Thời tiết từ nay đến cuối năm có thể diễn biến cực đoan hơn do El Nino

Mối quan hệ của El Nino với các hiện tượng thời tiết cực đoan từ đầu năm

Theo Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, trong bối cảnh nhiệt độ trung bình toàn cầu tiếp tục duy trì ở mức cao kỷ lục, hiện tượng El Nino 2026-2027 đã chính thức hình thành với tốc độ phát triển nhanh chóng. Các dự báo uy tín cho thấy El Nino có xác suất rất cao (trên 95%) sẽ tiếp tục duy trì trong nửa cuối năm 2026 và kéo dài sang năm 2027, với khả năng đạt cường độ trung bình đến mạnh, và đặc biệt không loại trừ khả năng phát triển lên mức rất mạnh.

Sự xuất hiện của El Nino đặt ra thách thức to lớn, làm gia tăng nguy cơ nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa theo mùa, suy giảm nguồn nước, dẫn đến hạn hán và xâm nhập mặn nghiêm trọng, đặc biệt tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.

Thời tiết có thể diễn biến cực đoan từ nay đến cuối năm do tác động của El Nino. Ảnh: Tuấn Anh

ENSO là dao động khí hậu quy mô lớn giữa đại dương và khí quyển trên khu vực xích đạo Thái Bình Dương. El Nino là pha nóng của ENSO, đặc trưng bởi dị thường nhiệt độ mặt nước biển tăng tại khu vực trung tâm và phía Đông xích đạo Thái Bình Dương, kèm theo thay đổi hoàn lưu khí quyển, đối lưu nhiệt đới và chế độ mưa trên phạm vi rộng. Đối với Việt Nam, El Nino thường liên quan đến nền nhiệt cao hơn trung bình nhiều năm (TBNN), nắng nóng gia tăng, thiếu hụt lượng mưa theo mùa, suy giảm dòng chảy, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn. Tuy nhiên, mối quan hệ này không mang tính tuyến tính đơn giản; mức độ ảnh hưởng thực tế còn phụ thuộc vào thời gian duy trì, mùa xuất hiện, phân bố mưa, trạng thái nguồn nước, hồ chứa, dòng chảy, đối tượng phơi bày và năng lực ứng phó của từng vùng, từng lĩnh vực.

Từ đầu năm 2026, nhiệt độ mặt nước biển trên khu vực xích đạo trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương tăng nhanh và duy trì cao hơn TBNN. Đến cuối tháng 6/2026, dị thường nhiệt độ mặt nước biển tại khu vực Ninõ 3.4 đã vượt ngưỡng đặc trưng của trạng thái El Nino và tiếp tục có xu thế gia tăng. Diễn biến này cho thấy trạng thái đại dương đã chuyển sang pha nóng của ENSO.

Cùng với tín hiệu đại dương, các đặc trưng khí quyển cũng chuyển sang trạng thái phù hợp với El Nino. Gió tín phong suy yếu trên khu vực xích đạo Thái Bình Dương; hoạt động đối lưu tăng cường tại khu vực trung tâm và phía Đông Thái Bình Dương; trong khi đối lưu suy giảm trên khu vực Tây Thái Bình Dương và Đông Nam Á. Các đặc trưng này cho thấy tương tác đại dương - khí quyển đã được thiết lập và là cơ sở xác định El Nino 2026-2027 đã hình thành.

Cơ quan khí tượng cho biết, so với các đợt El Nino trong quá khứ, diễn biến năm 2026 có tốc độ phát triển khá nhanh. Chỉ trong khoảng ba tháng, trạng thái ENSO đã chuyển từ pha trung tính sang El Nino. Diễn biến này có sự tương đồng với một số sự kiện El Nino mạnh trong lịch sử như 1982-1983, 1997-1998, 2015-2016 và 2023-2024. Tuy nhiên, cường độ cực đại, thời gian duy trì và mức độ ảnh hưởng của El Nino 2026-2027 vẫn cần tiếp tục được theo dõi, cập nhật và đánh giá trong các tháng tiếp theo.

Việc El Nino hình thành từ giữa năm 2026 có ý nghĩa trực tiếp đối với dự báo khí hậu mùa, cảnh báo sớm và tham mưu phòng, chống thiên tai tại Việt Nam. El Nino có khả năng trở thành một trong các nhân tố quy mô lớn chi phối điều kiện khí hậu khu vực trong nửa cuối năm 2026 và đầu năm 2027, đặc biệt thông qua các dị thường về nhiệt độ, lượng mưa, dòng chảy, độ ẩm, bốc thoát hơi và xâm nhập mặn. Các nguy cơ cần theo dõi gồm nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa, suy giảm dòng chảy, hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn; đồng thời không loại trừ khả năng xuất hiện bão mạnh, mưa lớn cực đoan, lũ quét, sạt lở đất và ngập úng trong những tình huống khí tượng thủy văn cụ thể.

Các mô hình dự báo cho thấy dị thường nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 tiếp tục tăng trong các tháng cuối năm 2026 và có khả năng đạt giá trị cực đại vào khoảng cuối năm 2026 đến đầu năm 2027. Sau thời kỳ đạt đỉnh, El Nino có thể suy yếu dần nhưng vẫn có khả năng duy trì trong mùa xuân năm 2027 trước khi chuyển về pha trung tính vào khoảng giữa năm 2027. Thời điểm suy yếu và khả năng chuyển pha trong nửa cuối năm 2027 còn có mức bất định đáng kể.

El Nino có thể khiến thời tiết cuối năm diễn biến cực đoan hơn

Theo nhận định của các cơ quan khí tượng, hiện tượng El Nino trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027 có thể làm thời tiết trên cả nước diễn biến bất thường hơn, với xu thế nắng nóng kéo dài, thiếu hụt lượng mưa, gia tăng hạn hán và xâm nhập mặn, đồng thời vẫn tiềm ẩn nguy cơ xuất hiện các đợt mưa lớn, bão mạnh.

Một trong những tác động rõ nét nhất của El Nino là lượng mưa trên nhiều khu vực có thể thiếu hụt từ 10-50% so với trung bình nhiều năm. Nền nhiệt duy trì ở mức cao hơn bình thường, các đợt nắng nóng có khả năng xuất hiện với cường độ gay gắt và kéo dài hơn năm 2025.

Điều này sẽ khiến nguồn nước trên nhiều lưu vực sông tiếp tục suy giảm, mực nước tại các hồ chứa hạ thấp, làm gia tăng nguy cơ thiếu nước sinh hoạt, sản xuất và cháy rừng trong mùa khô.

Từ cuối năm 2026 đến những tháng đầu năm 2027, nguy cơ hạn hán và xâm nhập mặn được dự báo cao hơn bình thường, đặc biệt tại Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long.

Mùa mưa kết thúc sớm kết hợp với dòng chảy suy giảm sẽ tạo điều kiện để nước mặn lấn sâu vào nội đồng, ảnh hưởng đến nguồn nước ngọt phục vụ sinh hoạt và sản xuất nông nghiệp. Nhiều diện tích lúa, cây ăn trái và nuôi trồng thủy sản có nguy cơ chịu tác động nếu tình trạng khô hạn kéo dài.

Mặc dù El Nino thường làm giảm số lượng bão và áp thấp nhiệt đới hoạt động trên Biển Đông, dự báo chỉ khoảng 8-10 cơn trong năm, song điều này không đồng nghĩa với việc thời tiết sẽ ít nguy hiểm hơn.

Các chuyên gia cảnh báo vẫn có khả năng xuất hiện những cơn bão mạnh với đường đi phức tạp, gây ảnh hưởng trực tiếp đến đất liền. Đồng thời, trên phạm vi cả nước vẫn có thể xuất hiện khoảng 16-19 đợt mưa lớn, gây lũ trên các sông, đặc biệt tại khu vực miền núi Bắc Bộ và các sông từ Quảng Trị đến Đắk Lắk. Trong các đợt mưa lớn, nguy cơ lũ quét, sạt lở đất và ngập úng vẫn ở mức cao, nhất là tại khu vực miền núi và trung du.

Cơ quan khí tượng nhận định, El Nino không chỉ làm thay đổi các hình thái thời tiết mà còn tạo sức ép lớn lên nhiều lĩnh vực kinh tế - xã hội. Nguồn nước suy giảm có thể ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, giảm khả năng tích nước của các hồ thủy điện, làm gia tăng áp lực cung ứng điện trong các tháng cao điểm nắng nóng. Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng điện và nước sinh hoạt cũng sẽ tăng mạnh, trong khi nhiều địa phương có nguy cơ đối mặt với tình trạng thiếu nước cục bộ.

Các chuyên gia nhận định, Duyên hải Nam Trung Bộ, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long sẽ là những khu vực chịu ảnh hưởng rõ nét nhất của El Nino trong giai đoạn cuối năm 2026 và đầu năm 2027, cần được theo dõi sát để chủ động các phương án ứng phó.

Mặc dù El Nino làm gia tăng nguy cơ khô hạn, thiếu mưa và nắng nóng, hiện tượng này không loại trừ khả năng xảy ra các đợt mưa lớn, bão mạnh và lũ lụt. Vì vậy, công tác dự báo và theo dõi diễn biến khí tượng thủy văn cần được cập nhật thường xuyên để kịp thời ứng phó với các hiện tượng thời tiết cực đoan có thể xảy ra.