Thời điểm 'vàng' để hình thành các cực tăng trưởng, hành lang công nghiệp dẫn dắt phát triển vùng

Ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban, Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương phát biểu tại Diễn đàn

Hạt nhân để thu hút đầu tư

Phát biểu tại Diễn đàn, ông Nguyễn Đức Hiển, Phó Trưởng Ban, Chủ tịch Hội đồng Khoa học, Ban Chính sách, chiến lược Trung ương cho biết, hơn ba thập kỷ qua, các khu công nghiệp, khu kinh tế đã có những đóng góp hết sức quan trọng vào tiến trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; trở thành hạt nhân thu hút đầu tư trong và ngoài nước, thúc đẩy phát triển sản xuất công nghiệp, mở rộng xuất khẩu, tạo việc làm và góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế.

Tuy nhiên, bối cảnh phát triển đã thay đổi căn bản. Những lợi thế cạnh tranh truyền thống dựa vào đất đai, lao động chi phí thấp và ưu đãi đầu tư không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, năng lực công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số và chất lượng thể chế đang trở thành những nhân tố cốt lõi quyết định sức cạnh tranh và khả năng thu hút dòng vốn đầu tư thế hệ mới.

Chia sẻ về thực tiễn, TS. Nguyễn Văn Khôi, Chủ tịch Hiệp hội Bất động sản Việt Nam, Thành viên Hội đồng tư vấn cải cách thủ tục hành chính của Thủ tướng Chính phủ nhận thấy, hiện nhiều khu công nghiệp vẫn phát triển theo mô hình truyền thống; hạ tầng logistics chưa đồng bộ; liên kết với đô thị còn hạn chế; nhà ở công nhân, chuyên gia và các thiết chế xã hội chưa đáp ứng yêu cầu; chuyển đổi số và chuyển đổi xanh còn chậm; chất lượng dịch vụ hỗ trợ nhà đầu tư chưa đồng đều. Quỹ đất sạch, giải phóng mặt bằng, giá đất, thủ tục đầu tư… vẫn là những điểm nghẽn hiện nay.

Đặc biệt, sự cạnh tranh trong thu hút FDI giữa các quốc gia ngày càng gay gắt. Nhà đầu tư hiện nay không chỉ quan tâm đến giá thuê đất, mà còn quan tâm đến chất lượng hạ tầng, nguồn nhân lực, môi trường đầu tư, tốc độ giải quyết thủ tục hành chính, tiêu chuẩn ESG và khả năng phát triển bền vững.

Những thách thức này cần sớm tìm được giải pháp trước nhiệm vụ được kỳ vọng cao trong giai đoạn mới. Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV đã xác định mục tiêu chiến lược là phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng kinh tế hai con số trong giai đoạn 2026-2030, thực hiện thắng lợi mục tiêu đến năm 2030 trở thành nước đang phát triển có công nghiệp hiện đại; xác lập mô hình tăng trưởng mới, tạo nền tảng vững chắc để đến năm 2045 đưa Việt Nam trở thành quốc gia phát triển, có thu nhập cao.

Toàn cảnh Diễn đàn

“Vì vậy, khu công nghiệp Việt Nam không thể chỉ là nơi tập trung sản xuất hay cung cấp hạ tầng, mà phải trở thành hệ sinh thái công nghiệp hiện đại; là không gian hội tụ của đổi mới sáng tạo, công nghệ số dựa trên trí tuệ nhân tạo và nguồn nhân lực chất lượng cao; là nền tảng hình thành các cụm liên kết ngành đổi mới sáng tạo, nâng cao năng suất, năng lực cạnh tranh và sức chống chịu của nền kinh tế, qua đó đóng góp trực tiếp vào mục tiêu tăng trưởng công nghiệp quốc gia thế hệ mới trong giai đoạn tới”, ông Nguyễn Đức Hiển khẳng định.

Coi chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là nền tảng phát triển

Theo ông Nguyễn Văn Khôi, muốn công nghiệp phát triển nhanh thì trước hết phải có hệ thống khu công nghiệp hiện đại. Muốn thu hút được các tập đoàn công nghệ hàng đầu thế giới thì phải có không gian phát triển tương xứng. Muốn nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia thì khu công nghiệp không thể chỉ dừng lại ở việc cho thuê đất, mà phải trở thành một hệ sinh thái sản xuất, đổi mới sáng tạo và dịch vụ có chất lượng cao. Điều đó đòi hỏi phải thay đổi tư duy phát triển khu công nghiệp, trong đó phải chuyển mạnh từ mô hình “khu công nghiệp cung cấp mặt bằng sản xuất” sang mô hình “hệ sinh thái công nghiệp hiện đại”.

Trước hết, quy hoạch khu công nghiệp phải gắn với quy hoạch đô thị, quy hoạch logistics, quy hoạch năng lượng và quy hoạch phát triển nguồn nhân lực. Ưu tiên phát triển khu công nghiệp sinh thái, sử dụng năng lượng sạch, tái sử dụng nước, giảm phát thải, xây dựng mô hình kinh tế tuần hoàn và đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường.

Quy hoạch cần ưu tiên phát triển khu công nghiệp sinh thái, sử dụng năng lượng sạch, tái sử dụng nước

Bên cạnh đó, đây là thời điểm phải coi chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo là nền tảng phát triển. Khu công nghiệp thế hệ mới phải được quản trị bằng dữ liệu số; ứng dụng AI, Internet vạn vật, dữ liệu lớn và các nền tảng điều hành thông minh để nâng cao hiệu quả quản lý, tiết kiệm năng lượng, giảm chi phí và tăng sức cạnh tranh. Không chỉ thông minh về công nghệ, khu công nghiệp còn phải thông minh trong quản trị, trong phục vụ nhà đầu tư và trong kết nối với chính quyền địa phương. Đồng thời, đa dạng hóa nguồn vốn phát triển thông qua hợp tác công - tư, tín dụng xanh, trái phiếu xanh, quỹ đầu tư hạ tầng, quỹ đầu tư bất động sản và các nguồn vốn quốc tế, ông Nguyễn Văn Khôi đề xuất.

Là một trong những địa phương có hệ thống khu công nghiệp, khu kinh tế phát triển năng động của cả nước, ông Trần Văn Quân, Phó Chủ tịch UBND Thành phố Hải Phòng nhấn mạnh, cùng với sự mở rộng về quy mô, xu hướng phát triển khu công nghiệp sinh thái, khu công nghiệp thông minh đặt ra yêu cầu ngày càng cao về đồng bộ hóa quy hoạch, hạ tầng kỹ thuật và nguồn lực phát triển. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, hệ thống khu công nghiệp cần tiếp tục đổi mới theo hướng đồng bộ về quy hoạch và hạ tầng, chuyển đổi xanh, chuyển đổi số, nâng cao năng lực đón các dự án công nghệ cao, bán dẫn, đổi mới sáng tạo, đồng thời cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, thủ tục hành chính để giữ vững niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp, nhà đầu tư trong và ngoài nước.

Cùng chung nhận định này, ông Nguyễn Đức Hiển nhấn mạnh, việc tiếp tục đột phá thể chế và tổ chức lại không gian phát triển công nghiệp theo tư duy hệ sinh thái, liên kết vùng và phát triển dài hạn là điều kiện tiên quyết để hình thành các khu công nghiệp thế hệ mới có quy mô đủ lớn, có sức cạnh tranh khu vực và quốc tế, thúc đẩy đổi mới mô hình tăng trưởng.

“Thể chế phải thực sự thông thoáng, minh bạch và ổn định; quy hoạch phải bảo đảm tính tích hợp, đồng bộ với quy hoạch phát triển công nghiệp, đô thị, logistics và hạ tầng năng lượng. Đặc biệt, trong bối cảnh tổ chức lại hành chính và tổ chức lại không gian phát triển, đây cũng là thời điểm để hình thành các cực tăng trưởng, các hành lang công nghiệp và các cụm kiên kết ngành đổi mới sáng tạo có khả năng dẫn dắt phát triển vùng”, ông Nguyễn Đức Hiển khẳng định.