Khi công việc bận rộn, khi nhiều người chọn đi du lịch thay vì về quê, khi nhịp sống thay đổi từng ngày, liệu tết Nguyên đán có còn sum vầy và giữ được vị trí thiêng liêng?

Câu trả lời là vẫn có, dù hình thức có đổi thay.

Thế hệ trẻ hôm nay vẫn về quê ăn Tết. Với phương tiện đi lại dồi dào, hạ tầng giao thông thuận lợi, việc di chuyển chúc Tết ngắn lại. Với kỳ nghỉ dài, nhiều gia đình về quê ăn Tết và sau đó đi du lịch. Họ vẫn dành trọn ngày 30 và mùng 1 cho gia đình, bố mẹ, người thân, vẫn dâng hương trên bàn thờ tổ tiên, vẫn lì xì cho các em nhỏ. Phương thức có chút thay đổi nhưng bản chất vẫn là sự trở về, sự kết nối, sự tiếp nối. Đây chính là điều kỳ diệu của tết Nguyên đán.

Tôi nhớ đã đọc ở đâu đó rằng, một dân tộc muốn trường tồn, phải biết cách truyền ký ức từ thế hệ này sang thế hệ khác. Có lẽ, Tết chính là “cơ chế” trao truyền ký ức hiệu quả nhất mà người Việt có và duy trì được.

Mỗi mùa Tết là một lần lịch sử gia đình được kể lại, là khi các em bé được nghe ông kể về tuổi thơ gian khổ, được nghe bà hát những điệu hát chèo, được mẹ dạy cách nấu món ăn truyền thống. Những điều tưởng chừng bình dị ấy lại là sợi chỉ vàng nối liền quá khứ với hiện tại, nối thế hệ đi trước với thế hệ đi sau.

Dù thế giới có thay đổi thế nào, người Việt vẫn trở về mỗi dịp Tết. Không phải vì nghĩa vụ, không chỉ vì phong tục, mà vì trong sâu thẳm, ai cũng hiểu rằng, nếu không trở về, sợi dây ký ức kia sẽ yếu dần và đến lúc đứt gãy.

Tết sum vầy, ngẫm cho cùng là dịp đoàn tụ để mỗi người Việt tìm lại chính mình, để trở về với phiên bản thuần khiết, bình dị và yêu thương nhất trước khi bước vào một năm mới đầy thử thách.

Hiền Linh Anh