Thông điệp đằng sau việc Iran bất ngờ 'ra đòn trước' tấn công Mỹ

Sau quãng thời gian yên ắng tương đối, Iran bất ngờ mở màn một đợt tấn công mới nhằm vào lực lượng Mỹ, khiến cục diện an ninh Trung Đông nóng lên nhanh chóng.

Khác với các diễn biến trước đây, Tehran lần này không chờ đáp trả sau một cuộc không kích của Mỹ mà chủ động phát động chiến dịch, cho thấy sự thay đổi trong cách tiếp cận quân sự.

Ngay sau vụ tấn công, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Washington sẽ đáp trả mạnh mẽ. Rạng sáng 30/7, Bộ tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) thông báo đã tiến hành đòn không kích quy mô lớn nhằm vào hàng chục mục tiêu của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Các mục tiêu bị tấn công gồm sở chỉ huy, cơ sở của lực lượng tên lửa, cơ sở máy bay không người lái, cùng nhiều địa điểm quân sự và giám sát khác.

Mỹ cho biết chiến dịch nhằm tiếp tục làm suy giảm các mối đe dọa từ Iran và các lực lượng đồng minh đối với binh sĩ Mỹ cũng như các quốc gia vùng Vịnh.

Diễn biến mới xuất hiện chỉ ít ngày sau khi hai bên từng phát tín hiệu hạ nhiệt. Mỹ đã dừng chuỗi 13 ngày không kích liên tiếp, trong khi Iran cũng phát đi thông điệp sẽ có phản ứng tương xứng nếu Washington kiềm chế.

Tuy nhiên, chỉ vài giờ sau những tín hiệu đó, Tehran lại lựa chọn tấn công lực lượng Mỹ.

Ông Hamid Reza Azizi, nhà nghiên cứu tại Viện Các vấn đề Quốc tế và An ninh Đức, nhận định điều này cho thấy cách tiếp cận của Iran dường như đã thay đổi, đặc biệt là sự sẵn sàng chủ động sử dụng sức mạnh quân sự nếu Tehran đánh giá đó là lựa chọn cần thiết.

Theo ông Azizi, thời điểm Iran ra đòn cũng đáng chú ý khi diễn ra ngay sau cuộc gặp giữa Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu và Tổng thống Donald Trump tại Washington.

Nhà lãnh đạo Israel mô tả đây là một trong những cuộc trao đổi tốt đẹp nhất giữa hai bên.

Trước đó, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz từng tiết lộ nước này muốn tấn công hạ tầng năng lượng của Iran nhưng bị chính quyền Mỹ ngăn lại.

Ông Azizi cho rằng cuộc tấn công có thể được xem như một tín hiệu liên quan tới chuyến thăm của ông Netanyahu, đồng thời phản ánh khả năng Tehran sẵn sàng tung đòn phủ đầu nếu nhận thấy nguy cơ quân sự cận kề.

Căng thẳng cũng lan rộng khi Mỹ và Ả rập Xê út phối hợp không kích các lực lượng dân quân được Iran hậu thuẫn tại Iraq.

CENTCOM khẳng định chiến dịch không nhằm trả đũa vụ tấn công ở Jordan mà là phản ứng trước hơn 30 vụ tập kích bằng máy bay không người lái nhằm vào lực lượng Mỹ và hạ tầng năng lượng của Ả rập Xê út trong vòng 72 giờ.

Ông Danny Citrinowicz, chuyên gia thuộc Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel, cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là cả Iran và các đồng minh trong khu vực đều chưa cho thấy dấu hiệu sẵn sàng từ bỏ những mục tiêu chiến lược cốt lõi.

Một trọng tâm khác của căng thẳng là eo biển Hormuz. Trong cuộc phỏng vấn với truyền hình nhà nước Iran, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi nhấn mạnh Tehran sẽ không ngần ngại nối lại các hành động quân sự nếu quyền kiểm soát tuyến hàng hải này bị thách thức.

Theo ông, eo biển Hormuz đã trở thành một công cụ phòng thủ quan trọng đối với an ninh quốc gia Iran.

Tehran cũng phản đối các nỗ lực xây dựng tuyến vận tải biển thay thế do Oman và Mỹ thúc đẩy, coi đây là lằn ranh đỏ ảnh hưởng trực tiếp đến yêu sách chủ quyền của nước này.

Ông Danny Citrinowicz nhận định từ góc nhìn của Tehran, việc Mỹ tạm dừng không kích được xem là dấu hiệu suy yếu chiến lược chứ không phải sự kiềm chế.

Cách nhìn này có nguy cơ tạo ra vòng xoáy leo thang mới, khi Iran tiếp tục gia tăng sức ép còn Mỹ cũng khó chấp nhận lùi bước vì lo ngại ảnh hưởng đến uy tín.