Thống đốc Phạm Đức Ấn: ‘Ngân hàng phải chủ động tìm đến doanh nghiệp’

Đó là yêu cầu của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn với các tổ chức tín dụng tại Hội nghị “Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa” diễn ra ngày 18/9.

Hội nghị “Tăng cường khả năng tiếp cận vốn tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”.

Không chỉ dựa vào tài sản bảo đảm

Theo ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam, vốn tín dụng ngân hàng từ lâu là một trong những nguồn lực quan trọng nhất đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa (DNNVV). Trong những năm qua, Ngân hàng Nhà nước và hệ thống ngân hàng đã có sự đồng hành, chia sẻ với những khó khăn của cộng đồng doanh nghiệp.

“Qua các thời kỳ, ngành Ngân hàng đã có sự đồng hành, chia sẻ với những khó khăn, vướng mắc của doanh nghiệp. Hiệp hội đồng thời ghi nhận và đánh giá cao sự vào cuộc của NHNN và toàn hệ thống ngân hàng, đặc biệt trong năm 2026”, ông Nguyễn Văn Thân cho biết.

Cùng với điều hành chính sách tiền tệ theo hướng ổn định thị trường tiền tệ, tạo điều kiện cho tín dụng tăng trưởng và hướng vốn vào sản xuất, kinh doanh, các tổ chức tín dụng cũng triển khai nhiều chương trình, sản phẩm tín dụng dành cho DNNVV và hộ kinh doanh.

Tuy nhiên, nhu cầu vốn của khu vực này ngày càng đa dạng trong khi phương thức cung ứng vốn vẫn chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng thương mại và các yêu cầu về tài sản bảo đảm truyền thống. Đây là một trong những điểm cần được tiếp tục tháo gỡ nếu muốn mở rộng khả năng tiếp cận vốn.

Từ thực tế này, Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam đề xuất nghiên cứu thí điểm mô hình ngân hàng số chuyên biệt cho DNNVV và hộ kinh doanh. Theo ông Thân, nhóm khách hàng này có số lượng lớn, nhu cầu vốn đa dạng nhưng quy mô từng khoản vay nhìn chung không quá lớn. Nếu áp dụng hoàn toàn mô hình ngân hàng truyền thống với chi phí thẩm định, quản lý và phục vụ tương đối cao, chi phí cung ứng tín dụng có thể trở thành trở ngại.

“Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam sẵn sàng phối hợp với NHNN trong việc nghiên cứu mô hình, xây dựng cơ chế thí điểm và chương trình triển khai phù hợp, đồng thời bảo đảm các yêu cầu về quản lý rủi ro và an toàn hệ thống”, ông Nguyễn Văn Thân nói.

Ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Một hướng khác được Hiệp hội đề xuất là thúc đẩy mạnh hơn hoạt động bao thanh toán, đặc biệt là bao thanh toán miễn truy đòi theo hướng tiếp cận thông lệ và chuẩn mực quốc tế của Hiệp hội Bao thanh toán Quốc tế (FCI). Với phương thức này, doanh nghiệp có thể chuyển hóa các khoản phải thu từ khách hàng có uy tín thành vốn lưu động mà không nhất thiết phải sử dụng bất động sản hoặc tài sản cố định làm tài sản bảo đảm.

Hiệp hội cũng kiến nghị hoàn thiện cơ chế liên quan đến đại lý bao thanh toán nước ngoài, bảo hiểm khoản phải thu và các công cụ bảo đảm rủi ro phù hợp thông lệ quốc tế. Đáng chú ý, một hệ thống kết nối chung cho phép các chủ thể trên thị trường chia sẻ, đối chiếu và kiểm tra thông tin trong phạm vi pháp luật cho phép cũng được đề xuất. Theo ông Thân, hệ thống này có thể hỗ trợ quản lý rủi ro, hạn chế tình trạng một khoản phải thu được sử dụng để tài trợ nhiều lần và nhận diện tốt hơn các rủi ro.

“Nếu được phát triển bài bản, thị trường bao thanh toán có thể trở thành một kênh cung ứng vốn quan trọng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa và hộ kinh doanh, nhất là những doanh nghiệp đã có đơn hàng, hợp đồng và các khoản phải thu nhưng lại thiếu tài sản thế chấp”, ông Thân nhấn mạnh.

Dữ liệu và dòng tiền mở thêm cánh cửa tín dụng

Câu chuyện dữ liệu cũng được đặt ra như một hướng quan trọng để thay đổi phương thức đánh giá tín dụng DNNVV. TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam, cho rằng việc tháo gỡ khó khăn trong tiếp cận tín dụng cần được nhìn nhận từ nhiều phía, gồm cơ chế chính sách, ngân hàng thương mại và bản thân doanh nghiệp.

Theo ông Tú, các chính sách hỗ trợ DNNVV hiện khá đầy đủ, trong đó Luật Hỗ trợ DNNVV năm 2017 có nhiều nội dung hỗ trợ thiết thực. Vấn đề cần quan tâm là chính sách được triển khai đến đâu và doanh nghiệp thực sự được thụ hưởng như thế nào.

Từ thực tế triển khai chương trình hỗ trợ lãi suất 40.000 tỷ đồng từ ngân sách nhà nước, ông Tú cho rằng khi xây dựng chính sách cần đặc biệt chú trọng tính khả thi. Với những chính sách hỗ trợ trực tiếp từ ngân sách, có thể nghiên cứu các hình thức hỗ trợ thuế, phí, chi phí hoặc tháo gỡ các vấn đề liên quan đến đất đai, thủ tục.

“Có thể hình dung chính sách hỗ trợ từ ngân sách là ‘lực đẩy’, trong khi tín dụng ngân hàng là ‘lực kéo’. Hai nguồn lực này nếu được thiết kế phù hợp sẽ tạo điều kiện tốt hơn cho doanh nghiệp phát triển”, TS. Đào Minh Tú nói.

TS. Đào Minh Tú, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam phát biểu tại hội nghị.

Một vấn đề khác được ông Tú nhấn mạnh là xây dựng trung tâm dữ liệu chung về DNNVV. Hiện các ngân hàng thương mại đã chủ động xây dựng hệ thống dữ liệu riêng để đánh giá, xếp loại khách hàng, nhưng dữ liệu giữa các ngân hàng chưa hình thành một hệ thống thống nhất và chưa bao quát đầy đủ thông tin cần thiết.

Theo đó, cần nghiên cứu xây dựng một trung tâm dữ liệu chung về DNNVV trên phạm vi cả nước, bảo đảm các thông tin về pháp nhân, địa chỉ, người đại diện, tình trạng hoạt động và những dữ liệu liên quan được chuẩn hóa.

Khi dữ liệu doanh nghiệp được chuẩn hóa và có tính pháp lý đầy đủ, việc đánh giá, xếp hạng tín nhiệm sẽ thuận lợi hơn, đồng thời giúp ngân hàng thẩm định khách hàng nhanh hơn và giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Ở góc độ khác, ông Nguyễn Văn Thân đề xuất từng bước hình thành hệ sinh thái đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp độc lập, khách quan và dựa trên dữ liệu. Theo ông, các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập có thể cung cấp thêm nguồn thông tin để ngân hàng đánh giá tín nhiệm, mức độ rủi ro và khả năng trả nợ của khách hàng.

Hiện Trung tâm Thông tin Tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) là một nguồn thông tin quan trọng trong quá trình các tổ chức tín dụng đánh giá khách hàng. Nếu có thêm các tổ chức độc lập thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu theo đúng quy định, những doanh nghiệp có hoạt động kinh doanh tốt, dòng tiền ổn định nhưng thiếu tài sản thế chấp sẽ có thêm cơ hội tiếp cận vốn.

Cùng với dữ liệu, phương thức đánh giá tín dụng dựa trên dòng tiền, phương án sản xuất, kinh doanh, lịch sử tín dụng và năng lực quản trị cũng đang được đặt ra. Theo TS. Đào Minh Tú, các ngân hàng ngày càng quan tâm hơn đến cho vay dựa trên dòng tiền thay vì chỉ dựa vào tài sản bảo đảm; tỷ trọng cho vay dựa trên dòng tiền đang tăng lên.

Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn phát biểu tại hội nghị.

Tuy nhiên, tín dụng luôn gắn với rủi ro. Thống đốc NHNN Phạm Đức Ấn nhấn mạnh các tổ chức tín dụng phải thực hiện đúng điều kiện, quy trình cho vay, đánh giá đầy đủ năng lực khách hàng và bảo đảm tính minh bạch.

“Các tổ chức tín dụng cần chủ động quyết định và chịu trách nhiệm đối với hoạt động cấp tín dụng trên cơ sở tuân thủ pháp luật, kiểm soát rủi ro và đánh giá đúng khả năng trả nợ của khách hàng”, Thống đốc lưu ý.

Theo Thống đốc, ngân hàng là một loại hình doanh nghiệp có tính chất đặc thù là huy động vốn trong nền kinh tế để cho vay. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận vốn, ngân hàng phải bảo đảm khả năng thu hồi nợ để hoàn trả tiền cho người gửi tiền.

Điều này cũng đặt trách nhiệm trở lại với chính doanh nghiệp. Ông Nguyễn Văn Thân cho biết, Hiệp hội sẽ tiếp tục vận động doanh nghiệp nâng cao tính minh bạch, năng lực quản trị, chất lượng số liệu tài chính và trách nhiệm trong sử dụng vốn.

TS. Đào Minh Tú cũng cho rằng doanh nghiệp cần chủ động cơ cấu lại nguồn vốn, tăng năng lực tài chính, hoàn thiện hệ thống pháp lý, sổ sách, báo cáo tài chính và minh bạch dòng tiền. Đây là cơ sở để ngân hàng đánh giá doanh nghiệp tốt hơn, qua đó giảm sự phụ thuộc vào yêu cầu về tài sản bảo đảm.

Từ phía ngành Ngân hàng, Thống đốc Phạm Đức Ấn đề nghị các tổ chức tín dụng chuyển mạnh từ tư duy “doanh nghiệp tìm đến ngân hàng” sang “ngân hàng chủ động tìm đến doanh nghiệp”, chủ động nắm bắt nhu cầu vốn, cải tiến quy trình, thủ tục và rút ngắn thời gian xét duyệt trên cơ sở tuân thủ pháp luật.

Cùng với đó, các ngân hàng được yêu cầu nghiên cứu, phát triển và đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù DNNVV và từng ngành, lĩnh vực; bên cạnh tín dụng truyền thống, tiếp tục phát triển bảo lãnh, bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng và các sản phẩm tài chính số.

Về phía NHNN, các nhiệm vụ được đặt ra gồm tiếp tục điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt; rà soát, hoàn thiện cơ chế tín dụng; nghiên cứu Đề án thí điểm phân tích dữ liệu dòng tiền phục vụ hoạt động thông tin tín dụng và tăng cường kết nối doanh nghiệp với ngân hàng tại địa phương.