Thống nhất chủ trương cải tạo, nâng cấp Bảo tàng chuyên đề Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa

Hiện trạng cổng chính.

Cấp thiết nâng cấp

Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa là bảo tàng chuyên đề, sở hữu vị trí đắc địa, nằm trên trục Quốc lộ 14H, kết nối Đô thị cổ Hội An - Trà Kiệu - Thánh địa Mỹ Sơn và gắn liền với không gian văn hóa lưu vực sông Thu Bồn. Đây là điều kiện lý tưởng để hình thành một điểm đến văn hóa, giáo dục và du lịch chuyên đề sắc nét.

Khởi công năm 2003 và chính thức hoạt động từ năm 2009, bảo tàng hiện lưu giữ, giới thiệu hơn 600 hiện vật, tài liệu khảo cổ và dân tộc học giá trị, tiêu biểu như mộ chum Sa Huỳnh, đồ gốm, trang sức, tượng và các cấu kiện kiến trúc Chămpa. Tuy nhiên, sau thời gian dài khai thác, hạ tầng công trình hiện đã xuống cấp. Hệ thống mái, tường, trần, nền, cơ điện, điều hòa, chiếu sáng và các hạng mục phụ trợ đều không còn đáp ứng yêu cầu vận hành. Điều kiện bảo quản hiện vật chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu kỹ thuật; hệ thống tủ, bục bệ và kiểm soát môi trường còn nhiều hạn chế. Đặc biệt, phương thức trưng bày hiện nay vẫn mang tính chất tĩnh; hiện vật và thông tin còn rời rạc, thiếu tuyến câu chuyện xuyên suốt; chưa khai thác hiệu quả công nghệ số cũng như các hình thức tương tác. Do đó, giá trị khoa học, lịch sử và văn hóa của bộ sưu tập quý giá này vẫn chưa được phát huy tương xứng. Mặt khác, sau khi điều chỉnh địa giới hành chính, Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa trở thành một thiết chế bảo tàng chuyên đề trực thuộc TP Đà Nẵng. Theo đó, việc cải tạo, nâng cấp không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống thiết chế văn hóa của thành phố mà còn hình thành một sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng cho khu vực phía Nam.

Ông Huỳnh Đình Quốc Thiện - Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng cho biết, mục tiêu của dự án là cải tạo, nâng cấp bảo tàng theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp, lấy hiện vật làm trung tâm và "kể chuyện" bằng hiện vật, không gian cùng công nghệ. Nếu được đầu tư, công trình sẽ đáp ứng tốt các chức năng nghiên cứu, sưu tầm, bảo quản, trưng bày, giáo dục và phục vụ công chúng. Theo đề xuất, dự án được triển khai hoàn toàn trong phạm vi khu đất hiện hữu rộng 5.118 m² (không mở rộng ranh giới), gồm 2 hợp phần chính: xây lắp và nội thất trưng bày. Cụ thể, về kiến trúc và hạ tầng, công trình sẽ giữ lại vị trí, hình khối và quy mô cơ bản của nhà bảo tàng hiện hữu (450m²), đồng thời sửa chữa các hạng mục xuống cấp và bổ sung mặt ngoài mang ngôn ngữ kiến trúc Sa Huỳnh - Chămpa. Cùng với đó, xây mới một khối nhà chức năng 2 tầng (diện tích xây dựng khoảng 1.074 m²) kết nối trực tiếp với nhà bảo tàng hiện tại; tổ chức lại sân vườn, cảnh quan ngoài trời, bổ sung không gian trưng bày mở, hố khảo cổ mô phỏng, khu nghỉ chân và đường dạo bộ. Đi kèm với đó là đồng bộ hệ thống điện, cấp thoát nước, chiếu sáng mỹ thuật và hạ tầng kỹ thuật. Tổng mức đầu tư theo đề xuất dự kiến hơn 99,6 tỷ đồng (bao gồm chi phí xây lắp, thiết bị, quản lý dự án, tư vấn, dự phòng và các chi phí khác) từ nguồn vốn ngân sách thành phố. Nguồn vốn này dự kiến bố trí trong kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 và kế hoạch hàng năm theo tiến độ thực hiện.

Đổi mới toàn diện nội dung và không gian trưng bày

Sau khi cải tạo, không gian bảo tàng được phân bổ thành 2 tầng, trong đó tầng 1 là không gian đón tiếp và dẫn nhập; tầng 2 là không gian trưng bày trọng tâm với 3 chủ đề: Không gian Sa Huỳnh - Thế giới mộ chum; Không gian chuyển tiếp từ Sa Huỳnh đến Chămpa và không gian Trà Kiệu - Kinh đô của quyền lực và thần linh, đây cũng là điểm nhấn của bảo tàng chuyên đề này, tập trung vào nội dung kinh đô Trà Kiệu (Simhapura); nghệ thuật kiến trúc, điêu khắc Chămpa tại Trà Kiệu và vùng phụ cận; tôn giáo, thần linh, đời sống tinh thần; cùng vai trò của lưu vực sông Thu Bồn trong mạng lưới thương mại biển. Các công nghệ dự kiến triển khai gồm mô hình 3D, video/mapping phục dựng, bản đồ động và đồ họa diễn giải thần quyền - vương quyền. Định hướng xuyên suốt của bảo tàng là "Dòng chảy văn hóa - Dòng chảy lịch sử", lấy lưu vực sông Thu Bồn làm trục diễn giải để thể hiện sự hình thành, phát triển và chuyển hóa liên tục từ văn hóa Sa Huỳnh đến văn hóa Chămpa. Phương án trưng bày chuyển đổi từ mô hình "trưng bày hiện vật tĩnh" sang "kể chuyện bằng hiện vật và không gian", kết hợp hiện vật gốc với đồ họa, ánh sáng, trình chiếu và công nghệ tương tác.

Theo Giám đốc Bảo tàng Đà Nẵng Huỳnh Đình Quốc Thiện, dự án không đơn thuần là sửa chữa công trình mà hướng tới tái định vị Bảo tàng Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa thành một thiết chế văn hóa hiện đại với các đột phá sau: Về nội dung, chuyển từ giới thiệu hiện vật riêng lẻ sang kể câu chuyện lịch sử - văn hóa - con người gắn với sông Thu Bồn. Về trải nghiệm, chuyển từ tham quan tĩnh sang trải nghiệm đa giác quan (kết hợp hiện vật gốc, không gian, ánh sáng và công nghệ tương tác). Về kiến trúc, tái thiết diện mạo công trình trên nền móng cũ với ngôn ngữ kiến trúc độc đáo. Về giáo dục & du lịch, bổ sung không gian giáo dục di sản, trải nghiệm khảo cổ; đồng thời khai thác hiệu quả vị trí trên tuyến du lịch Hội An - Trà Kiệu - Mỹ Sơn để tạo điểm dừng chân hấp dẫn cho du khách, học sinh, sinh viên và giới nghiên cứu.

Hiện trạng không gian trưng bày của Bảo tàng.

Theo đó, nếu được đầu tư, dự án sau khi hoàn thành hứa hẹn sẽ hình thành điểm đến văn hóa chuyên đề giàu sức hút trên tuyến Hội An - Trà Kiệu - Mỹ Sơn, giúp kéo dài thời gian lưu trú và tăng trải nghiệm cho du khách...

Trên cơ sở đó, tại buổi làm việc của Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi với ngành VH-TT&DL mới đây, Sở đã đề nghị UBND thành phố xem xét, chấp thuận chủ trương đầu tư dự án; cho phép triển khai các bước tiếp theo bảo đảm tính đồng bộ giữa nội dung khoa học, đề cương trưng bày, kiến trúc và công nghệ. Đồng thời, kính đề nghị thành phố xem xét bố trí nguồn vốn trung hạn giai đoạn 2026-2030 và chỉ đạo các đơn vị liên quan phối hợp thực hiện đúng tiến độ, chất lượng. Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi cơ bản thống nhất chủ trương cải tạo, nâng cấp Bảo tàng chuyên đề Văn hóa Sa Huỳnh - Chămpa. Lãnh đạo thành phố sẽ tiến hành kiểm tra thực tế để đánh giá lại toàn diện thực trạng công trình trước khi có quyết định chính thức.