Thiếu vốn, doanh nghiệp Việt khó tham gia sâu chuỗi cung ứng toàn cầu
Nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã làm chủ công nghệ, tiếp cận được thị trường xuất khẩu nhưng vẫn khó mở rộng sản xuất do thiếu vốn. Áp lực đáp ứng các tiêu chuẩn về môi trường, truy xuất nguồn gốc và quản trị từ nhà mua hàng quốc tế càng khiến nhu cầu vốn trở nên cấp thiết, nếu doanh nghiệp muốn tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
Có cơ hội thị trường nhưng thiếu nguồn lực thực hiện
Một đơn hàng xuất khẩu có thể mở ra cơ hội tăng trưởng, nhưng cũng đặt doanh nghiệp trước áp lực tài chính không nhỏ. Chi phí nguyên liệu, nhân công, kiểm nghiệm quốc tế phải được ứng trước, trong khi thời gian thanh toán của khách hàng có thể kéo dài từ 60 đến 90 ngày. Với những doanh nghiệp quy mô nhỏ, khoảng trống dòng tiền này có thể cản trở cả quá trình mở rộng sản xuất.
Đây là khó khăn được ông Trịnh Công Qui, Nhà sáng lập kiêm CEO Công ty cổ phần Giải pháp BioWraps, nêu ra tại Diễn đàn Đầu tư Tác động “Mở khóa Thương mại và Chuỗi Cung ứng” ngày 18/11. Theo ông, giai đoạn 2024 - 2026, nhiều doanh nghiệp công nghệ xanh tại Việt Nam đã làm chủ công nghệ sản xuất vật liệu thân thiện với môi trường, bước đầu tiếp cận thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, để mở rộng quy mô, doanh nghiệp vẫn vướng ba vấn đề: thiếu vốn dài hạn để tăng công suất, hạn chế năng lực quản trị tài chính khi chuẩn hóa hồ sơ thẩm định và chi phí gia nhập thị trường quốc tế cao.
Như vậy, cơ hội thị trường và khả năng đáp ứng đơn hàng không phải lúc nào cũng song hành. Doanh nghiệp có sản phẩm, có công nghệ nhưng vẫn khó tăng sản lượng nếu không đủ nguồn lực tài chính để đầu tư nhà xưởng, thiết bị và duy trì dòng tiền trong suốt chu kỳ sản xuất.
Áp lực tài chính còn gia tăng khi các nhà đầu tư và nhà mua hàng quốc tế ngày càng chú trọng những yêu cầu về tính bền vững, khả năng truy xuất nguồn gốc, hoạt động kinh doanh có trách nhiệm và các tiêu chuẩn về môi trường, xã hội, quản trị (ESG). Đây không chỉ là những điều kiện để thu hút đầu tư mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của doanh nghiệp.
Theo ông Jim Nickel, Đại sứ Canada tại Việt Nam, khoảng trống tài chính đối với các doanh nghiệp siêu nhỏ, nhỏ và vừa tại Việt Nam ước tính khoảng 24 tỷ USD mỗi năm. Nguồn lực công không thể đáp ứng đầy đủ nhu cầu vốn này; do đó, hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) có thể đóng vai trò xúc tác để huy động vốn đầu tư, chuyên môn và các quan hệ đối tác phục vụ tăng trưởng bền vững.
Trong khi đó, ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX) cho rằng, chi phí tuân thủ các tiêu chuẩn đang dồn về phía nhà sản xuất và nhà cung ứng trong nước. Doanh nghiệp không chỉ phải đầu tư cho sản xuất mà còn phải dành nguồn lực để đáp ứng các yêu cầu về môi trường, xã hội và quản trị. Nếu phải tự gánh toàn bộ chi phí chuyển đổi trong khi khả năng tiếp cận nguồn vốn phù hợp còn hạn chế, việc đáp ứng yêu cầu của bên mua sẽ trở thành rào cản lớn.

Doanh nghiệp đẩy mạnh cải tiến quy trình sản xuất hàng điện tử xuất khẩu. Ảnh:Lê Toàn
Vốn phải đi cùng đơn hàng và năng lực cung ứng
Ông Jack Nguyễn, Tổng Giám đốc Ascentium Vietnam cho biết, tiêu chí lựa chọn của các thương hiệu quốc tế hiện đã vượt ra ngoài giá cả, chất lượng và tiến độ giao hàng. Đối tác được lựa chọn còn phải có năng lực vận hành ổn định, hệ thống dữ liệu minh bạch phục vụ kiểm tra, đánh giá, khả năng đo lường tác động ESG và tư duy hợp tác cùng phát triển.
Theo ông Jack Nguyễn, trong 6 tháng đầu, doanh nghiệp cần rà soát việc tuân thủ và hoàn thiện hồ sơ, chứng từ cơ bản. Giai đoạn 6 - 18 tháng tiếp theo tập trung theo đuổi các chứng nhận quốc tế, đo lường ESG và đầu tư truy xuất nguồn gốc số. Xa hơn, trong 18 - 36 tháng, doanh nghiệp cần hướng tới thiết lập quan hệ đối tác nhiều năm, gắn đầu tư công suất với nhu cầu thực tế của nhà mua hàng toàn cầu.
Để hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các yêu cầu này, ông Robert Kraybill, Giám đốc Đầu tư, Quỹ Đầu tư Tác động Impact Investment Exchange (IIX) đề xuất, kết hợp nhiều công cụ như tài chính hỗn hợp giữa vốn thương mại và vốn ưu đãi, bảo lãnh tín dụng chia sẻ rủi ro, tài trợ theo đơn đặt hàng và hỗ trợ kỹ thuật xuyên suốt bốn giai đoạn, từ xây dựng năng lực đến mở rộng quy mô. Theo ông, mô hình Dự án Sẵn sàng cho đầu tư tác động tại Việt Nam (IIRV) đã góp phần huy động khoảng 12,75 triệu USD vốn tư nhân cho các doanh nghiệp tham gia.
Ở góc độ doanh nghiệp, ông Trịnh Công Qui, Nhà sáng lập kiêm CEO Công ty cổ phần Giải pháp BioWraps cho rằng, việc chuẩn bị năng lực gọi vốn cần gắn chặt với các cam kết thu mua dài hạn và giải pháp tài trợ theo đơn đặt hàng. Đây là yếu tố quan trọng để doanh nghiệp không chỉ tiếp cận được nhà đầu tư mà còn có nguồn lực duy trì sản xuất, đáp ứng tiến độ giao hàng và chuyển cơ hội kết nối thành hợp đồng thương mại thực tế.
Ở cấp độ địa phương, TP. Hồ Chí Minh cũng đang thúc đẩy kết nối nguồn lực tài chính với doanh nghiệp thông qua các chương trình hợp tác quốc tế. Ông Nguyễn Lộc Hà, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hồ Chí Minh cho biết, thành phố đang tập trung nâng cao chất lượng tăng trưởng theo hướng kinh tế xanh, kinh tế số và kinh tế tuần hoàn; trong đó, đầu tư tác động là kênh huy động nguồn lực bổ trợ, kết nối tài chính với các giá trị tích cực cho xã hội và môi trường.
Theo ông Nguyễn Lộc Hà, doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần đổi mới công nghệ, cải tiến sản xuất và nâng cao năng lực quản trị trước những yêu cầu về giảm phát thải, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn sản xuất. Thành phố mong muốn các quỹ đầu tư, tổ chức tài chính làm rõ tiêu chí lựa chọn, điều kiện tiếp nhận vốn; đồng thời kết nối nguồn vốn với hoạt động sản xuất, mở rộng đơn hàng và hợp tác thương mại cụ thể.
Đến tháng 11/2026, Dự án IIRV đã hỗ trợ khoảng 250 doanh nghiệp Việt Nam, trong đó có 77 doanh nghiệp tại TP. Hồ Chí Minh thuộc các lĩnh vực nông nghiệp, công nghệ, công nghiệp nhẹ, giáo dục, y tế, du lịch và môi trường./.

