Thoát chết sau đòn không kích của Israel, tướng Iran trở lại 'phòng chiến tranh'

Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Shamkhani (phải) gặp Trợ lý Tổng thống Nga Igor Levitin tại Tehran năm 2023. (Ảnh: WANA)

Cựu chỉ huy 70 tuổi của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo là cố vấn đáng tin cậy của Đại giáo chủ Ali Khamenei trong cuộc đối đầu căng thẳng với Mỹ.

Năm nay, Đại giáo chủ Khamenei bổ nhiệm ông Shamkhani làm thư ký Hội đồng Quốc gia - cơ quan được thành lập ra sau cuộc chiến 12 ngày với Israel năm ngoái, khi Mỹ ném bom các cơ sở hạt nhân và mục tiêu quân sự của Iran.

Việc bổ nhiệm này đưa ông Shamkhani trở lại trung tâm hàng ngũ ra quyết định của Iran. Hội đồng có nhiệm vụ điều phối các hành động thời chiến, trong bối cảnh Mỹ đe dọa tiến hành không kích từ đội tàu chiến gần đó nếu đàm phán không dẫn đến một thỏa thuận nhằm hạn chế chương trình hạt nhân của Tehran.

Tổng thống Mỹ Donald Trump đã nói đến khả năng tấn công Iran trong Thông điệp liên bang trước Quốc hội ngày 25/2, rằng ông sẽ không cho phép “nước tài trợ khủng bố lớn nhất thế giới” sở hữu vũ khí hạt nhân.

“Một ‘cuộc tấn công hạn chế’ chỉ là ảo tưởng. Bất kỳ hành động quân sự nào của Mỹ - từ bất cứ đâu và ở bất kỳ mức độ nào - sẽ được coi là khởi đầu của chiến tranh, và ngay lập tức sẽ có phản ứng toàn diện và chưa từng có nhắm vào trung tâm Tel Aviv và tất cả những ai ủng hộ kẻ xâm lược”, ông Shamkhani viết trong bài đăng trên mạng xã hội X vào tháng 1 vừa qua.

Là cựu binh của cuộc chiến Iran - Iraq giai đoạn 1980 - 1988, khi nước Cộng hòa Hồi giáo non trẻ chiến đấu để sinh tồn, ông Shamkhani giữ vai trò cố vấn chính trị cho ông Khamenei kể từ khi rời Hội đồng An ninh Quốc gia tối cao (SNSC) năm 2023.

Ông Shamkhani từng lãnh đạo cơ quan này suốt một thập kỷ, bao gồm thời kỳ Iran ký thỏa thuận hạt nhân năm 2015 với các cường quốc và sau đó Washington rút khỏi thỏa thuận này.

SNSC là cơ quan hoạch định chính sách an ninh và quốc phòng cao nhất. Trong thời gian tại nhiệm, ông Shamkhani đóng vai trò là đại diện của Đại giáo chủ Khamenei ở đó.

Khi căng thẳng với Washington gia tăng, ông Shamkhani dường như sẵn sàng dùng ảnh hưởng của mình trong nhóm các cựu chỉ huy tinh nhuệ của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC).

Quan điểm cứng rắn về hạt nhân

Ông Shamkhani cũng từng đảm trách các vai trò ngoại giao.

Với tư cách Bộ trưởng Quốc phòng dưới thời Tổng thống cải cách Mohammad Khatami từ 1997 - 2005, ông Shamkhani thực hiện chuyến thăm mang tính bước ngoặt tới Ả-rập Xê-út. Đó là chuyến thăm đầu tiên của một quan chức quốc phòng Iran tới Ả-rập Xê-út kể từ cuộc cách mạng năm 1979, góp phần làm dịu căng thẳng giữa hai đối thủ khu vực.

Hơn 2 thập kỷ sau, ông Shamkhani dẫn đầu các cuộc đàm phán với Ả-rập Xê-út mà Trung Quốc đóng vai trò trung gian, với kết quả là hai bên khôi phục quan hệ ngoại giao.

Khi phục vụ dưới thời Tổng thống Hassan Rouhani, ông Shamkhani tham gia triển khai thỏa thuận hạt nhân 2015 và xử lý hệ quả sau khi Mỹ rút lui.

Sau này, ông Rouhani tỏ ra hối tiếc về quyết định bổ nhiệm ông Shamkhani, cho rằng ông Shamkhani đã ủng hộ các biện pháp cứng rắn của quốc hội về nâng mức giàu uranium.

Trong nhiều năm, ông Shamkhani đối mặt với các cáo buộc và lệnh trừng phạt liên quan đến hoạt động kinh doanh của gia đình. Năm 2020, ông bị Bộ Tài chính Mỹ trừng phạt; đến năm 2025, con trai ông Mohammad Hossein cũng bị trừng phạt với cáo buộc điều hành mạng lưới tàu chở dầu bị phương Tây trừng phạt.

Theo Bộ Tài chính Mỹ, đội tàu vận tải biển của gia đình ông Shamkhani là mắt xích quan trọng giúp Iran né tránh lệnh trừng phạt của Mỹ.

Bình Giang