Thông qua 3 luật về tài nguyên, môi trường, đất đai: Phân cấp đi đôi với trách nhiệm
Quốc hội thông qua ba luật về biển, môi trường và đất đai, tập trung hoàn thiện quản lý tài nguyên, phân cấp, cải cách thủ tục, bảo vệ môi trường, bảo đảm quyền lợi và sinh kế người dân trong dài hạn.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng. (Ảnh: QH)
Sáng 21/11, Quốc hội biểu quyết thông qua ba đạo luật quan trọng trong lĩnh vực tài nguyên và môi trường. Những nội dung được tiếp thu, chỉnh lý hướng tới yêu cầu quản lý, khai thác tài nguyên hiệu quả hơn, song phải gắn với bảo vệ hệ sinh thái, kiểm soát ô nhiễm và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của người dân. Quan điểm không đánh đổi môi trường, sinh kế để lấy tăng trưởng đơn thuần được nhấn mạnh trong quá trình hoàn thiện Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi).
Trước khi Quốc hội tiến hành biểu quyết, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng đã trình bày Báo cáo tiếp thu, giải trình, chỉnh lý ba dự án luật.
Theo Bộ trưởng, trên cơ sở ý kiến của các đại biểu Quốc hội và kết luận của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Chính phủ đã chỉ đạo các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, chỉnh lý, bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất của hệ thống pháp luật, đáp ứng yêu cầu quản lý và phát triển trong giai đoạn mới.
Không gian biển: Khai thác gắn với bảo tồn
Đối với Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi), dự thảo được hoàn thiện theo hướng tăng cường quản lý tổng hợp, điều phối thống nhất hoạt động khai thác, sử dụng không gian biển giữa các ngành, các vùng. Trách nhiệm của Chính phủ và chính quyền địa phương được làm rõ, nhằm hạn chế tình trạng xung đột, chồng lấn trong sử dụng tài nguyên biển.
Các quy định về giao, cho thuê và sử dụng khu vực biển được rà soát theo hướng phân định rõ quyền sử dụng với quyền sở hữu; đồng thời khẳng định việc giao, cho thuê, sử dụng khu vực biển không thay thế các giấy phép chuyên ngành. Dự thảo cũng bổ sung cơ chế kiểm soát chuyển nhượng dự án, thay đổi quyền kiểm soát đối với những dự án có ảnh hưởng đến quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chủ quyền quốc gia.
Với 484/485 đại biểu Quốc hội biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 96,99%, Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) được thông qua. Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2027, trừ các trường hợp quy định tại khoản 2 và khoản 3 Điều 75.
Một nội dung đáng chú ý là chính sách phát triển kinh tế biển được gắn với khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, song song với yêu cầu bảo vệ hệ sinh thái, kiểm soát hoạt động khai thác tại vùng bờ. Cách tiếp cận này đặt hoạt động phát triển trong khuôn khổ quản lý tổng hợp, tránh khai thác tài nguyên biển thiếu kiểm soát, gây tác động đến môi trường và cộng đồng.
Dự thảo nhấn mạnh quan điểm lấy người dân làm trung tâm, không đánh đổi môi trường và sinh kế để lấy tăng trưởng đơn thuần. Theo đó, quyền tiếp cận hợp pháp của người dân đối với biển, bãi biển công cộng được bảo đảm; chủ dự án có trách nhiệm giảm thiểu tác động đến đời sống cộng đồng ven biển.

Thông qua Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi). (Ảnh: TTXVN)
Môi trường: Phân cấp, siết trách nhiệm
Với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường, trọng tâm chỉnh lý là cải cách thủ tục hành chính, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với chuyển mạnh sang hậu kiểm.
Dự thảo giảm yêu cầu thực hiện đánh giá tác động môi trường, giấy phép môi trường đối với nhiều đối tượng; đồng thời mở rộng cơ chế đăng ký môi trường đối với các dự án đáp ứng điều kiện theo quy định. Việc cắt giảm thủ tục được đặt cùng yêu cầu kiểm soát tác động môi trường, trong đó trách nhiệm của địa phương và người đứng đầu được xác định rõ hơn.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường được thông qua với 481/482 đại biểu biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 96,39%; có hiệu lực từ ngày 1/3/2027, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 3.
Cụ thể, phân quyền cho địa phương gắn với trách nhiệm kiểm soát, xử lý ô nhiễm của người đứng đầu. Cơ chế giám sát dựa trên dữ liệu và mức độ rủi ro được bổ sung; trách nhiệm phối hợp giữa các cơ quan trong xử lý ô nhiễm môi trường liên tỉnh cũng được làm rõ.
Bên cạnh cải cách thủ tục và phân cấp quản lý, dự thảo hoàn thiện các quy định về quản lý chất thải, thúc đẩy tái chế, kinh tế tuần hoàn, kiểm soát ô nhiễm không khí, nguồn nước và kiểm kê khí thải. Trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường carbon được quy định rõ hơn, bảo đảm phù hợp với thông lệ quốc tế và lợi ích quốc gia.
Như vậy, hướng sửa đổi không dừng ở việc giảm bớt yêu cầu thủ tục mà còn chú trọng phương thức giám sát, kiểm soát sau khi phân quyền, gắn trách nhiệm cụ thể với cơ quan thực thi và người đứng đầu.

Thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. (Ảnh: TTXVN)
Bồi thường bằng đất, chú trọng phục hồi sinh kế
Đối với Luật Đất đai (sửa đổi), các quy định được rà soát nhằm bảo đảm đồng bộ với pháp luật về nhà ở, kinh doanh bất động sản và các luật có liên quan; đồng thời đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đơn giản hóa thủ tục hành chính.
Dự thảo làm rõ hơn quyền, nghĩa vụ và điều kiện thực hiện quyền của người sử dụng đất. Riêng đề xuất cho phép thế chấp quyền thuê đất trong trường hợp thuê đất trả tiền hằng năm, Chính phủ cho biết đây là chính sách mới, cần tiếp tục đánh giá tác động trước khi báo cáo Quốc hội xem xét.
Về quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, dự thảo được hoàn thiện theo hướng tích hợp phương án sử dụng đất trong quy hoạch tỉnh, bảo đảm thống nhất trong tổ chức thực hiện tại địa phương.
Đối với Luật Đất đai (sửa đổi), có 466/479 đại biểu biểu quyết tán thành, đạt tỷ lệ 93,39%. Luật có hiệu lực từ ngày 1/7/2027, trừ trường hợp quy định tại khoản 4, khoản 5 Điều 109.
Đối với thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư, dự thảo bổ sung quy định chặt chẽ về điều kiện thu hồi đất vì lợi ích quốc gia, công cộng. Đáng chú ý, thứ tự ưu tiên bồi thường được xác định theo hướng ưu tiên bằng đất có cùng mục đích sử dụng; tiếp đến là đất khác mục đích sử dụng hoặc nhà ở nếu đáp ứng điều kiện; sau cùng mới bằng tiền. Cùng với đó là yêu cầu chú trọng hỗ trợ phục hồi sinh kế cho người có đất thu hồi.
Các quy định về giao đất, cho thuê đất, tài chính đất đai, đăng ký và cấp giấy chứng nhận cũng được rà soát, chỉnh lý nhằm tháo gỡ vướng mắc, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người sử dụng đất, hạn chế khoảng trống pháp lý trong quá trình thực hiện.
Việc Quốc hội thông qua ba đạo luật tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý trong quản lý tài nguyên biển, bảo vệ môi trường và sử dụng đất đai. Những nội dung được chỉnh lý cùng hướng tới yêu cầu nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, phân định rõ trách nhiệm thực thi, đồng thời bảo vệ môi trường và quyền lợi hợp pháp, sinh kế của người dân trong quá trình phát triển./.

Thông qua Luật Đất đai (sửa đổi). (Ảnh: TTXVN)
