Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long: Chuyển dịch năng lượng công bằng là chìa khóa bảo đảm an ninh năng lượng và hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng '0'

Hoàn thiện thể chế để hiện thực hóa mục tiêu chuyển dịch năng lượng

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, Việt Nam đang bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu rất lớn về năng lượng phục vụ tăng trưởng kinh tế - xã hội. Dự báo, nhu cầu điện thương phẩm sẽ tăng từ 288 tỷ kWh lên mức 500 - 557 tỷ kWh vào năm 2030. Trong khi đó, tỷ lệ phụ thuộc vào nhập khẩu năng lượng đã tăng mạnh, từ 8,4% năm 2015 lên gần 44% năm 2025, đặt ra yêu cầu cấp thiết phải củng cố nền tảng an ninh năng lượng quốc gia.

Bên cạnh áp lực về nguồn cung, biến động của thị trường năng lượng thế giới cùng những tác động ngày càng rõ nét của biến đổi khí hậu đang tạo ra những thách thức mới đối với quá trình phát triển của Việt Nam. Giá nhiên liệu, đặc biệt là xăng dầu, tăng từ 75% đến 135% so với cùng kỳ năm trước, cho thấy sự cần thiết phải xây dựng một hệ thống năng lượng có khả năng chống chịu tốt hơn trước các cú sốc từ bên ngoài.

"Chuyển dịch năng lượng công bằng không chỉ là yêu cầu tất yếu mà còn là giải pháp chiến lược để thực hiện các cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 được Việt Nam tuyên bố tại Hội nghị COP26", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long nhấn mạnh.

Quan điểm này cũng thống nhất với định hướng lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển năng lượng quốc gia, đồng thời phù hợp với cam kết đưa phát thải ròng về mức "0" vào năm 2050. Trong đó, Quy hoạch điện VIII điều chỉnh tiếp tục xác định phát triển hệ thống điện theo hướng cân bằng giữa yêu cầu bảo đảm đủ điện cho tăng trưởng và thúc đẩy chuyển dịch sang các nguồn năng lượng sạch, phát thải thấp.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long phát biểu tại Diễn đàn "Năng lượng và Môi trường Thế giới - Việt Nam 2026" diễn ra vào sáng ngày 8/6/2026.

Để hiện thực hóa các mục tiêu chuyển dịch năng lượng, thời gian qua Chính phủ và các cơ quan có thẩm quyền đã tập trung hoàn thiện hành lang pháp lý, tạo nền tảng cho phát triển ngành năng lượng theo hướng hiện đại, xanh và bền vững. Bên cạnh việc triển khai Quy hoạch điện VIII điều chỉnh và Luật Điện lực (sửa đổi), nhiều cơ chế, chính sách quan trọng đã được ban hành nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, huy động nguồn lực và thúc đẩy đầu tư.

Trong đó, Nghị quyết số 70-NQ/TW ngày 20/8/2025 của Bộ Chính trị về bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045; Nghị quyết 253/2025/QH15 ngày 11/12/2025 do Quốc hội ban hành nhằm tháo gỡ điểm nghẽn thể chế và thúc đẩy phát triển ngành năng lượng quốc gia giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 20250; Nghị định số 242/2025/NĐ-CP ngày 10/9/2025 được Chính phủ ban hành quy định về quản lý và sử dụng vốn hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) và vốn vay ưu đãi nước ngoài; Nghị định số 243/2026/NĐ-CP ngày 26/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 57/2025/NĐ-CP quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn; Nghị định 272/2026/NĐ-CP ngày 4/7/2026 được Chính phủ ban hành về thực hiện quy định chi tiết một số điều nghị quyết đặc thù của Quốc hội, trong đó có 3 cơ chế đặc biệt phát triển điện gió ngoài khơi.

Hệ thống chính sách ngày càng đồng bộ không chỉ góp phần cải thiện môi trường đầu tư mà còn tạo niềm tin cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước, qua đó thúc đẩy tiến trình chuyển dịch năng lượng công bằng gắn với mục tiêu tăng trưởng xanh và hội nhập quốc tế.

Tháo gỡ điểm nghẽn để khai thác hiệu quả tiềm năng năng lượng sạch

Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo, đặc biệt là điện gió và điện mặt trời, song quá trình khai thác vẫn còn nhiều hạn chế do hạ tầng truyền tải chưa theo kịp tốc độ phát triển nguồn điện.

Mặc dù sở hữu tiềm năng lớn về năng lượng tái tạo song quá trình khai thác vẫn còn nhiều hạn chế.

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, những điểm nghẽn về hệ thống lưới điện, năng lực lưu trữ năng lượng và khả năng tích hợp các nguồn năng lượng tái tạo quy mô lớn vẫn là những thách thức cần sớm được giải quyết. Đây cũng là lý do Việt Nam đặc biệt coi trọng hợp tác quốc tế nhằm tiếp cận nguồn vốn, công nghệ và kinh nghiệm quản trị phục vụ chuyển dịch năng lượng.

Tháng 12/2022, Việt Nam và Nhóm các Đối tác Quốc tế (IPG) đã thông qua Tuyên bố chính trị thiết lập Quan hệ đối tác chuyển dịch năng lượng công bằng (JETP), mở ra cơ hội huy động nguồn lực quốc tế để thúc đẩy quá trình chuyển đổi theo hướng xanh và bền vững. Mục tiêu của sáng kiến không chỉ là hỗ trợ tài chính mà còn hướng tới hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản lý và cải thiện môi trường đầu tư.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy khoảng cách giữa nhu cầu và khả năng huy động vốn vẫn còn rất lớn. Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, Việt Nam và các đối tác của IPG trong JETP đã thống nhất danh mục 50 dự án phù hợp với tổng nhu cầu vốn trên 11 tỷ USD, nhưng đến nay mới chỉ có 3 dự án huy động được gần 800 triệu USD.

Trong khi đó, tổng nhu cầu vốn đầu tư cho phát triển nguồn và lưới điện giai đoạn 2026-2030 theo điều chỉnh quy hoạch điện VIII lên tới 136 tỷ USD, trong đó 120 tỷ USD dành cho phát triển nguồn điện và 18 tỷ USD cho phát triển lưới điện.

Quy mô vốn rất lớn này cho thấy việc hoàn thiện thể chế, cải thiện môi trường đầu tư và tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế sẽ đóng vai trò quyết định đối với thành công của quá trình chuyển dịch năng lượng.

Hợp tác quốc tế - động lực thúc đẩy tăng trưởng xanh và phát triển bền vững

Theo Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long, chuyển dịch năng lượng không đơn thuần là quá trình thay đổi cơ cấu nguồn điện mà còn là động lực quan trọng để tái cấu trúc nền kinh tế theo hướng xanh hơn, hiệu quả hơn và có khả năng cạnh tranh cao hơn trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.

Thứ trưởng cho biết, từ tháng 10/2024, Bộ Công Thương được giao làm Cơ quan thường trực Ban Thư ký JETP. Trên cương vị này, Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương cùng các đối tác phát triển để hoàn thiện thể chế, rà soát các mục tiêu phát triển năng lượng, tạo lập môi trường đầu tư minh bạch và thuận lợi hơn cho doanh nghiệp.

"Bộ Công Thương sẽ tiếp tục phối hợp với các Ban, Bộ, ngành để hoàn thiện thể chế, tạo môi trường thuận lợi cho các doanh nghiệp và các đối tác quốc tế đầu tư vào chuyển dịch năng lượng", Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Long khẳng định.

Thông điệp này cho thấy quyết tâm của Việt Nam trong việc hài hòa giữa ba mục tiêu lớn: bảo đảm an ninh năng lượng, thực hiện cam kết giảm phát thải và duy trì tăng trưởng kinh tế bền vững. Trong bối cảnh nhu cầu năng lượng tiếp tục gia tăng, chuyển dịch năng lượng công bằng không chỉ là một yêu cầu của tiến trình hội nhập mà còn là lựa chọn chiến lược để nâng cao năng lực tự chủ của nền kinh tế, tăng sức chống chịu trước các biến động toàn cầu và tạo nền tảng cho phát triển dài hạn.

Thành công của quá trình này sẽ phụ thuộc vào sự đồng hành của Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp, các tổ chức tài chính và đối tác phát triển quốc tế. Khi khoảng cách về thể chế, công nghệ và nguồn vốn từng bước được thu hẹp, Việt Nam sẽ có thêm điều kiện để hiện thực hóa mục tiêu phát triển ngành năng lượng hiện đại, xanh, an toàn, hiệu quả, đồng thời đóng góp tích cực vào nỗ lực toàn cầu ứng phó với biến đổi khí hậu và phát triển bền vững.