Thổ Nhĩ Kỳ thử nghiệm máy bay tác chiến điện tử tầm xa Hava SOJ trên nền tảng Global 6000

Không quân Thổ Nhĩ Kỳ đang đẩy nhanh tiến độ thử nghiệm nguyên mẫu máy bay tác chiến điện tử chuyên dụng Hava SOJ (Thiên Tượng). Nền tảng này lần đầu xuất hiện trong video kỷ niệm 115 năm thành lập quân chủng, phản ánh nỗ lực thiết lập năng lực chế áp điện tử tầm xa ngoài tầm phòng không đối phương và nâng cao quyền tự chủ công nghệ quốc phòng của Ankara.

Tiến độ phát triển dự án Hava SOJ

Dự án Hava SOJ bắt đầu từ tháng 8-2018 khi Cơ quan Công nghiệp Quốc phòng Thổ Nhĩ Kỳ ký hợp đồng trị giá 900 triệu lira với Tập đoàn Aselsan. Gói thầu bao gồm chế tạo 4 máy bay tác chiến điện tử chuyên dụng cùng hệ thống huấn luyện, cơ sở lập kế hoạch nhiệm vụ và nhà chứa chuyên biệt. Năm 2019, các khung thân máy bay thương gia Bombardier Global 6000 được bàn giao tới cơ sở của Tập đoàn Công nghiệp Hàng không Vũ trụ Thổ Nhĩ Kỳ (TAI) tại Ankara để tiến hành cải hoán.

Theo kế hoạch ban đầu, nguyên mẫu đầu tiên dự kiến được bàn giao vào năm 2023. Dù vậy, các thách thức kỹ thuật phức tạp như tích hợp thiết bị điện tử công suất lớn, giải quyết xung đột tương thích điện từ, thử nghiệm đủ điều kiện bay và hiệu chỉnh phần mềm khiến chương trình chậm tiến độ. Đến nửa đầu năm 2026, nguyên mẫu thử nghiệm với ống đo tốc độ không khí ở mũi đã thực hiện nhiều chuyến bay đánh giá cấu hình khí động và hệ thống nhiệm vụ trước khi bàn giao hoàn chỉnh.

Nguyên mẫu máy bay tác chiến điện tử Hava SOJ trong quá trình bay thử nghiệm.

Đặc tính kỹ thuật và năng lực nền tảng

Hava SOJ được hoán cải trực tiếp từ dòng máy bay phản lực thương gia tầm xa Bombardier Global 6000 do Canada sản xuất. Khung thân này mang lại không gian bên trong rộng rãi, tạo điều kiện lắp đặt các trạm vận hành, hệ thống máy chủ xử lý tín hiệu và khối nguồn phát điện công suất cao.

Nhờ trần bay trên 15.500m và thời gian duy trì liên tục từ 8 đến 11 giờ, máy bay có thể hoạt động an toàn ngoài tầm bắn của hầu hết các tổ hợp tên lửa phòng không mặt đất, tạo lập vùng bảo vệ điện từ diện rộng cho các đợt tiến công đường không.

Khả năng tác chiến điện tử và phối hợp tác chiến

Về khả năng thu thập tình báo, hệ thống trinh sát điện tử do Aselsan chế tạo có thể quét phổ tần, phát hiện, phân loại và định vị nguồn phát xạ sóng radar cũng như các mạng thông tin liên lạc đối phương trên bộ, trên biển và trên không. Các cụm cảm biến chuyên dụng lắp đặt tại đầu mút cánh đóng vai trò cảnh báo sớm và trinh sát hỗ trợ điện tử (ESM/ELINT).

Về năng lực áp chế, máy bay được thiết kế để triển khai đồng thời nhiều chế độ gây nhiễu, bao gồm gây nhiễu tạp âm ngăn cản radar đối phương bám bắt mục tiêu và gây nhiễu đánh lừa tạo mục tiêu giả. Cụm khí động học dạng xuồng lớn bố trí dưới bụng máy bay được nhận định chứa hệ thống ăng-ten mảng pha quét điện tử chủ động (AESA), cho phép tập trung búp sóng định hướng chính xác vào nhiều nguồn phát xạ cùng lúc.

Nhằm tăng khả năng sống còn, Hava SOJ được tích hợp hệ thống đối kháng hồng ngoại định hướng Miysis của tập đoàn Leonardo (Italy) để vô hiệu hóa tên lửa phòng không tầm nhiệt. Trong học thuyết tác chiến liên quân, nền tảng này sẽ kết nối dữ liệu vệ tinh với máy bay cảnh báo sớm E-7T, tiêm kích F-16, tiêm kích tàng hình tương lai KAAN và các hệ thống tác chiến điện tử mặt đất để tạo lập bức tranh tình huống chiến thuật thống nhất.

Triển vọng xuất khẩu và rào cản chuỗi cung ứng

Bên cạnh việc biên chế 4 chiếc cho quân đội Thổ Nhĩ Kỳ, Ankara cũng hướng tới cung cấp giải pháp này ra thị trường quốc tế. Lợi thế đáng kể của Hava SOJ nằm ở chỗ phần lớn phần mềm nhiệm vụ, bộ xử lý tín hiệu và khối ăng-ten AESA do Aselsan tự nghiên cứu, giúp giảm thiểu sự ràng buộc từ Quy định về buôn bán vũ khí quốc tế (ITAR) của Mỹ.

Mặc dù vậy, chương trình vẫn chịu áp lực cạnh tranh trực tiếp từ các nền tảng cùng phân khúc như EA-37B Compass Call của Mỹ hay MC-55A Peregrine của Australia. Mặt khác, việc khung thân Global 6000 phụ thuộc vào Canada và động cơ BR710 thuộc về Rolls-Royce (Anh) đồng nghĩa Thổ Nhĩ Kỳ vẫn chịu rủi ro nhất định nếu các quốc gia phương Tây áp đặt hạn chế xuất khẩu linh kiện hàng không trong tương lai.