Thử nghiệm vaccine xịt mũi 'toàn năng': Chống cúm, Covid-19, cảm lạnh và dị ứng chỉ với 2 liều?
Một loại vaccine dạng xịt mũi đã chứng minh khả năng bảo vệ phổi của chuột trong nhiều tháng và có thể thay thế hàng loạt mũi tiêm nếu được xác nhận là an toàn và hiệu quả trên người.
Bên cạnh khả năng bảo vệ chống lại cảm lạnh, vaccine này còn có tiềm năng chống lại các loại vi khuẩn gây đại dịch mới. Ảnh minh họa: DPA.
Giới khoa học tin rằng thế giới đang tiến một bước quan trọng đến vaccine “toàn năng” chống cảm lạnh, cúm, Covid và dị ứng.
Các chuyên gia tại Stanford Medicine (Mỹ) đã phát triển một loại vaccine phổ quát có thể sử dụng dưới dạng xịt mũi, với khả năng bảo vệ trước nhiều loại virus đường hô hấp, vi khuẩn và tác nhân gây dị ứng.
Dù nghiên cứu, được công bố trên tạp chí Science, mới dừng lại ở thử nghiệm trên chuột, nhóm tác giả cho biết vaccine tạo ra khả năng bảo vệ diện rộng trong phổi kéo dài suốt nhiều tháng.
Chuột được tiêm phòng đã được bảo vệ trước Covid và các chủng coronavirus khác, vi khuẩn Staph (có thể gây nhiễm trùng da và nhiễm trùng huyết), vi khuẩn Acinetobacter baumannii (có thể gây nhiễm trùng máu, đường tiết niệu, phổi hoặc vết thương) và cả mạt bụi nhà – tác nhân phổ biến gây hen suyễn dị ứng.
Nếu được chuyển giao thành công sang người, loại vaccine này có thể thay thế nhiều mũi tiêm phòng bệnh hô hấp mùa đông mỗi năm. Nó thậm chí có tiềm năng đối phó với các mầm bệnh gây đại dịch mới.
Ông Bali Pulendran, Giám đốc Viện Miễn dịch, Cấy ghép và Nhiễm trùng tại Stanford Medicine, đồng thời là tác giả chính của nghiên cứu, cho biết: “Tôi tin rằng chúng tôi đang có trong tay một vaccine phổ quát chống lại nhiều mối đe dọa hô hấp khác nhau”.
“Hãy tưởng tượng bạn chỉ cần một lần xịt mũi vào mùa thu, và được bảo vệ khỏi tất cả virus đường hô hấp gồm Covid-19, cúm, virus hợp bào hô hấp (RSV), cảm lạnh thông thường, cũng như viêm phổi do vi khuẩn và dị ứng đầu xuân. Điều đó sẽ thay đổi hoàn toàn thực hành y khoa”, ông nói.
Nhóm nghiên cứu hiện hy vọng sẽ thử nghiệm vaccine trên người. Trước tiên sẽ là thử nghiệm an toàn, sau đó là thử nghiệm quy mô lớn hơn khi tình nguyện viên được cho tiếp xúc với mầm bệnh.
Ông Pulendran cho rằng chỉ cần hai liều xịt mũi là đủ để tạo miễn dịch ở người, và ước tính nếu được tài trợ đầy đủ, vaccine có thể ra mắt trong vòng 5–7 năm.
Trong nghiên cứu, các nhà khoa học chứng minh rằng những tế bào T có lợi trong phổi – đang chống lại mầm bệnh – có thể gửi tín hiệu đến các tế bào miễn dịch bẩm sinh của cơ thể để duy trì trạng thái hoạt động.
Thay vì cố gắng mô phỏng một phần của mầm bệnh như vaccine truyền thống, vaccine mới mô phỏng các tín hiệu giao tiếp giữa các tế bào miễn dịch trong quá trình nhiễm trùng.
Ông Brendan Wren, giáo sư về cơ chế gây bệnh vi sinh tại London School of Hygiene and Tropical Medicine, nhận định: “Nghiên cứu về vaccine hô hấp phổ quát nghe có vẻ quá tốt để là sự thật, nhưng các nhà khoa học có thể đã chạm tới một khái niệm tiêm chủng mới, nếu kết quả trên chuột được xác nhận trong các nghiên cứu trên người trong tương lai”.
Ông cho hay khái niệm này dựa trên việc mô phỏng các tín hiệu mà tế bào miễn dịch sử dụng để bảo vệ cơ thể, thay vì dựa vào các thành phần của từng tác nhân gây bệnh riêng lẻ như vaccine truyền thống.
“Vaccine mới kích thích nhiều phần khác nhau của hệ miễn dịch, điều dường như lý giải cho khả năng bảo vệ diện rộng ở chuột”, ông nói. “Đây là một hướng đi đầy hứa hẹn với ứng dụng và tác động tiềm năng rộng lớn. Tuy nhiên, vẫn còn rất sớm, và các nghiên cứu hiện tại mới chỉ dừng ở chuột, dù cho thấy phản ứng miễn dịch tích cực”.
Giai đoạn tiếp theo sẽ là các thử nghiệm bảo vệ vaccine được kiểm soát hoàn toàn, so sánh trực tiếp với các công thức vaccine hiện có. Con đường phía trước vẫn còn dài trước khi chúng ta biết liệu phương pháp này có tạo ra vaccine an toàn và hiệu quả cho người hay không.
Trong nghiên cứu, chuột được nhỏ vaccine vào mũi. Vaccine mang lại khả năng bảo vệ kéo dài nhiều tháng trước các loại virus khác nhau, nhiễm trùng hô hấp do vi khuẩn và mạt bụi nhà – tác nhân phổ biến gây hen suyễn dị ứng.
Loại vaccine mới hiện được gọi là GLA-3M-052-LS+OVA. Nó mô phỏng các tín hiệu tế bào T nhằm kích thích trực tiếp các tế bào miễn dịch bẩm sinh trong phổi.
Vaccine cũng chứa một kháng nguyên vô hại giúp thu hút tế bào T vào phổi, hỗ trợ cơ thể chống lại mầm bệnh trong nhiều tuần hoặc nhiều tháng.
