Thủ lĩnh chính trị mới của Hamas là ai?

Ông Khalil al-Hayya. Ảnh: IRNA/TTXVN

Người tiền nhiệm của ông al-Hayya - cựu Thủ lĩnh Hamas Yahya Sinwar đã bị quân đội Israel sát hại tại Dải Gaza vào năm 2024. Trước đó, ông Sinwar lên nắm quyền sau khi thủ lĩnh chính trị Ismail Haniyeh bị Israel ám sát hồi đầu năm 2024.

Bản thân ông al-Hayya cũng từng sống sót sau vụ ám sát Israel tiến hành tại Qatar vào năm ngoái.

Theo Aljazeera, việc bổ nhiệm ông al-Hayya được quyết định sau vòng bỏ phiếu thứ hai của Hội đồng Shura (Hội đồng Tham vấn) Hamas, trong cuộc cạnh tranh giữa ông với ứng viên khác là cựu lãnh đạo chính trị Khaled Meshaal. Trước đó, ở vòng bỏ phiếu đầu tiên, không ứng viên nào giành được quá bán theo quy định (50% số phiếu cộng một).

Ông al-Hayya từng sống lưu vong, được bầu giữ cương vị mới phù hợp với khuôn khổ tổ chức nội bộ mà Hamas thông qua năm 2021. Theo đó, các vị trí lãnh đạo cao nhất phải phản ánh cơ cấu đại diện của ba địa bàn chiến lược của phong trào, gồm Dải Gaza, Bờ Tây bị Israel chiếm đóng và cộng đồng Palestine ở hải ngoại.

Ông al-Hayya từng là thành viên hội đồng lãnh đạo lâm thời gồm 5 người được thành lập vào cuối năm 2024 để điều hành Hamas trong thời chiến. Trên cương vị mới, ông sẽ hoàn thành phần còn lại của nhiệm kỳ lãnh đạo dự kiến kết thúc vào năm 2027.

Sinh ra tại thành phố Gaza vào ngày 5/11/1960, ông al-Hayya lớn lên trong một gia đình chịu ảnh hưởng sâu sắc bởi cuộc chiến tranh Arab-Israel năm 1967 và sự chiếm đóng của Israel sau đó.

Tuổi thơ phải chứng kiến các cuộc đột kích quân sự vào căn nhà của gia đình ở Gaza và việc người thân bị bắt giữ đã định hình ý thức chính trị ban đầu của ông.

Vào tháng 3/1980, cuộc gặp gỡ quan trọng với người sáng lập Hamas Sheikh Ahmed Yassin đã đưa ông al-Hayya vào hoạt động chính trị có tổ chức. Al-Hayya theo đuổi các nghiên cứu Hồi giáo sâu rộng, lấy bằng cử nhân tại Đại học Hồi giáo Gaza năm 1983, bằng thạc sĩ tại Đại học Jordan năm 1986 và bằng tiến sĩ khoa học Hadith tại Sudan năm 1997.

Sau đó, ông giữ chức phụ trách sinh viên tại Đại học Hồi giáo Gaza và gia nhập Hiệp hội Học giả Palestine. Ông al-Hayya nhiều lần bị lực lượng Israel bắt giam trong cuộc nổi dậy của người Palestine vào cuối những năm 1980, và phải chịu đựng những màn tra tấn dã man trong thời gian bị giam giữ. Năm 2006, ông chính thức tham gia chính trị, giành được một ghế trong Hội đồng Lập pháp Palestine.

Trong hai thập niên qua, ông al-Hayya nắm giữ các vai trò quan trọng trong nội bộ Hamas, bao gồm phó lãnh đạo Hamas ở Gaza và người đứng đầu văn phòng quan hệ Arab và Hồi giáo của lực lượng này.

Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan (phải) và lãnh đạo cấp cao Phong trào Hamas Khalil al-Hayya trong cuộc gặp ở Istanbul. Ảnh tư liệu: AA/TTXVN

Ông al-Hayya đóng vai trò then chốt trong các vấn đề ngoại giao của phong trào. Chính ông đã dẫn đầu phái đoàn đàm phán ngừng bắn sau các cuộc chiến của Israel ở Gaza năm 2012 và 2014. Sau khi xung đột Israel - Hamas bùng phát vào tháng 10/2023, ông al-Hayya giữ vai trò là nhà đàm phán chính của Hamas trong đàm phán ngừng bắn gián tiếp và trao đổi tù binh do Qatar và Ai Cập làm trung gian.

Ông al-Hayya hoạt động chủ yếu từ Qatar - nơi cho phép văn phòng chính trị của Hamas đặt trụ sở từ năm 2012. Ông đã vượt qua sự phong tỏa đối với Dải Gaza để điều phối các nỗ lực ngoại giao trên khắp khu vực. Ông cũng tham gia nhiều hoạt động chính trị quan trọng, trong đó có việc dẫn đầu một phái đoàn tới Liban vào tháng 11/2023 để gặp thủ lĩnh Hezbollah Hassan Nasrallah. Ông đã may mắn sống sót sau vụ tấn công bằng thiết bị bay không người lái tại Beirut hồi tháng 1/2024.

Hành trình chính trị của ông al-Hayya chịu ảnh hưởng bởi nhiều vụ ám sát hụt từ phía Israel và những mất mát cá nhân nặng nề. Tháng 5/2007, cuộc không kích của Israel vào nhà riêng của gia đình đã khiến 7 người thân của ông thiệt mạng. Năm 2008, con trai ông là Hamza, một thành viên của Lữ đoàn Qassam - cánh quân sự của Hamas - đã thiệt mạng trong cuộc tấn công bằng thiết bị bay không người lái.

Trong cuộc chiến năm 2014, cuộc tấn công của Israel đã giết chết con trai cả của ông là Osama. Tháng 9/2025, al-Hayya sống sót sau cuộc tấn công của Israel vào khu dân cư ở thủ đô Doha của Qatar. Tuy nhiên, cuộc tấn công khiến con trai ông là Humam cùng ba vệ sĩ và một sĩ quan an ninh Qatar thiệt mạng. Đầu năm nay, một người con trai khác của ông al-Hayya là Azzam qua đời vì những vết thương trong cuộc không kích của Israel hồi tháng 5 tại Gaza City.

Mặc dù nhiều người thân trong gia đình đã thiệt mạng qua các cuộc xung đột liên tiếp, ông al-Hayya vẫn giữ vai trò là nhân vật chủ chốt trong cơ quan chính trị Hamas và cuối cùng được bầu làm lãnh đạo tối cao của phong trào.

Theo nhà phân tích chính trị Palestine Abdullah Aqrabawi, việc Hamas vẫn tiến hành cuộc bầu cử chính thức ngay trong lúc các hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn cho thấy nền tảng thể chế của tổ chức này.

Ông Aqrabawi nói: "Hamas đã lựa chọn tiến hành bỏ phiếu thay vì vội vàng chỉ định nhân sự hoặc thông qua các quyết định mang tính đồng thuận". Nhà phân tích này đồng thời cho rằng việc cuộc bầu cử diễn ra với sự cạnh tranh thực sự giữa các ứng viên phản ánh tranh luận nội bộ lành mạnh về định hướng chiến lược của phong trào.