Thổ Nhĩ Kỳ tăng tốc phát triển năng lực tác chiến điện tử tầm xa

Từ giải pháp chuyển tiếp đến tự chủ phát triển

Theo trang military.people.com.cn, trong video do Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ công bố, “Thiên Tượng” xuất hiện với nhiều thiết bị đặc trưng của một nền tảng tác chiến điện tử. Ống đo tốc độ không khí lắp ở phần mũi cùng một số thiết bị thử nghiệm cho thấy máy bay vẫn đang trong giai đoạn bay thử, chưa hoàn tất quá trình định hình cấu hình và bàn giao.

Tháng 8-2018, Cơ quan Công nghiệp Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ ký với Tập đoàn Aselsan hợp đồng trị giá 900 triệu lira để triển khai dự án “Thiên Tượng”, gồm 4 máy bay tác chiến điện tử cùng cơ sở lập kế hoạch nhiệm vụ, nhà chứa chuyên dụng và hệ thống huấn luyện, bảo đảm. Năm 2019, những máy bay Bombardier Global 6000 đầu tiên được đưa tới cơ sở của Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Thổ Nhĩ Kỳ (TAI) tại Ankara để tiến hành cải tiến.

Theo kế hoạch ban đầu, nguyên mẫu đầu tiên dự kiến được bàn giao cho Không quân Thổ Nhĩ Kỳ năm 2023. Tuy nhiên, việc tích hợp thiết bị điện tử công suất lớn, xử lý vấn đề tương thích điện từ, thử nghiệm đủ điều kiện bay và hiệu chỉnh hệ thống nhiệm vụ khiến chương trình bị chậm tiến độ.

Đến nửa đầu năm 2026, nguyên mẫu mới nhiều lần được ghi nhận thực hiện các chuyến bay thử. Cơ quan Công nghiệp Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ từng đặt mục tiêu hoàn tất bàn giao 4 máy bay vào cuối năm 2026, song khả năng đạt mốc này còn phụ thuộc vào tiến độ thử nghiệm và hiệu chỉnh hệ thống.

Hình ảnh máy bay tác chiến điện tử Hava SOJ. Ảnh: Bộ Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ 

Nền tảng cho tác chiến điện tử tầm xa

Trang 81.cn phân tích, “Thiên Tượng” được phát triển trên cơ sở máy bay phản lực thương gia Bombardier Global 6000. Nền tảng này có tầm bay tối đa khoảng 6.000 hải lý, trần bay khoảng 51.000 feet (hơn 15.500m), khoang máy bay tương đối rộng, thuận lợi cho việc bố trí nhiều thiết bị điện tử. Máy bay sử dụng 2 động cơ Rolls-Royce BR710A2-20 và có thể hoạt động liên tục khoảng 8-11 giờ.

Theo định hướng của chương trình, “Thiên Tượng” thực hiện nhiệm vụ từ ngoài phạm vi phòng không đối phương, phát hiện và thu thập tín hiệu điện từ, gây nhiễu radar và thông tin liên lạc, hỗ trợ hoạt động của các lực lượng đường không.

Hệ thống tác chiến điện tử trên máy bay có khả năng phát hiện, nhận dạng, phân loại và xác định vị trí các nguồn phát xạ radar, thông tin liên lạc trên bộ, trên biển và trên không. Các cụm thiết bị ở đầu cánh được cho là phục vụ cảnh báo radar, trinh sát hỗ trợ điện tử và thu thập tình báo điện tử.

Về tấn công điện tử, máy bay được thiết kế để sử dụng các biện pháp gây nhiễu, trong đó có gây nhiễu tạp âm nhằm làm suy giảm khả năng phát hiện của radar và gây nhiễu đánh lừa bằng cách tạo tín hiệu giả.

Một chụp khí động học lớn dạng “xuồng” được bố trí dưới bụng máy bay. Bên trong có thể bố trí ăng-ten mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), hỗ trợ phát xạ định hướng và tác động đồng thời tới nhiều mục tiêu. Đây là chi tiết chưa được phía Thổ Nhĩ Kỳ công bố đầy đủ.

Về khả năng tự bảo vệ, “Thiên Tượng” dự kiến được trang bị hệ thống đối kháng hồng ngoại định hướng Miysis của Leonardo (Italy), nhằm đối phó với tên lửa dẫn đường hồng ngoại.

Khi đưa vào trang bị, máy bay dự kiến phối hợp với các hệ thống tác chiến điện tử mặt đất, máy bay cảnh báo sớm E-7T, tiêm kích F-16 và trong tương lai là tiêm kích KAAN của Thổ Nhĩ Kỳ. Hệ thống thông tin vệ tinh trên máy bay cũng cho phép trao đổi dữ liệu với sở chỉ huy và các nền tảng khác, phục vụ tác chiến hiệp đồng.

Ngoài nhiệm vụ thời chiến, “Thiên Tượng” còn có thể thực hiện trinh sát phổ điện từ, phục vụ xây dựng và cập nhật cơ sở dữ liệu tín hiệu điện từ.

Tham vọng xuất khẩu và những thách thức

Bên cạnh nhu cầu trang bị trong nước, Thổ Nhĩ Kỳ cũng tính tới khả năng đưa “Thiên Tượng” ra thị trường quốc tế.

Một trong những yếu tố được chú ý là hệ thống nhiệm vụ tác chiến điện tử do Aselsan tự phát triển. Các thành phần chủ yếu của hệ thống không thuộc phạm vi kiểm soát của Quy định về buôn bán vũ khí quốc tế (ITAR) của Mỹ. Điều này có thể giúp Thổ Nhĩ Kỳ chủ động hơn trong hoạt động xuất khẩu và hợp tác công nghệ.

Aselsan đảm nhiệm phát triển nhiều thành phần quan trọng như ăng-ten AESA, bộ xử lý tín hiệu, phần mềm nhiệm vụ và cơ sở dữ liệu. Thổ Nhĩ Kỳ cũng có thể áp dụng các hình thức hợp tác như chuyển giao công nghệ, nghiên cứu phát triển chung hoặc sản xuất tại chỗ để tiếp cận khách hàng.

Tuy nhiên, triển vọng xuất khẩu của “Thiên Tượng” còn đối mặt với không ít thách thức.

Trước hết là tiến độ của chính chương trình. Dự án bắt đầu từ năm 2018 nhưng đến nay máy bay vẫn đang trong quá trình bay thử và chứng nhận. Một sản phẩm chưa hoàn tất trang bị cho lực lượng trong nước sẽ cần thêm thời gian để chứng minh độ tin cậy và hiệu quả hoạt động.

Bên cạnh đó, dù hệ thống nhiệm vụ có mức độ tự chủ tương đối cao, nền tảng Global 6000 có nguồn gốc Canada và động cơ do Rolls-Royce của Anh sản xuất. Vì vậy, chuỗi cung ứng của chương trình vẫn phụ thuộc vào các đối tác nước ngoài và có thể chịu tác động của những thay đổi trong chính sách kiểm soát xuất khẩu.

“Thiên Tượng” cũng phải cạnh tranh với những nền tảng tác chiến điện tử tầm xa khác như EA-37B Compass Call của Mỹ hay MC-55A Peregrine của Australia. Với một sản phẩm mới, khả năng thâm nhập thị trường phụ thuộc đáng kể vào tiến độ hoàn thiện, độ tin cậy của hệ thống, năng lực bảo đảm kỹ thuật và kết quả khai thác thực tế.

Việc “Thiên Tượng” xuất hiện công khai cho thấy Thổ Nhĩ Kỳ đang từng bước hiện thực hóa chương trình tác chiến điện tử đường không tầm xa được theo đuổi nhiều năm. Tuy nhiên, từ một nguyên mẫu đang bay thử đến khả năng hình thành năng lực tác chiến ổn định và tiến tới xuất khẩu còn phụ thuộc vào kết quả thử nghiệm, tiến độ bàn giao cũng như khả năng duy trì chuỗi cung ứng của chương trình.