Thủ tướng: ASEAN cần thúc đẩy xây dựng hệ sinh thái số nhân văn

Sáng 15/1, Thủ tướng Phạm Minh Chính dự lễ khai mạc Hội nghị Bộ trưởng Số ASEAN (ADGMIN) lần thứ 6 do Việt Nam đăng cai tổ chức với chủ đề "ASEAN thích ứng: Từ kết nối hạ tầng đến kết nối trí tuệ".

Dữ liệu số trở thành một nguồn tài nguyên chiến lược mới

Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính nhấn mạnh, nhân loại đang sống trong kỷ nguyên số, kỷ nguyên bùng nổ công nghệ chưa từng có, nhất là trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật, blockchain.

Những thành tựu đó đang làm thay đổi căn bản phương thức sản xuất, kinh doanh, quản trị xã hội, mở ra cơ hội để các quốc gia vươn lên mạnh mẽ.

"Chuyển đổi số là ưu tiên hàng đầu của các quốc gia để phát triển nhanh và bền vững trong thời đại mới. Việc phát triển kinh tế số, chính phủ số, xã hội số đang trở thành một trong những động lực tăng trưởng mới", Thủ tướng nêu.

Theo Thủ tướng, sự phát triển mạnh mẽ của các hệ sinh thái số đã làm thay đổi sâu sắc phương thức kết nối giữa con người với con người và cách thức tương tác giữa các quốc gia, đặt ra yêu cầu cấp bách phải xây dựng hệ thống số đồng bộ, gắn với đội ngũ con người số chất lượng cao.

Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính.

Cùng với đó, dữ liệu số trở thành một nguồn tài nguyên chiến lược mới, giúp mở rộng không gian hợp tác trong ASEAN cũng như giữa ASEAN với các nước khác.

Trí tuệ nhân tạo đang lan tỏa mạnh mẽ, giữ vai trò trung tâm trong kỷ nguyên số. Đòi hỏi ASEAN cần thúc đẩy phát triển cơ chế thử nghiệm (sandbox) cho công nghệ mới, mô hình kinh doanh mới để nhân rộng cho toàn khu vực.

Đồng thời, phát triển trí tuệ nhân tạo phải gắn với tiêu chuẩn đạo đức, lấy con người làm trung tâm, phục vụ mục tiêu hòa bình, hợp tác và phát triển.

An ninh mạng và chủ quyền số quốc gia là một nhiệm vụ rất quan trọng. Không gian mạng trở thành một mặt trận mới, nơi các thách thức an ninh phi truyền thống gia tăng nhanh chóng, đòi hỏi cách tiếp cận chủ động, tổng thể, bao trùm, toàn diện và hợp tác quốc tế thực chất, hiệu quả.

Nhìn nhận về sự chuyển mình trong hợp tác giữa các nước ASEAN, Thủ tướng nhận định, ASEAN đang phát triển các hình thức hợp tác mới, chuyển từ kết nối hạ tầng truyền thống sang kết nối thông minh, kiến tạo hệ sinh thái số khu vực liền mạch, xuyên biên giới.

"Hơn hết, kết nối số không chỉ là kết nối hạ tầng, mà là kết nối trí tuệ, kết nối niềm tin và sự đoàn kết. Hệ sinh thái số không chỉ mở ra không gian cho phát triển mới, mà còn là cầu nối thúc đẩy sự tôn trọng, sự quý mến, sự đoàn kết, tăng cường hiểu biết và gắn kết giữa các quốc gia, dân tộc", Thủ tướng nêu.

Đánh giá cao chủ đề Hội nghị năm nay "ASEAN thích ứng: Từ kết nối hạ tầng đến kết nối trí tuệ", Thủ tướng nhấn mạnh, chủ đề không chỉ thể hiện tầm nhìn chiến lược mà còn khẳng định khát vọng kiến tạo một cộng đồng ASEAN số thông minh, liên kết sâu rộng, năng động, sáng tạo và có trách nhiệm trong kỷ nguyên số.

Hạ tầng số của Việt Nam có bước phát triển nhảy vọt

Nhìn lại gần 6 thập kỷ hình thành và phát triển của ASEAN, theo Thủ tướng, ASEAN đã vươn mình mạnh mẽ, trở thành nền kinh tế lớn thứ năm thế giới, là thị trường nhiều tiềm năng với gần 700 triệu dân, trong đó khoảng 60% là người trẻ, yêu thích công nghệ và sẵn sàng đổi mới sáng tạo.

Trong tiến trình chuyển đổi số, ASEAN đã đạt được nhiều bước tiến quan trọng. Các sáng kiến về chính phủ số, hạ tầng số, dữ liệu số được triển khai hiệu quả, từng bước thống nhất các khuôn khổ, khung hợp tác quan trọng.

Quy mô kinh tế số của ASEAN năm 2025 đạt khoảng 300 tỷ USD, gấp đôi năm 2020. Tỉ lệ người dân sử dụng internet trên 75%, thương mại điện tử phát triển mạnh mẽ...

Thủ tướng Phạm Minh Chính chia sẻ 3 định hướng phát triển.

Thủ tướng Chính phủ chia sẻ kể từ khi gia nhập, Việt Nam luôn xác định ASEAN là ưu tiên chiến lược trong chính sách đối ngoại.

"Trong kỷ nguyên số, sự phát triển bền vững của Việt Nam càng gắn kết mật thiết với sự ổn định, hòa bình, hợp tác, phát triển và thịnh vượng của Cộng đồng ASEAN", Thủ tướng nhấn mạnh.

Việt Nam đã nỗ lực thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia và đạt được nhiều kết quả quan trọng, ban hành nhiều nghị quyết, chương trình hành động của Quốc hội và Chính phủ về lĩnh vực này.

Việt Nam chú trọng tăng cường hợp tác quốc tế trong nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ và chuyển đổi số. Hạ tầng số của Việt Nam có bước phát triển nhảy vọt. Việt Nam cũng đang khai thác tuyến cáp quang trên đất liền đầu tiên nối liền 5 nước ASEAN.

Chính phủ số được đẩy mạnh, dịch vụ công trực tuyến được mở rộng, hướng tới nền hành chính không giấy tờ, không giới hạn địa giới hành chính.

Kinh tế số ngày càng khẳng định là một động lực tăng trưởng mới; tốc độ tăng trưởng thương mại điện tử đạt 25%/năm, quy mô thương mại điện tử năm 2025 đạt khoảng 36 tỷ USD, gấp 3 lần năm 2020.

Xã hội số phát triển rộng khắp với tinh thần "không ai bị bỏ lại phía sau", người dân ngày càng được thụ hưởng nhiều dịch vụ, tiện ích số; an ninh mạng được đặc biệt quan tâm...

Bên cạnh các cơ hội, theo Thủ tướng, Việt Nam nói riêng và ASEAN nói chung cũng đang đối diện nhiều thách thức lớn.

Cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư tiềm ẩn nguy cơ tụt hậu, cạnh tranh dữ liệu ngày càng gay gắt giữa các quốc gia, đặt ra những thách thức lớn đối với môi trường hòa bình, ổn định, hợp tác và phát triển.

Khoảng cách số giữa các quốc gia, giữa các vùng miền, giữa đô thị và nông thôn vẫn còn lớn. Bên cạnh đó, thể chế số chưa theo kịp thực tiễn, hạ tầng số còn thiếu đồng bộ, nguồn nhân lực chất lượng cao còn hạn chế. Tội phạm mạng ngày càng gia tăng về quy mô và độ tinh vi, đòi hỏi sự phối hợp chặt chẽ và phản ứng nhanh...

Hướng tới Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045 phát triển năng động, tự cường và gắn kết, ASEAN đang nỗ lực hoàn thành các mục tiêu đầy tham vọng. Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, Thủ tướng Phạm Minh Chính cũng chia sẻ 3 định hướng phát triển để Bộ trưởng các nước cùng thảo luận:

Một là, tăng cường niềm tin số và xây dựng thể chế thích ứng. "ASEAN cần thúc đẩy xây dựng một hệ sinh thái số nhân văn, lấy con người làm trung tâm, được dẫn dắt bởi các chuẩn mực đạo đức và bảo vệ lợi ích hài hòa của mọi chủ thể. Triển khai thực chất Hướng dẫn của ASEAN về quản trị và đạo đức trí tuệ nhân tạo; từng bước vận hành hiệu quả Mạng lưới an toàn trí tuệ nhân tạo khu vực.

Đồng thời, ASEAN cần đẩy mạnh hoàn thiện khung khổ pháp lý và cơ chế phối hợp về dữ liệu dùng chung; thúc đẩy phát triển trí tuệ nhân tạo theo hướng minh bạch, linh hoạt và có trách nhiệm", Thủ tướng nêu.

Hai là, phát triển hạ tầng số hiện đại, thúc đẩy kết nối số thông minh, đồng bộ và bền vững và tăng khả năng chống chịu, nhất là hệ thống cáp quang (biển và đất liền) và trung tâm dữ liệu.

ASEAN cần sớm xúc tiến, hợp tác nghiên cứu và phát triển vệ tinh để phục vụ giám sát thiên tai, quản lý tài nguyên, cung cấp Internet cho vùng sâu, vùng xa, hải đảo…

Đồng thời, sớm nghiên cứu xây dựng lưới điện ASEAN xanh, sạch và an toàn, đảm bảo nguồn năng lượng bền vững phục vụ cho hạ tầng số và kết nối số. ASEAN cần đẩy mạnh kết nối xuyên biên giới nơi dòng chảy dữ liệu chung và giao dịch số được lưu thông thông suốt, liền mạch như thanh toán số, thương mại điện tử, chữ ký số, định danh số...

Thứ ba, bảo đảm an ninh mạng và phát triển nhân lực số. ASEAN cần nâng cao hiệu quả chia sẻ thông tin, tăng cường diễn tập chung và củng cố lòng tin để ứng phó kịp thời, hiệu quả các cuộc tấn công mạng; đẩy mạnh hợp tác phòng chống lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng.

Tăng cường phát triển nhân lực số chất lượng cao, nhất là trong các lĩnh vực dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây...

Đồng thời, đẩy mạnh phổ cập kỹ năng số toàn dân như phong trào "Bình dân học vụ số" của Việt Nam với phương châm "lấy con người làm trung tâm" và "không ai bị bỏ lại phía sau".

Người đứng đầu Chính phủ khẳng định, trên tinh thần "lợi ích hài hòa, rủi ro chia sẻ", Việt Nam cam kết tiếp tục là thành viên chủ động, tích cực và có trách nhiệm trong hợp tác số ASEAN và với các đối tác khác. Việt Nam sẵn sàng chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ các nước còn khó khăn để thu hẹp khoảng cách số và cùng phát triển.

Việt Nam mong muốn đẩy mạnh hơn nữa hợp tác toàn diện với các nước trên cơ sở minh bạch, tin cậy và tôn trọng lẫn nhau, cùng kiến tạo một Cộng đồng số ASEAN đoàn kết, tự cường và thịnh vượng, sẵn sàng hợp tác với các nước, khu vực trên thế giới để có hợp tác đa tầng, đa lớp, bao trùm, toàn diện, mang lại hiệu quả thiết thực.

Hoàng Thị Bích