Thổ Nhĩ Kỳ siết chặt cấm vận thương mại với Israel

Một tàu container trên eo biển Bosphorus ở Istanbul. (Nguồn: Bloomberg)

Thổ Nhĩ Kỳ đã dừng cấp chứng nhận Eur-Med, loại “giấy tờ ưu đãi” cho phép hàng hóa Israel được miễn thuế quan khi nhập khẩu qua châu Âu, trong động thái mới nhất nhằm tăng cường lệnh cấm vận thương mại đối với Israel được áp đặt từ tháng 5/2024.

Theo hai nguồn tin am hiểu vấn đề trao đổi với báo Globes, từ tuần trước phía Thổ Nhĩ Kỳ đã ngừng phát hành các chứng nhận này cho Israel.

Eur-Med là chứng từ nằm trong khuôn khổ hiệp định thương mại đa phương giữa Liên minh châu Âu (EU) và các nước khu vực Địa Trung Hải, cho phép hàng hóa được miễn thuế khi xuất trình giấy chứng nhận hợp lệ.

Theo cơ chế này, một sản phẩm có thể được sản xuất qua nhiều công đoạn tại các quốc gia thành viên mà vẫn giữ nguyên quy chế xuất xứ, từ đó được hưởng miễn giảm thuế tại thị trường đích. Israel đã ký tham gia hiệp định khu vực Eur-Med từ tháng 10/2013.

Trong thực tế, khi lệnh cấm vận khiến hàng hóa không thể xuất thẳng từ Thổ Nhĩ Kỳ sang Israel, doanh nghiệp có thể đưa hàng - chẳng hạn ôtô sản xuất tại Thổ Nhĩ Kỳ - sang châu Âu trước, sau đó tái xuất sang Israel và vẫn được miễn thuế nếu có chứng nhận Eur-Med hợp lệ.

Việc Thổ Nhĩ Kỳ ngừng cấp chứng nhận này đồng nghĩa quy trình trên gần như không thể thực hiện, khiến chi phí nhập khẩu hàng Thổ Nhĩ Kỳ vào Israel tăng mạnh do phải chịu thuế quan đầy đủ.

Một biện pháp chống Israel là quyết định của Cơ quan Cảng biển Thổ Nhĩ Kỳ vào tháng 8 năm ngoái từ chối cho tàu của hãng vận tải biển ZIM cập cảng. Trong khi đó, các tập đoàn vận tải biển quốc tế như MSC và Maersk vẫn tiếp tục khai thác tuyến giữa hai nước.

Trên bình diện rộng hơn, Thổ Nhĩ Kỳ cấm tàu treo cờ Israel hoặc thuộc sở hữu của người Israel cập cảng nước này; đồng thời tàu treo cờ Thổ Nhĩ Kỳ cũng bị cấm cập cảng Israel.

Thổ Nhĩ Kỳ còn yêu cầu chủ tàu ký cam kết không có liên hệ với Israel và không vận chuyển hàng hóa, đặc biệt là hàng quân sự, tới nước này.

Trước khi lệnh cấm vận được áp dụng, Thổ Nhĩ Kỳ là nguồn cung lớn đối với nhiều mặt hàng của Israel. Một nghiên cứu của Hiệp hội Các nhà sản xuất Israel cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ từng là nguồn nhập khẩu lớn thứ năm của nước này.

Riêng trong lĩnh vực ximăng, Thổ Nhĩ Kỳ chiếm tới 71% tổng lượng ximăng Israel nhập khẩu trong năm 2023, năm trọn vẹn cuối cùng trước khi các hạn chế thương mại được triển khai, theo Cục Thống kê Trung ương Israel.

Đáng chú ý, tương tự lệnh cấm vận thương mại ban đầu, vốn chỉ được xác nhận chính thức vài giờ sau khi bị báo chí tiết lộ, động thái ngừng cấp chứng nhận Eur-Med lần này cũng được triển khai trên thực tế mà không có thông báo chính thức gửi tới khách hàng Israel hay các nhà cung cấp châu Âu.

Khác với các biện pháp trước, việc hạn chế Eur-Med có thể làm phát sinh vướng mắc giữa Thổ Nhĩ Kỳ và EU, bởi đây là hiệp định mang tính đa phương./.

(TTXVN/Vietnam+)