Kinh nghiệm của nước Anh: Để chuyển đổi số không bỏ lại người yếu thế
Số hóa đã thay đổi gần như toàn bộ cách người dân Anh giao dịch với ngân hàng: với phần lớn nhu cầu hằng ngày, chỉ vài thao tác trên điện thoại là đủ.
Theo phóng viên TTXVN tại London, số hóa đã thay đổi gần như toàn bộ cách người dân Anh giao dịch với ngân hàng: với phần lớn nhu cầu hằng ngày, chỉ vài thao tác trên điện thoại là đủ. Nhưng chính sự tiện lợi ấy lại đang bỏ lại phía sau một bộ phận không nhỏ - những người mà một quầy giao dịch có nhân viên ngồi phía sau vẫn là chỗ dựa không thể thay thế. Ngày 16/11/2026, Chính phủ Anh quyết định không để khoảng cách đó tự nới rộng: cam kết ban hành luật để bảo vệ dịch vụ ngân hàng trực tiếp.

Số hóa đã thay đổi gần như toàn bộ cách người dân Anh giao dịch với ngân hàng. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh
Đó không phải một nhóm thiểu số bên lề. Hơn 3 triệu người ở Anh hiện thường xuyên dựa vào giao dịch ngân hàng trực tiếp, và nếu tính cả những người dùng không thường xuyên, con số vượt 4 triệu. Phần đông trong số họ là người cao tuổi, người khuyết tật, người bệnh hoặc ít thạo công nghệ. Với họ, được trực tiếp trao đổi với nhân viên ngân hàng là nhu cầu, chứ không phải sở thích. Một khảo sát của Cơ quan Quản lý Tài chính (FCA) năm 2024 cho thấy 17% người trưởng thành gặp khó khăn khi tới một chi nhánh ngân hàng, hiệp hội tương hỗ hoặc hợp tác xã tín dụng bằng phương tiện đi lại thường ngày.
Việc mạng lưới chi nhánh co lại bắt nguồn từ một thay đổi trong thói quen của chính khách hàng: họ đang rời quầy giao dịch để chuyển sang điện thoại. Trong 12 tháng tính đến năm 2024, 75% chủ tài khoản giao dịch hằng ngày đã dùng ứng dụng ngân hàng di động; và khi dòng người tới quầy thưa dần, khoảng 15.000 chi nhánh đã đóng cửa kể từ thập niên 1980. Bài toán đặt ra cho nhà quản lý vì thế rất rõ: khi số đông đã rời quầy, làm sao để thiểu số còn ở lại không bị đẩy ra ngoài lề.
Câu trả lời của Chính phủ Anh là luật hóa. Theo khuyến nghị được chấp thuận, cần “sớm ban hành luật để thiết lập một nghĩa vụ về khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng” đối với các ngân hàng được chỉ định, đồng thời mở rộng thẩm quyền và quyền hạn của Cơ quan Quản lý Tài chính nhằm bảo đảm việc cung ứng hợp lý các dịch vụ ngân hàng trực tiếp thiết yếu. Bản đánh giá do ông Richard Lloyd, cựu Giám đốc điều hành tổ chức bảo vệ người tiêu dùng Which?, chủ trì đã tập hợp hơn 18.000 ý kiến phản hồi - một khối bằng chứng đủ dày để biến những lo ngại rải rác thành căn cứ cho một đạo luật.
Điểm tinh tế của cách tiếp cận là nó không cứng nhắc. Quy định mới không buộc mọi chi nhánh phải tiếp tục mở cửa; ngân hàng có thể đáp ứng nghĩa vụ bằng chính chi nhánh của mình, hoặc thông qua các trung tâm ngân hàng dùng chung (banking hubs) - nơi nhiều ngân hàng cùng hiện diện trong một không gian. Đến nay, Vương quốc Anh đã có 250 trung tâm như vậy, trong lộ trình hướng tới 350 trung tâm trên cả nước.
Bà Lucy Rigby, một quan chức thuộc Bộ Tài chính, phụ trách lĩnh vực dịch vụ tài chính nói: “Hàng triệu người giờ đây dựa vào ngân hàng số, nhưng với những người dân và doanh nghiệp cần đến dịch vụ trực tiếp, việc được trò chuyện mặt đối mặt với một con người thực sự có ý nghĩa. Chúng tôi sẽ hành động để bảo vệ khả năng tiếp cận mà họ cần”. Bà cũng nhấn mạnh khuôn khổ mới phải linh hoạt: “Cả nhu cầu của con người lẫn công nghệ đều đang thay đổi nhanh chóng, và điều cốt yếu là khuôn khổ mới phải nhanh nhạy, dễ thích ứng”.
Dù vậy, những mảnh ghép quan trọng nhất vẫn còn ở phía trước. Bản đánh giá khuyến nghị Bộ Tài chính xác lập rõ chính sách về khả năng tiếp cận dịch vụ ngân hàng cho người dân và doanh nghiệp nhỏ; còn việc ngân hàng nào thuộc diện “được chỉ định” và mức dịch vụ tối thiểu được định nghĩa ra sao sẽ phải được làm rõ trong quá trình soạn luật.
Câu chuyện ở nước Anh chạm tới một bài toán mà mọi nền kinh tế đang số hóa đều phải trả lời: làm sao để sự tiện lợi của công nghệ không trở thành rào cản đối với những người yếu thế nhất. Đặt dịch vụ ngân hàng trực tiếp vào khuôn khổ pháp lý, thay vì phó mặc cho quyết định thương mại thuần túy, là một lựa chọn nghiêng về phía nhóm người dễ bị bỏ lại, mà vẫn giữ đủ dư địa linh hoạt để thích ứng khi công nghệ và nhu cầu đổi thay.

