Thiết lập cơ chế kiểm soát chặt chẽ để ngừa tiêu cực trong hoạt động lấy, ghép bộ phận cơ thể người

Quy định đầy đủ, chặt chẽ

Phát biểu tại phiên họp, đại biểu Phạm Kiều Anh Thơ (đoàn TP Cần Thơ) và nhiều đại biểu khác bày tỏ thống nhất với sự cần thiết sửa đổi Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác sau 20 năm thi hành, đồng thời đánh giá cao Báo cáo thẩm tra của Ủy ban Văn hóa và Xã hội.

Dẫn báo cáo của Chính phủ cho biết, đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người, trong đó 91,4% từ người hiến sống, còn nguồn hiến từ người chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%, đại biểu Phạm Kiều Anh Thơ cho rằng thực tế này cho thấy cần có những quy định phù hợp nhằm mở rộng nguồn hiến sau khi chết, giảm gánh nặng cho người hiến sống; đồng thời bảo đảm an toàn, minh bạch và nhân văn.

Để góp phần hoàn thiện dự thảo Luật, bảo đảm các quy định vừa chặt chẽ về chuyên môn, vừa khả thi trong thực tiễn, về quy định về xác định chết não, chết tuần hoàn, đánh giá đây là một trong những nội dung quan trọng nhất của dự thảo Luật, đại biểu chỉ ra, xác định chết não, chết tuần hoàn là điều kiện tiên quyết để tiến hành lấy mô, bộ phận cơ thể.

“Một sai sót ở khâu này là không thể khắc phục, và chỉ cần một trường hợp sai sót cũng đủ làm lung lay niềm tin của xã hội đối với toàn bộ hoạt động hiến, ghép. Vì vậy, tiêu chuẩn chuyên môn cần được cập nhật thường xuyên thì giao Bộ trưởng Bộ Y tế quy định là hợp lý; còn thành phần Hội đồng là bảo đảm pháp lý cho tính chính xác, khách quan và y đức của kết luận nên cần được Luật quy định đầy đủ, chặt chẽ”, đại biểu nói.

Đáp ứng yêu cầu này, đại biểu đề nghị giữ quy định “bác sỹ thần kinh hoặc phẫu thuật thần kinh” trong thành phần Hội đồng xác định chết não và Hội đồng xác định chết tuần hoàn thay vì quy định “bác sỹ thần kinh” như tại dự thảo Luật. Bởi, ở nhiều bệnh viện tỉnh, người bệnh chấn thương sọ não chủ yếu do bác sĩ phẫu thuật thần kinh điều trị. Để không kéo dài thời gian, đại biểu đề nghị Bộ Y tế quy định cơ chế Hội đồng thường trực tại các cơ sở được phép thực hiện.

Cùng với đó, đại biểu đề nghị bổ sung bác sĩ chuyên khoa Nhi vào Hội đồng khi người dự kiến hiến là trẻ em.

“Trẻ em có những đặc điểm riêng về giải phẫu, sinh lý, phát triển thể chất và tâm thần vận động theo từng lứa tuổi, nhất là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Vì vậy, việc đánh giá và thời gian theo dõi cần có những yêu cầu riêng, phù hợp với từng giai đoạn phát triển của trẻ”, đại biểu nói.

Cùng với đó, đại biểu cũng đề nghị quy định thành viên Hội đồng phải hoàn thành khóa bồi dưỡng chuyên sâu về xác định chết não, chết tuần hoàn và hiến, ghép mô, bộ phận cơ thể người, và được cấp chứng chỉ.

Bởi theo đại biểu, đây là kỹ thuật thuộc chuyên khoa sâu, đòi hỏi độ chính xác rất cao và gắn liền với y đức. Có đào tạo bài bản, có chứng chỉ thì kết luận của Hội đồng mới bảo đảm chuẩn mực, và người dân mới thực sự yên tâm.

Kiểm soát chặt chẽ việc hiến bộ phận cơ thể ở người sống

Tham gia thảo luận tại Tổ, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng đánh giá, đây là luật rất chuyên sâu về chuyên môn.

Nhấn mạnh về cơ chế kiểm soát đối với việc hiến bộ phận cơ thể ở người sống, Bộ trưởng cho biết, hiện nay, vấn đề này được kiểm soát rất chặt. Theo quy định của luật hiện hành, mọi trường hợp hiến bộ phận cơ thể ở người sống đều phải có sự kiểm soát, có ý kiến tư vấn của Hội đồng do cơ sở y tế tiến hành lấy, ghép bộ phận cơ thể thành lập để tư vấn, đánh giá các thông tin có liên quan trước khi mà thực hiện để đảm bảo mục đích nhân đạo, phòng, chống tiêu cực, lạm dụng, ngăn ngừa hành vi mua, bán bộ phận cơ thể người vì mục đích thương mại.

Dẫn số liệu về thực trạng về hiến bộ phận cơ thể người Việt Nam được nêu trong tờ trình dự án Luật, Bộ trưởng cho biết, hiện nay, việc ghép tạng từ người hiến đang còn sống chiếm tỷ lệ trên 91%, còn nguồn hiến từ người chết não chỉ khoảng 8,6%, rất nhỏ. Do đó, cần cơ chế kiểm soát chặt chẽ đối với việc lấy bộ phận cơ thể, hiến bộ phận cơ thể, sử dụng bộ phận cơ thể từ người sống để đảm bảo việc này không bị biến tướng.

Nhằm cắt giảm thủ tục hành chính, giảm phiền hà, giảm thời gian, dự thảo Luật quy định theo hướng kiểm soát chặt đối với nguồn hiến là người ngoài gia đình. Nhấn mạnh đây là vấn đề rất quan trọng, Bộ trưởng đề nghị tiếp tục đánh giá kỹ để cân nhắc thêm và gợi mở quy định theo hướng vẫn giữ cơ chế kiểm soát cần thiết, đồng thời đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin vào trong lĩnh vực này.

Liên quan đến quy định về các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác chỉ cho phép thực hiện việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người vì mục đích nhân đạo và cấm thực hiện việc này vào mục đích thương mại. Tuy nhiên, Luật Dược cho phép việc sử dụng mô máu để sản xuất tế bào gốc, huyết tương.

Dự thảo Luật quy định việc hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác không nhằm mục đích thương mại trừ một số trường hợp, trong đó có việc sản xuất, bảo quản và cung ứng tế bào (bao gồm tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu, các loại tế bào khác và sản phẩm từ tế bào), huyết tương để chữa bệnh và nghiên cứu khoa học.

Cho rằng khi đã cho phép và có quy định rõ ràng về một số hoạt động vì mục đích thương mại thì phải kèm theo một cơ chế kiểm soát, Bộ trưởng đề nghị quy định tại Luật này hoặc tại Luật Dược để thiết lập cơ chế kiểm soát đối với một số trường hợp cho phép lấy và sử dụng mô để sản xuất một số sản phẩm thương mại nhằm tránh lạm dụng.

Về quy định về việc xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người, nhấn mạnh đây là một vấn đề rất quan trọng, nếu không quy định chặt chẽ có nguy cơ bị lạm dụng, Bộ trưởng đề nghị cân nhắc, hoàn thiện thêm về tiêu chí “người chờ ghép thuộc cơ sở đã phát hiện, vận động, hồi sức duy trì người hiến” được nêu tại dự thảo Luật.

Trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu xây dựng hệ thống thông tin, triển khai thuật toán, ứng dụng trí tuệ nhân tạo, ứng dụng các công nghệ số trong việc xác định thứ tự ưu tiên để bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan giảm can thiệp chủ quan của con người.